του Ευριπίδη Λ. Ευρυβιάδη

Το πιο επικίνδυνο δίδαγμα από τον πόλεμο με το Ιράν μπορεί να μην αφορά το Ιράν. Ίσως να αφορά την πυρηνική βόμβα. Θα είχαν επιτεθεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν αν η Τεχεράνη διέθετε αξιόπιστη πυρηνική αποτροπή; Το ερώτημα απασχολεί πολλές πρωτεύουσες, μεταξύ αυτών και την Άγκυρα. Η απάντηση είναι μάλλον όχι. Ένα πυρηνικά οπλισμένο Ιράν θα έθετε την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ μπροστά στον κίνδυνο πυρηνικών αντιποίνων. Αυτή είναι η σκληρή λογική της πυρηνικής αποτροπής.

Η Βόρεια Κορέα αντιμετωπίζεται διαφορετικά ως πυρηνική δύναμη. Η Ινδία και το Πακιστάν απέκτησαν πυρηνικά όπλα και ο κόσμος προσαρμόστηκε. Η Ουκρανία παρέδωσε το σοβιετικό πυρηνικό οπλοστάσιο που βρισκόταν στο έδαφός της, για να διαπιστώσει αργότερα τα όρια των εγγυήσεων ασφαλείας.

Το 2019, ο Ερντογάν εξέφρασε ανοιχτά τη δυσφορία του: Άλλες χώρες, είπε, διαθέτουν πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές, ενώ στην Τουρκία λένε ότι δεν δικαιούται να αποκτήσει. «Αυτό δεν μπορώ να το δεχθώ».

Τον Φεβρουάριο του 2026, ο ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν προειδοποίησε για περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών, λέγοντας ότι αν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικά όπλα, η Τουρκία ίσως «αναπόφευκτα» να έπρεπε να ακολουθήσει. Το πυρηνικό ερώτημα για την Τουρκία, όμως, τέθηκε δεκαετίες πριν από τον Ερντογάν.

Το 1955, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Atoms for Peace» του Αϊζενχάουερ, η Τουρκία έγινε η πρώτη χώρα που συνήψε με την Ουάσιγκτον συμφωνία συνεργασίας για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας.

Το 1959, αμερικανικά πυρηνικά όπλα εγκαταστάθηκαν στην Τουρκία ως μέρος της πυρηνικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ, παραμένοντας υπό αμερικανικό έλεγχο. Παράλληλα, τουρκικές δυνάμεις εκπαιδεύονταν για πυρηνικό ρόλο.

Τον Ιανουάριο του 1963, μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας, η Ουάσιγκτον ετοιμαζόταν να αποσύρει τους πυρηνικούς πυραύλους Jupiter από την Τουρκία, βάσει μυστικής συνεννόησης με τη Μόσχα που είχε συμβάλει στον τερματισμό της κρίσης.

Πριν αποχωρήσουν οι Jupiter, ο Τούρκος Υπουργός Άμυνας Ιλχαμί Σαντζάρ απαίτησε πυρηνικά όπλα για τα τουρκικά μαχητικά F-100 και συμμετοχή στα νέα αμερικανικά πυρηνοκίνητα υποβρύχια με πυραύλους Polaris, που θα αναπτύσσονταν στη Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν πήρε όλα όσα ζητούσε. Διατήρησε όμως πυρηνικό ρόλο.

Αμερικανικά πυρηνικά όπλα θα διασπείρονταν σε τουρκικές αεροπορικές βάσεις, υπό αποκλειστικό αμερικανικό έλεγχο και με τη χρήση τους να απαιτεί αμερικανική έγκριση. Τουρκικές μοίρες F-100 εκπαιδεύονταν για αποστολές πυρηνικής κρούσης στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Το 1966 προέκυψε κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.

Απόρρητο υπόμνημα του αμερικανικού ΥΠΕΞ, με τίτλο «Turkish Interest in Atomic Weapon Development», ανέφερε ότι ο επικεφαλής του τουρκικού Ινστιτούτου Μεταλλευτικών Ερευνών είχε κληθεί να συνεργαστεί με τον στρατηγό Ρεφίκ Τούλγκα και τον καθηγητή Ομέρ Ινονού για την ανάπτυξη «Ατομικής Βόμβας». Κατέγραφε επίσης τουρκικές έρευνες για ουράνιο και επιφυλάξεις της Άγκυρας για τις διασφαλίσεις σε μελλοντικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Αυτά πριν από εξήντα χρόνια.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν οι σχέσεις μεταξύ των στρατιωτικών καθεστώτων του Κενάν Εβρέν στην Τουρκία και του Ζία ουλ-Χακ στο Πακιστάν ήταν εξαιρετικά στενές, τουρκικές εταιρείες χρησιμοποιήθηκαν για τη μυστική προμήθεια εξοπλισμού αμερικανικής προέλευσης στο πακιστανικό πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.

