Με 40 ψήφους υπέρ και 2 κατά από Αλεξάνδρα Ατταλίδου και Κωστή Ευσταθίου, η Ολομέλεια της Βουλής ενέκρινε τον προϋπολογισμό της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) για το 2026.

Ο προϋπολογισμός είναι ελλειμματικός, με δαπάνες €2,55 δισ. και έσοδα €1,95 δισ., με το ταμειακό έλλειμμα να καλύπτεται μέσω δανεισμού και ιδίων κεφαλαίων. Κεντρικά ζητήματα της συζήτησης αποτέλεσαν το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, οι ρύποι, η έλευση φυσικού αερίου και η διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).

Ο βουλευτής της ΕΔΕΚ, Μαρίνος Σιζόπουλος, δήλωσε ότι το κόμμα του θα υπερψηφίσει τον προϋπολογισμό, ωστόσο διερωτήθηκε γιατί η ΑΗΚ προχώρησε σε διαγωνισμό ύψους €140 εκατ. για πετρελαιοκίνητες μηχανές στη Δεκέλεια, τη στιγμή που βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία έλευσης φυσικού αερίου. Έθεσε επίσης ζήτημα επιβολής ΦΠΑ τόσο στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας όσο και στις χρεώσεις για τους ρύπους, κάνοντας λόγο για «φόρο πάνω στον φόρο».

Ο βουλευτής των Οικολόγων Χαράλαμπος Θεοπέμπτου αναφέρθηκε στις εκκρεμότητες που, όπως είπε, υπάρχουν από το 2013 σε σχέση με τις βιομηχανικές εκπομπές στη Δεκέλεια, σημειώνοντας ότι δόθηκαν επανειλημμένες παρατάσεις για αντικατάσταση γεννητριών χωρίς να υπάρξει συμμόρφωση. Έκανε λόγο για περιβαλλοντική και υγειονομική επιβάρυνση, ενώ αναφέρθηκε και σε προβλήματα με την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, τα εμπόδια σε οικιακά φωτοβολταϊκά και την καθυστέρηση στην εφαρμογή της νέας αγοράς ηλεκτρισμού.

Η βουλευτής Λευκωσίας Αλεξάνδρα Ατταλίδου χαρακτήρισε απαράδεκτο το ενδεχόμενο νέας παράτασης για τη Δεκέλεια, τονίζοντας ότι πρόκειται για ζήτημα ανθρώπινου δικαιώματος των κατοίκων να μην επιβαρύνονται από ρύπους. Υποστήριξε ότι τα έσοδα από τους ρύπους θα πρέπει να κατευθύνονται σε ταμείο για ενίσχυση των ΑΠΕ και απεξάρτηση από τα ρυπογόνα καύσιμα, κάνοντας λόγο για διαχρονική ενεργειακή ανεπάρκεια που οδηγεί σε ενεργειακή ανασφάλεια.

Ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Παύλος Μυλωνάς έθεσε ζήτημα συντήρησης του δικτύου, ρωτώντας κατά πόσο οι προβλεπόμενες αποκοπές για έργα συντήρησης, όντως χρησιμοποιούνται για τον σκοπό. Διερωτήθηκε επίσης αν, με την έλευση φυσικού αερίου, η ΑΗΚ θα υποχρεωθεί να αγοράζει ενέργεια από ιδιώτες.

Ο μεμονωμένος σοσιαλιστής βουλευτής Κωστής Ευσταθίου ανέφερε ότι σε επίσκεψη ξένης κοινοβουλευτικής επιτροπής στην Κύπρο εκφράστηκε έκπληξη για το γεγονός ότι συνεχίζεται η ανοχή στους ρύπους της Δεκέλειας. Θύμισε ότι το πρόβλημα της ρύπανσης στη Δεκέλεια είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες και δήλωσε ότι καταψηφίζει τον προϋπολογισμό για να στείλει μήνυμα.

