Μέσα στη δίνη του πολέμου, το σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα εμφανίζεται ως η πρώτη ουσιαστική προσπάθεια χάραξης μιας διαδρομής εξόδου. Οι πολιτικές μετατοπίσεις σε ΗΠΑ και Ισραήλ προσδίδουν βαρύτητα, ωστόσο η ασυμμετρία του πλαισίου και οι επιχειρησιακές δυσκολίες απειλούν να μετατρέψουν την προσδοκία σε εύθραυστο πείραμα.

Ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της στάσης της Χαμάς. Οι τελευταίες ενδείξεις δείχνουν διάθεση αποδοχής, με την οργάνωση να ζητά ωστόσο αλλαγές αναφορικά με τον αφοπλισμό της και την επιτάχυνση της ισραηλινής αποχώρησης. Το σχέδιο περιλαμβάνει 20 σημεία: προβλέπει σχεδόν άμεση απελευθέρωση ομήρων, αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς με αντάλλαγμα αμνηστία ή εξορία και δημιουργία τεχνοκρατικής διοίκησης στην οποία δεν θα έχει συμμετοχή η οργάνωση.

Η νέα αυτή διοίκηση θα τελεί υπό την εποπτεία ενός διεθνούς «Συμβουλίου της Ειρήνης» με επικεφαλής τον ίδιο τον Τραμπ. Ο ισραηλινός στρατός θα αποσύρεται σταδιακά, παραδίδοντας την ασφάλεια σε διεθνείς δυνάμεις και σε μια νέα παλαιστινιακή αστυνομία που θα έχει περάσει αυστηρό έλεγχο. Σε βάθος χρόνου, το σχέδιο προβλέπει ανοικοδόμηση της Γάζας, μεταρρύθμιση της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Όχθη και –θεωρητικά– ένα μονοπάτι προς την κρατική υπόσταση.

Οι μετατοπίσεις των βασικών παικτών

Η στροφή της Ουάσινγκτον είναι αξιοσημείωτη. Μέχρι τον Φεβρουάριο, ο Τραμπ έκλεινε το μάτι σε ακραίες φωνές που μιλούσαν για «εκκαθάριση» της Γάζας και εγκατάσταση εποίκων, ουσιαστικά υιοθετώντας την ιδέα εθνοκάθαρσης με τον μανδύα μιας «Ριβιέρας της Μέσης Ανατολής».

Σήμερα, έπειτα από τη ρήξη με τον Νετανιάχου μετά τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στο Κατάρ, διακηρύσσει ότι «το Ισραήλ δεν θα καταλάβει ούτε θα προσαρτήσει τη Γάζα», αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο λύσης δύο κρατών.

Αλλαγή στάσης παρατηρείται και στο Ισραήλ. Ο Νετανιάχου, που μέχρι πρότινος μιλούσε για «πόλεμο χωρίς τέλος», πλέον στηρίζει το σχέδιο, θεωρώντας ότι εξυπηρετεί τους βασικούς στόχους: επιστροφή ομήρων και απομάκρυνση της Χαμάς από την εξουσία. Παρά την πτώση της δημοτικότητάς του, σχεδόν τρία τέταρτα των Ισραηλινών δηλώνουν υπέρ της πρότασης.

Η διεθνής δυναμική

Οκτώ μουσουλμανικές χώρες –μεταξύ τους και βασικές αραβικές δυνάμεις καθώς και η Τουρκία– συντάσσονται με την πρόταση, την οποία στηρίζουν επίσης η ΕΕ και η πλειονότητα των κρατών-μελών της.

Η στήριξη αυτή δεν περιορίζεται σε πολιτικές δηλώσεις· εξασφαλίζει και την οικονομική στήριξη για την υπόσχεση ταχείας ανοικοδόμησης, απαραίτητη προϋπόθεση ώστε η νέα διοίκηση να κερδίσει νομιμοποίηση. Κάποιες αραβικές χώρες μάλιστα δηλώνουν διατεθειμένες να αποστείλουν δυνάμεις σταθεροποίησης, κάτι που παλαιότερα απέφευγαν.