Το 1981, ο ανταποκριτής του Associated Press Barry Schweid αποκάλυψε στην Washington Post απόρρητο αμερικανικό τηλεγράφημα για «μυστικό δίκτυο προμηθειών» με τη συμμετοχή τουρκικών εταιρειών. Τη δεκαετία εκείνη, η Ουάσιγκτον προέβη σε περισσότερα από 100 διαβήματα προς την Άγκυρα για τη μεταφορά τεχνολογίας στο πακιστανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Υπήρχαν επίσης ισχυρισμοί ότι το Πακιστάν ήταν διατεθειμένο να μοιραστεί πυρηνική τεχνολογία με την Τουρκία. Ο πρώην Τούρκος ΥΠΕΞ Γιασάρ Γιακίς έγραψε ότι ο Εβρέν ευνοούσε τη συνεργασία, ενώ μαρτυρίες αναφέρουν ότι τόσο ο Εβρέν όσο και αργότερα ο Τουργκούτ Οζάλ ξεναγήθηκαν στις μυστικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στην Καχούτα.

Η συμφωνία ΗΠΑ-Τουρκίας για ειρηνική πυρηνική συνεργασία υπογράφηκε επί Κλίντον το 2000. Δεν υποβλήθηκε στο Κογκρέσο λόγω πληροφοριών που ενέπλεκαν ιδιωτικές τουρκικές εταιρείες σε υπόγειες δραστηριότητες διάδοσης πυρηνικής τεχνολογίας. Ο Πρόεδρος Τζορτζ W. Μπους την υπέβαλε το 2008, αφού αντιμετωπίστηκαν οι αμερικανικές ανησυχίες. Τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του ίδιου έτους.

Το 2010, μαζί με τη Βραζιλία, η Τουρκία μεσολάβησε για τη Διακήρυξη της Τεχεράνης. Η πρωτοβουλία προέβλεπε ανταλλαγή πυρηνικού καυσίμου με το Ιράν και υπερασπιζόταν το δικαίωμα των μελών της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία, περιλαμβανομένου του εμπλουτισμού. Την ίδια χρονιά, η Άγκυρα συμφώνησε με τη Ρωσία την κατασκευή του Άκουγιου, του πρώτου εμπορικού πυρηνικού σταθμού της Τουρκίας.

Το Άκουγιου είναι πρόγραμμα ειρηνικής πυρηνικής ενέργειας, όχι πυρηνικών όπλων. Η ρωσική Rosatom το χρηματοδοτεί, το κατασκευάζει, το κατέχει και θα το λειτουργεί. Έτσι, η Τουρκία εξαρτάται από τη Ρωσία για τεχνολογία και καύσιμα, αποκτώντας όμως παράλληλα πυρηνική τεχνογνωσία.

Το 2015, ο Χανς Ρίλε, πρώην υψηλόβαθμος Γερμανός αξιωματούχος άμυνας, έγραψε ότι η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών (BND) πίστευε πως ο Ερντογάν είχε δώσει από το 2010 εντολή για προετοιμασίες εμπλουτισμού ουρανίου.

Η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος στη NPT, αποδέχεται τις διασφαλίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο. Δεν διαθέτει σήμερα βιομηχανικές δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πυρηνικών καυσίμων.

Αυτά θα δυσκόλευαν σοβαρά την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Η ιστορία όμως δείχνει ότι, όταν ένα κράτος τα θεωρήσει απαραίτητα για την ασφάλειά του, η πολιτική βούληση μπορεί να υπερκεράσει τεχνολογικά, οικονομικά και διπλωματικά εμπόδια.

Η πυρηνική τεχνολογία έχει διττό χαρακτήρα. Η Ιαπωνία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα «πυρηνικής λανθάνουσας ικανότητας» (nuclear latency): δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα, αλλά έχει μεγάλο μέρος της τεχνολογικής και βιομηχανικής υποδομής για να τα κατασκευάσει. Μελέτη του Carnegie Endowment το 2026 εκτίμησε ότι θα μπορούσε να τα αναπτύξει «μέσα σε λίγους μήνες».