Ο βουλευτής της ΔΗΠΑ Αλέκος Τρυφωνίδης υποστήριξε ότι στο παρελθόν λήφθηκαν αποφάσεις που έθεσαν εμπόδια στο αναπτυξιακό πρόγραμμα της ΑΗΚ και στην επέκτασή της στις ΑΠΕ. Ανέφερε ότι αφαιρέθηκε η υποχρέωση αποθήκευσης με μπαταρίες για ιδιώτες, γεγονός που, όπως είπε, επιβαρύνει σήμερα το σύστημα και τους καταναλωτές. Μίλησε επίσης για σκανδαλώδη, κατά την έκφρασή του, συμφωνία που επέτρεψε σε ιδιώτη να αξιοποιεί υποδομή της ΑΗΚ για να ανταγωνίζεται την CYTA.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στεφάνος Στεφάνου, έκανε λόγο για σοβαρό πρόβλημα επάρκειας ηλεκτρισμού, προειδοποιώντας για δυσκολότερα καλοκαίρια στο μέλλον. Ανέφερε ότι δεν υλοποιήθηκαν εγκαίρως οι αναγκαίοι σχεδιασμοί και υποδομές για ασφαλή ενεργειακή μετάβαση.  Επικαλέστηκε δήλωση του Προέδρου της ΑΗΚ ότι η μέγιστη παραγωγική δυνατότητα δεν αυξάνεται τα επόμενα χρόνια και υποστήριξε ότι η ΑΗΚ εμποδίστηκε στο παρελθόν να επενδύσει στις ΑΠΕ. Έκανε λόγο για καρτελ στον τομέα των ΑΠΕ και υπερκέρδη, αναφέροντας ότι το ΑΚΕΛ κατέθεσε σχετικές προτάσεις νόμου. Παράλληλα αναφέρθηκε στις καθυστερήσεις στα μεγάλα ενεργειακά έργα.  Δήλωσε ότι το κόμμα του θα υπερψηφίσει, διατηρώντας κριτική στάση.

Ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ζαχαρίας Κουλίας απέδωσε ευθύνες και στο ΑΚΕΛ για τους χειρισμούς στο θέμα του φυσικού αερίου, αναφερόμενος σε αποφάσεις του παρελθόντος που, όπως είπε, οδήγησαν σε επιβάρυνση άνω του €1 δισ. για ρύπους, Όπως είπε ότι οι τότε ηγέτες των δύο μεγάλων κομμάτων επιτέθηκαν στον Τάσσο Παπαδόπουλο που θα έφερνε το φυσικό αέριο.

Ακολούθησε αντιπαράθεση, με τον Στέφανο Στεφάνου να υποστηρίζει ότι το ΑΚΕΛ είχε επιδείξει προσοχή και δεν επιτέθηκε στον τότε Πρόεδρο, επικαλούμενο τεχνοκρατικές εισηγήσεις για τους κινδύνους συγκεκριμένων επιλογών.

Ο Μαρίνος Σιζόπουλος αναφέρθηκε επίσης σε παλαιότερη πρόταση από την Αίγυπτο για προμήθεια συμπιεσμένου φυσικού αερίου, σημειώνοντας ότι άλλοι επέμεναν σε υγροποιημένο φυσικό αέριο.

Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Άντρος Κυπριανού παρενέβη, λέγοντας ότι το θέμα εγγράφηκε από τον Νίκο Αναστασιάδη με στόχο τον κ. Λιλλήκα και ότι το ΑΚΕΛ ήταν πολύ προσεκτικό στο τι  έλεγε, αφού ο κ. Λιλλήκας ήταν τότε μέλος του ΑΚΕΛ.

Έγκριση συμπληρωματικού προϋπολογισμού ΑΗΚ και συνέχιση συζήτησης

Η συζήτηση συνεχίστηκε και σε ξεχωριστό θέμα της ημερήσιας διάταξης, που αφορούσε συμπληρωματικό προϋπολογισμό της ΑΗΚ για την πληρωμή υπερωριών εργαζομένων που συμμετείχαν στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών στη Λεμεσό. Ο συμπληρωματικός προϋπολογισμός εγκρίθηκε ομόφωνα.

Ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Χρύσης Παντελίδης υποστήριξε ότι η παρούσα διακυβέρνηση διαχειρίζεται με επιτυχία «τις δύο μεγάλες ενεργειακές βόμβες» που παρέλαβε, σημειώνοντας ότι πλέον η Δημοκρατία έχει στην κατοχή της το πλοίο «Προμηθέας» και ότι προχώρησε στο άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αναφερόμενος στο παρελθόν και στις εξελίξεις επί διακυβέρνησης Τάσσου Παπαδόπουλου, είπε ότι στους πρώτους μήνες μόνο ο ΔΗΣΥ προκαλούσε προβλήματα στο θέμα του φυσικού αερίου, ενώ από το καλοκαίρι του 2007, μετά την αποχώρησή του από την κυβέρνηση το ΑΚΕΛ αποφάσισε να συμπορευτεί.

Ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Χάρης Γεωργιάδης ανέφερε ότι η κυβέρνηση ΔΗΣΥ δεν παρέλαβε «βόμβα» από το ΑΚΕΛ στον τομέα της ενέργειας αφού είχαν ήδη εκραγεί τα εμπορευματοκιβώτιο και υπήρξε μεγάλη καταστροφή του σταθμού της ΑΗΚ στο Μαρί. Πρόσθεσε ότι η παραγωγική δυνατότητα αποκαταστάθηκε επιτυχώς. Απευθυνόμενος προς τη συμπολίτευση, είπε ότι είναι η πρώτη φορά που μια Κυβέρνηση επικαλείται την αντιπολιτευτική διάθεση που υπήρξε στο παρελθόν ως αιτία μη λήψης αποφάσεων. Διευκρίνισε ότι δεν αποδίδει όλες τις καθυστερήσεις στη σημερινή κυβέρνηση, ωστόσο μετά από τρία χρόνια διακυβέρνησης φέρει και αυτή ευθύνη.

Ο Στεφάνος Στεφάνου επανήλθε, λέγοντας ότι αναφέρθηκε σε «δύο βόμβες» που παρέλαβε η σημερινή Κυβέρνηση, προσθέτοντας όμως ότι αυτή η Κυβέρνηση κατάφερε να αυξήσει την ισχύ τους. Ανέφερε επίσης ότι και τα δύο μεγάλα έργα βρίσκονται υπό διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Ο Παύλος Μυλωνάς σημείωσε ότι συχνά μεγάλα εθνικά ζητήματα επηρεάζονται από εκλογικές σκοπιμότητες. Αναφερόμενος στην περίοδο διακυβέρνησης Τάσσου Παπαδόπουλου, είπε ότι υπήρξε πολιτική απόφαση για απομάκρυνσή του και ότι τότε έγινε λόγος για «σκάνδαλο του αιώνα», στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης για το φυσικό αέριο, με αποτέλεσμα να μην φτάσει το συγκεκριμένο καύσιμο ποτέ στην Κύπρο.

Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Γιώργος Λουκαΐδης ανέφερε ότι οι πολίτες αναμένουν αποτελέσματα, τα οποία, όπως είπε, δεν βλέπουν. Τόνισε ότι τη βασική ευθύνη σε τέτοια ζητήματα τη φέρει η εκάστοτε εκτελεστική εξουσία, σημειώνοντας ότι οι προηγούμενες κυβερνήσεις έχουν ήδη κριθεί από τον λαό. Μίλησε για παραδοχή αποτυχίας όταν η ευθύνη μετατίθεται διαρκώς τρεις και τέσσερις κυβερνήσεις πίσω, ενώ για το θέμα των υπερωριών υπογράμμισε ότι αντί να εκφραστούν ευχαριστίες προς τους εργαζόμενους που συνέβαλαν στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών, η συζήτηση εξελίχθηκε σε γενικευμένη πολιτική αντιπαράθεση.

Πηγή: ΚΥΠΕ

Τη θέση του για στοχευμένη τροποποίηση του αποθεματικού σταθερότητας της αγοράς ενέκρινε το Συμβούλιο της ΕΕ, με στόχο μια ομαλότερη και πιο προβλέψιμη εκκίνηση του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για τα κτίρια και τις οδικές μεταφορές (ETS2) το 2028.

«Το νέο σύστημα εμπορίας εκπομπών για τις οδικές μεταφορές και τα κτίρια πρέπει να ξεκινήσει σε σταθερή βάση. Η θέση του Συμβουλίου για την προσαρμογή του αποθεματικού σταθερότητας –της δικλείδας ασφαλείας του συστήματος– στέλνει σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ δεσμεύεται για μια σταθερή και προβλέψιμη αγορά άνθρακα», δήλωσε η Υπουργός Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Μαρία Παναγιώτου, εκ μέρους της Κυπριακής Προεδρίας, για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ  των αναπληρωτών μονίμων αντιπροσώπων στο Συμβούλιο της ΕΕ.