Η πρόβλεψη για ένα διεθνές σχήμα υπό τον Τραμπ, με τη συμμετοχή προσώπων όπως ο Τόνι Μπλερ, είναι πρωτόγνωρη. Δεν υπάρχει προηγούμενο θεσμικού πλαισίου με κανόνες, εντολή και μηχανισμούς λογοδοσίας, όπως στις αποστολές του ΟΗΕ. Πρόκειται για πείραμα που συνδυάζει υψηλές φιλοδοξίες με τεράστιους κινδύνους.

Τα αγκάθια της υλοποίησης

Παρά τις δημόσιες εκφράσεις αισιοδοξίας, τα εμπόδια είναι πολλά. Η ταχεία ανάπτυξη πολυεθνικής δύναμης αποτελεί τεράστια πρόκληση: δεν υπάρχει έτοιμο απόθεμα εξειδικευμένου προσωπικού ούτε σαφές πλαίσιο λειτουργίας. Αν στο μεσοδιάστημα παραμείνει ο ισραηλινός στρατός στη Γάζα, υπάρχει ο κίνδυνος η διεθνής αποστολή να θεωρηθεί απλώς συνέχεια της κατοχής.

Ακόμη πιο δύσκολος είναι ο αφοπλισμός της Χαμάς. Σε άλλες συγκρούσεις, η διαδικασία αποστρατιωτικοποίησης και επανένταξης μαχητών διήρκεσε χρόνια· εδώ ζητείται να ολοκληρωθεί άμεσα, χωρίς ξεκάθαρους μηχανισμούς εποπτείας. Ακόμη κι αν επιτευχθεί, η Χαμάς δεν θα εξαφανιστεί πολιτικά – αν αποκλειστεί πλήρως από το νέο πλαίσιο, ο κίνδυνος επιστροφής στη βία παραμένει.

Η διακυβέρνηση αποτελεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα. Η δημιουργία τεχνοκρατικής διοίκησης με συμμετοχή Παλαιστινίων και ξένων ειδικών φαίνεται θεωρητικά εύκολη, αλλά η Γάζα χρειάζεται άμεση αποκατάσταση βασικών υποδομών και υπηρεσιών. Αν οι πολίτες δεν δουν χειροπιαστή βελτίωση στην καθημερινότητα, η νέα αρχή θα χάσει γρήγορα την εμπιστοσύνη τους.

Τέλος, η υπόσχεση δισεκατομμυρίων για την ανοικοδόμηση συνοδεύεται από τον κίνδυνο διαφθοράς και κατασπατάλησης πόρων. Χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς διαφάνειας, υπάρχει ο φόβος ότι η ανοικοδόμηση θα εξελιχθεί σε προσοδοφόρα ευκαιρία για λίγους και απογοήτευση για τους πολλούς.

Μεταξύ ρεαλισμού και αισιοδοξίας

Τα εμπόδια είναι σαφή: η Χαμάς μπορεί να απορρίψει το σχέδιο, ο Νετανιάχου ή η ίδια η οργάνωση να το υπονομεύσουν, η ανοικοδόμηση να αποτύχει ή το νέο σχήμα να παγιωθεί επ’ αόριστον. Κυρίως, η εμπιστοσύνη ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Παλαιστινίους έχει διαβρωθεί σε τέτοιο βαθμό που η συζήτηση για λύση δύο κρατών μοιάζει σήμερα απίθανη.

Ωστόσο, σε έναν πόλεμο που βυθίζει εκατομμύρια ανθρώπους στην απόγνωση, η πρόταση αυτή αποτελεί το μοναδικό υπαρκτό μονοπάτι εξόδου. Η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την πίεση που θα ασκήσει ο Τραμπ στο Ισραήλ και οι αραβικές χώρες –μαζί με την Τουρκία– στη Χαμάς. Η εναλλακτική επιλογή, δηλαδή μια Γάζα υπό συνεχή κατοχή, χάος ή την επιστροφή της Χαμάς, είναι εξίσου ζοφερή.

Σε αυτή τη συγκυρία, το σχέδιο Τραμπ δεν συνιστά ούτε πανάκεια ούτε αυταπάτη. Είναι απλώς η πιο ρεαλιστική διαδρομή για να τερματιστεί ένας πόλεμος που έχει ήδη διαρκέσει υπερβολικά και έχει κοστίσει ανυπολόγιστα.

ΠΗΓΗ: ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ .gr