Η Άγκυρα επιδιώκει περισσότερους αντιδραστήρες, μεγαλύτερη εγχώρια συμμετοχή και μικρότερη εξάρτηση από το εξωτερικό. Αναπτύσσει επίσης βαλλιστικούς πυραύλους ολοένα μεγαλύτερου βεληνεκούς, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως φορείς πυρηνικών όπλων.

Το 2025, το τουρκικό ναυτικό ανακοίνωσε το NÜKDEN, πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνοκίνητου υποβρυχίου και απόκτησης ακόμη μιας προηγμένης πυρηνικής τεχνολογίας.

Όλα τα στοιχεία που παρατέθηκαν δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός συνεχούς, μυστικού τουρκικού προγράμματος πυρηνικών όπλων. Δείχνουν όμως ότι η Άγκυρα απέφευγε συστηματικά να κλείσει την πυρηνική πόρτα, ενώ σήμερα οικοδομεί δυνατότητες που διευρύνουν τις επιλογές της.

Και το στρατηγικό περιβάλλον αλλάζει γρήγορα. Το Ισραήλ διαθέτει de facto πυρηνικά όπλα, διατηρώντας την πάγια πολιτική πυρηνικής ασάφειας. Η μελλοντική πορεία του Ιράν παραμένει αβέβαιη. Η αμυντική συμφωνία της Μέκκας εντάσσει την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία σε νέο πλαίσιο συλλογικής άμυνας με το πυρηνικά οπλισμένο Πακιστάν. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, δημοσιοποιημένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη πακιστανικής πυρηνικής ομπρέλας ή πυρηνικής συνεργασίας. Τον Ιούλιο του 2026, η Σαουδική Αραβία υπέγραψε επίσης συμφωνία με τις ΗΠΑ για ειρηνική πυρηνική συνεργασία.

Για σχεδόν εβδομήντα χρόνια, η πυρηνική ομπρέλα του ΝΑΤΟ κάλυπτε τις ανάγκες ασφαλείας της Τουρκίας. Τι γίνεται όμως αν η εμπιστοσύνη σε αυτή την ομπρέλα συνεχίσει να φθίνει; Ο πόλεμος με το Ιράν ίσως να άλλαξε τους υπολογισμούς. Για την Τουρκία, το πυρηνικό ερώτημα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί.

*Πρέσβης (ε.τ.). Ανώτερος Συνεργάτης, Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Υπάρχουν συζητήσεις που μοιάζουν μακρινές. Τις φανταζόμαστε σε αίθουσες κορυφαίων συνόδων, ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις. Η παγκόσμια διακυβέρνηση είναι μία από αυτές. Κι όμως, λίγα ζητήματα αφορούν τόσο άμεσα μια μικρή χώρα όσο ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί ο κόσμος γύρω της.

Φέτος η Κίνα δημοσίευσε μια Λευκή Βίβλο με τίτλο «Πιο Δίκαιη και Ισότιμη Παγκόσμια Διακυβέρνηση». Το κείμενο αποτυπώνει την Πρωτοβουλία για την Παγκόσμια Διακυβέρνηση, την οποία είχε παρουσιάσει ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκένα χρόνο πριν. Σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο, η πρωτοβουλία έχει ήδη λάβει τη στήριξη σχεδόν 160 κρατών και διεθνών οργανισμών.

Η πρόταση στηρίζεται σε πέντε αρχές. Την κυριαρχική ισότητα των κρατών. Τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Την πολυμέρεια. Την ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Και την έμφαση σε πράξεις με απτά αποτελέσματα. Στη διατύπωσή τους, τα κράτη αντιμετωπίζονται ως ίσα, ανεξαρτήτως μεγέθους ή ισχύος. Ο ρόλος του ΟΗΕ παραμένει κεντρικός.

Εδώ είναι το σημείο που με κάνει, ως Κύπριο, να σταθώ. Μια μικρή χώρα δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλει τη θέλησή της. Η ασφάλειά της δεν στηρίζεται στη δύναμη αλλά στους κανόνες. Στο διεθνές δίκαιο, στους θεσμούς, στην αρχή ότι η φωνή του μικρού μετρά όσο και του μεγάλου. Ό,τι ενισχύει αυτή την αρχή, μας αφορά άμεσα. Ό,τι την αποδυναμώνει, μας εκθέτει.