Η συμφωνία αφορά στο αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς, το οποίο λειτουργεί ως μηχανισμός εξισορρόπησης προσφοράς και ζήτησης στο ETS2, προσαρμόζοντας αυτόματα τον αριθμό των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών όταν παρατηρούνται έντονες διακυμάνσεις τιμών. Σύμφωνα με τη συμφωνηθείσα θέση, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για στοχευμένη τροποποίηση του μηχανισμού έγινε δεκτή χωρίς αλλαγές. Η πρωτοβουλία βασίζεται σε κοινό αίτημα 19 κρατών-μελών από τον Ιούλιο του 2025 για την εξασφάλιση ενός «ομαλού ξεκινήματος» του ETS2.

Σύμφωνα με την Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ, κεντρικό στοιχείο της τροποποίησης αποτελεί η ενίσχυση της μακροπρόθεσμης προβλεψιμότητας της αγοράς άνθρακα. Το αποθεματικό σταθερότητας θα παραταθεί πέραν του 2030, ενώ τα 600 εκατομμύρια δικαιώματα που διατηρούνται στο απόθεμα –ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε δέκα χρόνια απαιτούμενων μειώσεων εκπομπών στο πλαίσιο του ETS2– θα παραμείνουν διαθέσιμα για μελλοντική διάθεση, εφόσον κριθεί αναγκαίο.

Παράλληλα, ενισχύεται ο υφιστάμενος μηχανισμός ελέγχου των τιμών. Μέχρι σήμερα, όταν το κόστος του άνθρακα υπερβαίνει τα 45 ευρώ ανά τόνο ισοδύναμου CO₂ (σε τιμές 2020), απελευθερώνονται 20 εκατομμύρια δικαιώματα. Με τη νέα ρύθμιση, κάθε τέτοια παρέμβαση θα ενισχύεται με επιπλέον 20 εκατομμύρια δικαιώματα και θα μπορεί να ενεργοποιείται δύο φορές τον χρόνο, επιτρέποντας έως και 80 εκατομμύρια πρόσθετα δικαιώματα ετησίως στην αγορά.

Σημαντική αλλαγή προβλέπεται και στον τρόπο απελευθέρωσης δικαιωμάτων όταν τα διαθέσιμα δικαιώματα στο σύστημα μειώνονται. Αντί για απότομη διάθεση 100 εκατομμυρίων δικαιωμάτων όταν το επίπεδο πέφτει στα 210 εκατομμύρια, θα εφαρμόζεται πλέον πιο σταδιακή και ευέλικτη προσέγγιση όταν τα διαθέσιμα δικαιώματα κυμαίνονται μεταξύ 260 και 210 εκατομμυρίων. Στόχος είναι να αποφεύγονται αιφνίδιες μεταβολές στην προσφορά και να αποστέλλεται πιο σταθερό σήμα τιμών στην αγορά.

Το ETS2 εφαρμόζεται στους διανομείς καυσίμων που προμηθεύουν τον τομέα των κτιρίων, τις οδικές μεταφορές και ορισμένους ακόμη τομείς. Οι προμηθευτές αυτοί υποχρεούνται να παρακολουθούν και να δηλώνουν τις εκπομπές που συνδέονται με τα καύσιμα που διαθέτουν στην αγορά και να παραδίδουν αντίστοιχα δικαιώματα, ενώ το συνολικό ανώτατο όριο δικαιωμάτων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης μειώνεται κάθε χρόνο ώστε να ενισχύεται η απανθρακοποίηση. Το σύστημα θεσπίστηκε στο πλαίσιο του πακέτου «Fit for 55» το 2023 και αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών από τους συγκεκριμένους τομείς κατά 42% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005. Το ETS2 αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2028, όπως έχει συμφωνηθεί στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής κλιματικής νομοθεσίας.

Όσον αφορά την πορεία του νομοθετικού φακέλου, επόμενο βήμα αποτελεί η έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μόλις αυτό υιοθετήσει τη δική του θέση επί του φακέλου. Τις σχετικές συνομιλίες θα αναλάβει η Προεδρία της Κύπρου, με στόχο την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πρόοδο των διαπραγματεύσεων κατά τη διάρκεια της θητείας της.

Πηγή: ΚΥΠΕ

Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί βασικό πυλώνα της ψηφιακής μετάβασης, με την Εθνική Στρατηγική ΤΝ να βρίσκεται βρίσκεται στα τελικά στάδια κατάρτισης από το Εθνικό AI Taskforce, δήλωσε ο Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής Νικόδημος Δαμιανού τη Δευτέρα.