Υπάρχουν κρίσεις που τις ζούμε έντονα και άλλες που τις αποφεύγουμε χωρίς καν να το καταλάβουμε. Οι δεύτερες σπάνια απασχολούν τη δημόσια συζήτηση. Κι όμως, συχνά αυτές είναι που δείχνουν την πραγματική αντοχή μιας μικρής οικονομίας.

Το 2026 η παγκόσμια αγορά ενέργειας δοκιμάστηκε όσο λίγες φορές στη σύγχρονη ιστορία της. Με την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Χορμούζ διακόπηκε ουσιαστικά. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έκανε λόγο για τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία της αγοράς αργού. Οι τιμές εκτινάχθηκαν, ξεπερνώντας σε στιγμές τα εκατό δολάρια το βαρέλι.

Για μια χώρα όπως η Κυπριακή Δημοκρατία, που καλύπτει σχεδόν όλες τις ανάγκες της σε υγρά καύσιμα μέσω εισαγωγών, ένα τέτοιο σοκ δεν είναι μια αφηρημένη είδηση από τα διεθνή. Το νιώθουμε. Το βλέπουμε στο κόστος των μεταφορών, στην τιμή του ρεύματος, στο καθημερινό καλάθι του νοικοκυριού. Οι μικρές οικονομίες που εξαρτώνται πλήρως από εισαγωγές είναι εκείνες που εκτίθενται πρώτες και πιο σκληρά.

Κι όμως, η κρίση δεν κατέληξε στο χειρότερο σενάριο. Ένας από τους λόγους, λιγότερο προβεβλημένος αλλά ουσιώδης, βρισκόταν πολύ μακριά από τη Μεσόγειο.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε η Wall Street Journal, οι κινεζικές εισαγωγές αργού υποχώρησαν από περίπου έντεκα εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε 7,8 εκατομμύρια τον Μάιο. Η μείωση αυτή αγγίζει τα τρία εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Είναι, δηλαδή, όσο καταναλώνουν μαζί η Γαλλία και η Ιταλία. Ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, η Κίνα επηρεάζει καθοριστικά τη ζήτηση που διαμορφώνει τη διεθνή τιμή. Αυτή η υποχώρηση αφαίρεσε πίεση από μια αγορά που ήδη ασφυκτιούσε.

Οι λόγοι πίσω από τη μείωση είναι δομικοί, όχι συγκυριακοί. Αποθέματα που είχαν συγκεντρωθεί έγκαιρα. Η ταχεία εξάπλωση των ηλεκτρικών οχημάτων. Η εκτεταμένη χρήση σιδηροδρομικών δικτύων υψηλής ταχύτητας. Η προσαρμογή της βιομηχανικής παραγωγής. Πρόκειται για αποτέλεσμα μακροχρόνιου σχεδιασμού και όχι στιγμιαίας απόφασης.

Δεν θα ισχυριστώ ότι η Κύπρος σώθηκε από μία και μόνη εξέλιξη. Η οικονομική σταθερότητα δεν είναι ποτέ έργο ενός παράγοντα. Θα πω όμως κάτι πιο ουσιώδες. Σε έναν βαθιά διασυνδεδεμένο κόσμο, οι αποφάσεις μιας μεγάλης οικονομίας στην άλλη άκρη της Ασίας φτάνουν αθόρυβα μέχρι το πρατήριο καυσίμων στη Λάρνακα και τον λογαριασμό ρεύματος στη Λευκωσία. Η συγκράτηση της ζήτησης από την πλευρά της Κίνας λειτούργησε σαν ανάχωμα. Έδωσε ανάσα σε οικονομίες που διαφορετικά θα δέχονταν ένα πολύ σκληρότερο πλήγμα.

Η διαπίστωση αυτή έχει και μια ευρύτερη σημασία. Φέτος συμπληρώνονται πενήντα πέντε χρόνια από τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Η ενεργειακή αυτή συγκυρία μας θυμίζει, με απτό τρόπο, τι σημαίνει αλληλεξάρτηση. Η σχέση δύο χωρών δεν μετριέται μόνο σε επίσημες επισκέψεις και συμφωνίες. Μετριέται και σε στιγμές σαν αυτή, όπου η σταθερότητα του ενός γίνεται, έμμεσα, στήριγμα για τον άλλον.