Η πρόταση όμως δεν εξαντλείται στις αρχές. Έχει και μια πρακτική διάσταση που αξίζει προσοχής. Η Κίνα μιλά για συνεργασία με μετρήσιμα αποτελέσματα. Σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια, η ψηφιακή οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη, η υγεία. Ανακοίνωσε, για παράδειγμα, 5.000 εγχειρήσεις καταρράκτη και 10.000 προληπτικούς ελέγχους για τον καρκίνο προς όφελος χωρών-εταίρων της. Η διπλωματία που παράγει απτό όφελος για τον απλό πολίτη είναι μια πρακτική που κάθε κράτος μπορεί να μελετήσει.

Τι σημαίνει αυτό για την Κυπριακή Δημοκρατία. Δεν σημαίνει υιοθέτηση ενός μοντέλου. Η Κύπρος έχει τον δικό της προσανατολισμό, μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με σταθερή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Σημαίνει όμως κάτι πιο ώριμο. Να μελετά προσεκτικά κάθε σοβαρή πρόταση για το πώς οργανώνεται ο κόσμος. Να αναζητά τα σημεία σύγκλισης. Να συμμετέχει σε μορφές πρακτικής συνεργασίας που ωφελούν τον τόπο, από την πράσινη μετάβαση ως την τεχνολογία. Και να υπερασπίζεται, σε κάθε βήμα, την αρχή ότι ένας πιο δίκαιος και αντιπροσωπευτικός κόσμος είναι προς το συμφέρον των μικρών.

Ο κόσμος περνά μια περίοδο αναταραχής. Οι παλιές βεβαιότητες δοκιμάζονται. Σε τέτοιες στιγμές, η συζήτηση για το πώς διακυβερνάται ο πλανήτης δεν είναι πολυτέλεια των ισχυρών. Είναι ανάγκη των μικρών. Και ίσως αυτή να είναι η πιο χρήσιμη υπενθύμιση. Ότι ένας δικαιότερος κόσμος δεν χτίζεται από τους λίγους για τους λίγους, αλλά από όλους, για όλους.

 ΤΟΥ ΑΔΩΝΗ ΜΙΧΑΗΛ

*Επικοινωνιολόγος και Διευθυντής διαφημιστικής εταιρείας, Honest Content

Σε μια Ανατολική Μεσόγειο που μεταβάλλεται με ταχύτητα και σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι ισορροπίες αναδιαμορφώνονται διαρκώς, η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου αποκτά σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας παραδοσιακής περιφερειακής συνεννόησης. Αποτελεί πλέον έναν από τους πιο σταθερούς και αξιόπιστους άξονες συνεργασίας στην περιοχή, με πολιτική, ενεργειακή, οικονομική και στρατηγική διάσταση.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη νέα αντίληψη για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η χώρα στην ευρύτερη περιοχή. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης έχει θέσει την εξωτερική πολιτική στο επίκεντρο μιας πιο ενεργητικής στρατηγικής, επιχειρώντας να αξιοποιήσει το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Κύπρου: τη γεωγραφική της θέση και την ιδιότητά της ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επιλογή είναι σαφής. Η Κύπρος δεν μπορεί να παραμένει απλώς ένας θεατής των γεωπολιτικών εξελίξεων που συντελούνται γύρω της. Μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής και να μετατρέπει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτικό και στρατηγικό πλεονέκτημα.

Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται στην ενίσχυση της τριμερούς συνεργασίας με την Ελλάδα και την Αίγυπτο. Η Αθήνα και το Κάιρο αποτελούν για τη Λευκωσία δύο κομβικούς εταίρους σε μια περιοχή όπου η σταθερότητα δεν είναι αυτονόητη. Ταυτόχρονα, η Κύπρος μπορεί να προσφέρει στην ευρωπαϊκή πολιτική μια ιδιαίτερα χρήσιμη γέφυρα επικοινωνίας με τον αραβικό κόσμο.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η συγκεκριμένη συνεργασία δεν οικοδομείται πάνω στη λογική του αποκλεισμού. Δεν στρέφεται εναντίον κανενός κράτους και δεν αποτελεί μηχανισμό δημιουργίας νέων διαχωριστικών γραμμών στην περιοχή. Αντιθέτως, στηρίζεται στην αντίληψη ότι η περιφερειακή ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη μπορούν να υπηρετηθούν καλύτερα μέσα από τη συνεργασία, τον διάλογο και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Λευκωσία έχει κάθε λόγο να επιδιώκει ένα περιφερειακό περιβάλλον στο οποίο το διεθνές δίκαιο, η κυριαρχία των κρατών και η ειρηνική επίλυση των διαφορών αποτελούν τους κανόνες και όχι τις εξαιρέσεις.