Η μικρή οικονομία μαθαίνει νωρίς ότι δεν ελέγχει τις καταιγίδες. Μαθαίνει όμως να αναγνωρίζει ποιοι παράγοντες την κρατούν όρθια όταν ο άνεμος δυναμώνει. Φέτος, ένας από αυτούς ήρθε από πολύ μακριά.

ΤΟΥ ΑΔΩΝΗ ΜΙΧΑΗΛ

Επικοινωνιολόγος και Διευθυντής διαφημιστικής εταιρείας, Honest Content

Η πρόωρη εκδήλωση ενδιαφέροντος του Αβέρωφ Νεοφύτου να διεκδικήσει εκ νέου το χρίσμα του Δημοκρατικού Συναγερμού για τις επόμενες προεδρικές εκλογές σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακράς εσωκομματικής περιόδου, σχεδόν δύο χρόνια πριν ανοίξουν επίσημα οι διαδικασίες. Πρόκειται για μια κίνηση που, ανεξάρτητα από την πολιτική της στόχευση, επαναφέρει στο προσκήνιο παλιές αντιπαραθέσεις και δημιουργεί νέα ερωτήματα για τη συνοχή της παράταξης.

Ο πρώην πρόεδρος του ΔΗΣΥ εμφανίζεται αποφασισμένος να διεκδικήσει μια δεύτερη ευκαιρία, εκτιμώντας ότι οι πολιτικές συνθήκες σήμερα είναι διαφορετικές από εκείνες των εκλογών του 2023. Στο πλαίσιο αυτό έχει ήδη εντείνει την παρουσία του στην κοινωνία, επιλέγοντας επισκέψεις σε επαγγελματικούς χώρους, αγροτικές περιοχές και μικρές επιχειρήσεις, επιχειρώντας να αναδείξει μια πιο άμεση σχέση με τους πολίτες.

Ωστόσο, για αρκετούς πολιτικούς παρατηρητές, η επικοινωνιακή αυτή στρατηγική δεν αρκεί από μόνη της. Η κυπριακή κοινωνία αντιμετωπίζει ζητήματα όπως η ακρίβεια, το στεγαστικό, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, οι εκποιήσεις και η λειτουργία του τραπεζικού συστήματος. Σε αυτά τα ζητήματα πολλοί αναμένουν συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις και όχι αποκλειστικά επικοινωνιακές κινήσεις.

Παράλληλα, στο εσωτερικό του ΔΗΣΥ αναπτύσσεται μια σύνθετη εικόνα. Η πρόεδρος του κόμματος Αννίτα Δημητρίου εξακολουθεί να αποτελεί το θεσμικό κέντρο της παράταξης, ωστόσο είναι εμφανές ότι δέχεται πολιτικές πιέσεις από διαφορετικές τάσεις και ομάδες. Οι δημόσιες παρεμβάσεις κορυφαίων στελεχών, οι διαφοροποιήσεις σε κρίσιμα ζητήματα και η πρόωρη έναρξη της συζήτησης για τις προεδρικές εκλογές δημιουργούν ένα περιβάλλον που δυσχεραίνει την προσπάθειά της να διατηρήσει την ενότητα του κόμματος.

Στο ίδιο πολιτικό σκηνικό εμφανίζεται και ο πρώην υπουργός Υγείας Γιώργος Παμπορίδης, το όνομα του οποίου επανέρχεται ολοένα και συχνότερα στις πολιτικές συζητήσεις ως πιθανός ενδιαφερόμενος για το προεδρικό χρίσμα. Η παρουσία του προσθέτει ακόμη μία παράμετρο στις εσωκομματικές ισορροπίες και αυξάνει τον ανταγωνισμό μεταξύ των πιθανών διεκδικητών.

Η πρώτη εσωκομματική δημοσκόπηση στον ΔΗΣΥ  επιβεβαιώνει ότι το ισχυρότερο χαρτί της παράταξης είναι η Αννίτα Δημητρίου και διατηρεί σημαντικά πλεονεκτήματα ως προς την αποδοχή της μεταξύ της κομματικής βάσης. Πληροφορίες αναφέρουν ότι πραγματοποιούνται και άλλες ιδιωτικές μετρήσεις από διαφορετικά επιτελεία, γεγονός που αποτυπώνει τη σημασία που αποδίδουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι στη διαμόρφωση του πολιτικού κλίματος.

Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο η έντονη κινητικότητα θα λειτουργήσει υπέρ ή εις βάρος του Δημοκρατικού Συναγερμού. Η εμπειρία έχει δείξει ότι όταν η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται περισσότερο γύρω από προσωπικές φιλοδοξίες παρά γύρω από πολιτικές προτάσεις, το κόμμα κινδυνεύει να εμφανιστεί εσωστρεφές και απομακρυσμένο από τα πραγματικά προβλήματα των πολιτών.

Η κοινωνία ενδιαφέρεται λιγότερο για τις προσωπικές διαδρομές των υποψηφίων και περισσότερο για τις απαντήσεις που μπορούν να δώσουν σε ζητήματα όπως η οικονομία, το Κυπριακό, η ενεργειακή πολιτική, η κοινωνική συνοχή και η προστασία της μεσαίας τάξης.

Οι επόμενοι μήνες αναμένεται να είναι καθοριστικοί. Εάν οι προσωπικές στρατηγικές επικρατήσουν της συλλογικής προσπάθειας, ο ΔΗΣΥ κινδυνεύει να αναβιώσει τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις που τον ταλαιπώρησαν τα προηγούμενα χρόνια. Αντίθετα, εάν η διαδικασία εξελιχθεί με θεσμικούς όρους, διαφάνεια και πολιτικό διάλογο, η παράταξη θα έχει τη δυνατότητα να παρουσιάσει έναν υποψήφιο με ισχυρή νομιμοποίηση και ενιαία στήριξη.

Σε κάθε περίπτωση, η μάχη για το χρίσμα φαίνεται ότι μόλις ξεκίνησε. Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στις εσωκομματικές ισορροπίες, αλλά ποιος μπορεί να πείσει την κυπριακή κοινωνία ότι διαθέτει ένα αξιόπιστο σχέδιο διακυβέρνησης για την επόμενη ημέρα.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ

Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, η κατοχή δεν συντηρείται μόνο από τη στρατιωτική ισχύ της Τουρκίας. Συντηρείται και από την οικονομική δραστηριότητα που αναπτύσσεται στα κατεχόμενα, δραστηριότητα στην οποία, δυστυχώς, συμμετέχουν και χιλιάδες Ελληνοκύπριοι.

Κάθε επίσκεψη στα παράνομα καζίνα των κατεχομένων δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική επιλογή ψυχαγωγίας. Αποτελεί οικονομική ενίσχυση ενός παράνομου καθεστώτος που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα της τουρκικής εισβολής του 1974 και εξακολουθεί να υφίσταται χάρη στη στρατιωτική κατοχή και την οικονομική στήριξη της Άγκυρας.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ανάμεσα στους επισκέπτες των καζίνων συγκαταλέγονται και πρόσωπα που υπηρέτησαν επί δεκαετίες την Κυπριακή Δημοκρατία, τον δημόσιο και ημιδημόσιο τομέα ή τον τραπεζικό χώρο. Πολίτες που απολάμβαναν την ασφάλεια και τα ωφελήματα του κράτους δικαίου επιλέγουν σήμερα να ενισχύουν οικονομικά τις δομές ενός κατοχικού καθεστώτος που αμφισβητεί καθημερινά την κυριαρχία της ίδιας τους της πατρίδας.

Η αντίφαση είναι προφανής. Από τη μια τιμούμε τους πεσόντες, αναζητούμε ακόμη τους αγνοουμένους, στεκόμαστε δίπλα στους πρόσφυγες και στους εγκλωβισμένους. Από την άλλη, συμπατριώτες μας αφήνουν εκατομμύρια ευρώ στις επιχειρήσεις των κατεχομένων, ενισχύοντας έμμεσα μια οικονομία που λειτουργεί προς όφελος της κατοχικής δύναμης.

Το πρόβλημα, όμως, δεν σταματά στα καζίνα.