Στον ενεργειακό τομέα, οι δυνατότητες είναι ακόμη μεγαλύτερες. Η Ανατολική Μεσόγειος έχει εξελιχθεί σε περιοχή ιδιαίτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος για την Ευρώπη. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις δημιουργούν νέες προοπτικές, ενώ η ενεργειακή ασφάλεια έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία μετά τις μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ιδιαίτερη αξία της Κύπρου. Από μόνη της δεν διαθέτει το μέγεθος μιας μεγάλης δύναμης. Διαθέτει, όμως, γεωγραφική θέση, ευρωπαϊκή ιδιότητα και τη δυνατότητα να συμμετέχει στη δημιουργία δικτύων συνεργασίας που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την ευρωπαϊκή αγορά. Η εξωτερική πολιτική Χριστοδουλίδη επιχειρεί να αξιοποιήσει ακριβώς αυτό το τρίπτυχο.

Παράλληλα, η συνεργασία με την Αίγυπτο αποκτά ιδιαίτερη οικονομική και γεωστρατηγική σημασία. Το Κάιρο αποτελεί βασικό παράγοντα στον αραβικό κόσμο, ενώ η Διώρυγα του Σουέζ παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς θαλάσσιους δρόμους παγκοσμίως. Η Ελλάδα και η Κύπρος, με τη σημαντική τους παρουσία στη ναυτιλία και τη θέση τους στον ευρωπαϊκό χώρο, μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί εταίροι σε μια ευρύτερη αλυσίδα μεταφορών, ενέργειας και εμπορίου.

Η τριμερής συνεργασία έχει, συνεπώς, ξεπεράσει το επίπεδο των συμβολικών συναντήσεων. Έχει αποκτήσει θεσμικό βάθος, πρακτικό περιεχόμενο και στρατηγική προοπτική. Η ασφάλεια, η ενέργεια, η άμυνα, η οικονομία, οι επενδύσεις, η ναυτιλία και η πολιτική προστασία αποτελούν πεδία στα οποία μπορούν να δημιουργηθούν ακόμη περισσότερες συνέργειες.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της εξωτερικής πολιτικής που προωθεί ο Νίκος Χριστοδουλίδης: η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο διεθνές βάρος όχι επειδή έγινε μεγαλύτερη σε μέγεθος, αλλά επειδή έγινε περισσότερο χρήσιμη, περισσότερο αξιόπιστη και περισσότερο παρούσα.

Η αναβάθμιση των σχέσεων της Κύπρου με σημαντικούς διεθνείς και περιφερειακούς εταίρους ενισχύει τη θέση της χώρας και δημιουργεί ένα ευρύτερο διπλωματικό κεφάλαιο. Η Λευκωσία επιδιώκει να βρίσκεται στο τραπέζι όπου λαμβάνονται αποφάσεις και όχι απλώς να παρακολουθεί τις αποφάσεις που λαμβάνονται για την περιοχή της.

Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος έχουν, επομένως, κάθε λόγο να συνεχίσουν να επενδύουν σε αυτή τη σχέση. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το Κάιρο αποτελεί στρατηγικό εταίρο στον αραβικό κόσμο. Για την Αίγυπτο, Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν αξιόπιστη γέφυρα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και για όλους, η συνεργασία προσφέρει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: μεγαλύτερη σταθερότητα σε μια περιοχή που έχει πληρώσει βαρύ τίμημα από τις συγκρούσεις και τους ανταγωνισμούς.

Η Ανατολική Μεσόγειος δεν χρειάζεται νέες γραμμές αντιπαράθεσης. Χρειάζεται περισσότερες γέφυρες. Η τριμερής Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος μπορεί να αποτελέσει μία από αυτές.

Και για την Κύπρο, η ενεργός συμμετοχή σε αυτή την προσπάθεια αποδεικνύει ότι μια μικρή χώρα μπορεί να έχει μεγάλη φωνή, όταν διαθέτει στρατηγική, συνέπεια και την ικανότητα να δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της σύγχρονης κυπριακής εξωτερικής πολιτικής: να μετατρέψει τη γεωγραφία σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα και την παρουσία της Κύπρου στην περιοχή σε πραγματική διεθνή επιρροή.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