Την ίδια ώρα που χρήματα από τις ελεύθερες περιοχές καταλήγουν στα κατεχόμενα, η Τουρκία συνεχίζει να δημιουργεί νέα τετελεσμένα επί του εδάφους. Η υπόθεση της νεκρής ζώνης και ιδιαίτερα τα γεγονότα στην Πύλα κατέδειξαν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι η Άγκυρα εφαρμόζει με συνέπεια τη γνωστή στρατηγική των μικρών αλλά συνεχών επεκτάσεων. Κάθε βήμα που μένει αναπάντητο μετατρέπεται στο επόμενο τετελεσμένο.

Η νεκρή ζώνη δεν αποτελεί τουρκικό έδαφος. Είναι περιοχή που βρίσκεται υπό την ευθύνη της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών ως ζώνη ασφαλείας. Οποιαδήποτε προσπάθεια αλλαγής του καθεστώτος της συνιστά σοβαρή παραβίαση των συμφωνημένων δεδομένων και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη επεισόδιο της καθημερινότητας.

Τα επεισόδια στην Πύλα, κατά τα οποία δέχθηκαν επιθέσεις ακόμη και μέλη της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, απέδειξαν ότι η Τουρκία δεν διστάζει να αμφισβητήσει ούτε την παρουσία του ίδιου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών όταν αυτό εξυπηρετεί τους στρατηγικούς της σχεδιασμούς. Όσοι εξακολουθούν να πιστεύουν ότι οι τουρκικές επιδιώξεις περιορίζονται στα σημερινά δεδομένα της κατοχής, απλώς αγνοούν την πραγματικότητα των τελευταίων πέντε δεκαετιών.

Γι’ αυτό και τα δύο ζητήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Η οικονομική ενίσχυση των κατεχομένων και η σταδιακή επέκταση των κατοχικών τετελεσμένων αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Από τη μια πλευρά εισρέουν χρήματα που ενισχύουν την οικονομική βιωσιμότητα του κατοχικού καθεστώτος. Από την άλλη, επιχειρείται η δημιουργία νέων δεδομένων επί του εδάφους, ώστε η κατοχή να παγιώνεται ακόμη περισσότερο.

Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να αντιμετωπίσει και τα δύο μέτωπα με αποφασιστικότητα. Να εφαρμόζει απαρέγκλιτα τη νομοθεσία όπου αυτή παραβιάζεται, να αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο διπλωματικό και νομικό μέσο απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις και να υπενθυμίζει διαρκώς στη διεθνή κοινότητα ότι η κατοχή δεν αποτελεί μια «παγωμένη διαφορά», αλλά μια συνεχιζόμενη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Η ευθύνη, όμως, δεν ανήκει μόνο στην Πολιτεία.

Ανήκει και στον κάθε πολίτη ξεχωριστά. Ο πατριωτισμός δεν εξαντλείται στις επετειακές ομιλίες, ούτε στις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αποδεικνύεται καθημερινά μέσα από τις προσωπικές μας επιλογές. Δεν μπορεί κανείς να καταδικάζει την κατοχή και ταυτόχρονα να χρηματοδοτεί, έστω και έμμεσα, τις οικονομικές δομές που τη συντηρούν.

Η Κύπρος εξακολουθεί να ζει τις συνέπειες της εισβολής του 1974. Οι πρόσφυγες παραμένουν μακριά από τις πατρογονικές τους εστίες. Οι οικογένειες των αγνοουμένων συνεχίζουν να αναζητούν απαντήσεις. Οι εγκλωβισμένοι εξακολουθούν να δοκιμάζονται. Η κατοχή δεν ανήκει στο παρελθόν· είναι μια καθημερινή πραγματικότητα.

Γι’ αυτό η ενίσχυση των παράνομων καζίνων στα κατεχόμενα δεν μπορεί να θεωρείται μια αθώα προσωπική επιλογή. Είναι μια πράξη με πολιτικές, οικονομικές και εθνικές προεκτάσεις. Και ως τέτοια οφείλει να αντιμετωπίζεται από όλους μας με τη σοβαρότητα που της αρμόζει.

Η ιστορία διδάσκει ότι τα τετελεσμένα παγιώνονται όταν οι κοινωνίες συνηθίζουν να τα αποδέχονται. Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια ούτε της αδιαφορίας ούτε της λήθης.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