του Ευριπίδη Λ. Ευρυβιάδη

Το πιο επικίνδυνο δίδαγμα από τον πόλεμο με το Ιράν μπορεί να μην αφορά το Ιράν. Ίσως να αφορά την πυρηνική βόμβα. Θα είχαν επιτεθεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν αν η Τεχεράνη διέθετε αξιόπιστη πυρηνική αποτροπή; Το ερώτημα απασχολεί πολλές πρωτεύουσες, μεταξύ αυτών και την Άγκυρα. Η απάντηση είναι μάλλον όχι. Ένα πυρηνικά οπλισμένο Ιράν θα έθετε την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ μπροστά στον κίνδυνο πυρηνικών αντιποίνων. Αυτή είναι η σκληρή λογική της πυρηνικής αποτροπής.

Η Βόρεια Κορέα αντιμετωπίζεται διαφορετικά ως πυρηνική δύναμη. Η Ινδία και το Πακιστάν απέκτησαν πυρηνικά όπλα και ο κόσμος προσαρμόστηκε. Η Ουκρανία παρέδωσε το σοβιετικό πυρηνικό οπλοστάσιο που βρισκόταν στο έδαφός της, για να διαπιστώσει αργότερα τα όρια των εγγυήσεων ασφαλείας.

Το 2019, ο Ερντογάν εξέφρασε ανοιχτά τη δυσφορία του: Άλλες χώρες, είπε, διαθέτουν πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές, ενώ στην Τουρκία λένε ότι δεν δικαιούται να αποκτήσει. «Αυτό δεν μπορώ να το δεχθώ».

Τον Φεβρουάριο του 2026, ο ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν προειδοποίησε για περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών, λέγοντας ότι αν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικά όπλα, η Τουρκία ίσως «αναπόφευκτα» να έπρεπε να ακολουθήσει. Το πυρηνικό ερώτημα για την Τουρκία, όμως, τέθηκε δεκαετίες πριν από τον Ερντογάν.

Το 1955, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Atoms for Peace» του Αϊζενχάουερ, η Τουρκία έγινε η πρώτη χώρα που συνήψε με την Ουάσιγκτον συμφωνία συνεργασίας για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας.

Το 1959, αμερικανικά πυρηνικά όπλα εγκαταστάθηκαν στην Τουρκία ως μέρος της πυρηνικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ, παραμένοντας υπό αμερικανικό έλεγχο. Παράλληλα, τουρκικές δυνάμεις εκπαιδεύονταν για πυρηνικό ρόλο.

Τον Ιανουάριο του 1963, μετά την κρίση των πυραύλων της Κούβας, η Ουάσιγκτον ετοιμαζόταν να αποσύρει τους πυρηνικούς πυραύλους Jupiter από την Τουρκία, βάσει μυστικής συνεννόησης με τη Μόσχα που είχε συμβάλει στον τερματισμό της κρίσης.

Πριν αποχωρήσουν οι Jupiter, ο Τούρκος Υπουργός Άμυνας Ιλχαμί Σαντζάρ απαίτησε πυρηνικά όπλα για τα τουρκικά μαχητικά F-100 και συμμετοχή στα νέα αμερικανικά πυρηνοκίνητα υποβρύχια με πυραύλους Polaris, που θα αναπτύσσονταν στη Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν πήρε όλα όσα ζητούσε. Διατήρησε όμως πυρηνικό ρόλο.

Αμερικανικά πυρηνικά όπλα θα διασπείρονταν σε τουρκικές αεροπορικές βάσεις, υπό αποκλειστικό αμερικανικό έλεγχο και με τη χρήση τους να απαιτεί αμερικανική έγκριση. Τουρκικές μοίρες F-100 εκπαιδεύονταν για αποστολές πυρηνικής κρούσης στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Το 1966 προέκυψε κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.

Απόρρητο υπόμνημα του αμερικανικού ΥΠΕΞ, με τίτλο «Turkish Interest in Atomic Weapon Development», ανέφερε ότι ο επικεφαλής του τουρκικού Ινστιτούτου Μεταλλευτικών Ερευνών είχε κληθεί να συνεργαστεί με τον στρατηγό Ρεφίκ Τούλγκα και τον καθηγητή Ομέρ Ινονού για την ανάπτυξη «Ατομικής Βόμβας». Κατέγραφε επίσης τουρκικές έρευνες για ουράνιο και επιφυλάξεις της Άγκυρας για τις διασφαλίσεις σε μελλοντικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Αυτά πριν από εξήντα χρόνια.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν οι σχέσεις μεταξύ των στρατιωτικών καθεστώτων του Κενάν Εβρέν στην Τουρκία και του Ζία ουλ-Χακ στο Πακιστάν ήταν εξαιρετικά στενές, τουρκικές εταιρείες χρησιμοποιήθηκαν για τη μυστική προμήθεια εξοπλισμού αμερικανικής προέλευσης στο πακιστανικό πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.

Το 1981, ο ανταποκριτής του Associated Press Barry Schweid αποκάλυψε στην Washington Post απόρρητο αμερικανικό τηλεγράφημα για «μυστικό δίκτυο προμηθειών» με τη συμμετοχή τουρκικών εταιρειών. Τη δεκαετία εκείνη, η Ουάσιγκτον προέβη σε περισσότερα από 100 διαβήματα προς την Άγκυρα για τη μεταφορά τεχνολογίας στο πακιστανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Υπήρχαν επίσης ισχυρισμοί ότι το Πακιστάν ήταν διατεθειμένο να μοιραστεί πυρηνική τεχνολογία με την Τουρκία. Ο πρώην Τούρκος ΥΠΕΞ Γιασάρ Γιακίς έγραψε ότι ο Εβρέν ευνοούσε τη συνεργασία, ενώ μαρτυρίες αναφέρουν ότι τόσο ο Εβρέν όσο και αργότερα ο Τουργκούτ Οζάλ ξεναγήθηκαν στις μυστικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στην Καχούτα.

Η συμφωνία ΗΠΑ-Τουρκίας για ειρηνική πυρηνική συνεργασία υπογράφηκε επί Κλίντον το 2000. Δεν υποβλήθηκε στο Κογκρέσο λόγω πληροφοριών που ενέπλεκαν ιδιωτικές τουρκικές εταιρείες σε υπόγειες δραστηριότητες διάδοσης πυρηνικής τεχνολογίας. Ο Πρόεδρος Τζορτζ W. Μπους την υπέβαλε το 2008, αφού αντιμετωπίστηκαν οι αμερικανικές ανησυχίες. Τέθηκε σε ισχύ τον Ιούνιο του ίδιου έτους.

Το 2010, μαζί με τη Βραζιλία, η Τουρκία μεσολάβησε για τη Διακήρυξη της Τεχεράνης. Η πρωτοβουλία προέβλεπε ανταλλαγή πυρηνικού καυσίμου με το Ιράν και υπερασπιζόταν το δικαίωμα των μελών της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία, περιλαμβανομένου του εμπλουτισμού. Την ίδια χρονιά, η Άγκυρα συμφώνησε με τη Ρωσία την κατασκευή του Άκουγιου, του πρώτου εμπορικού πυρηνικού σταθμού της Τουρκίας.

Το Άκουγιου είναι πρόγραμμα ειρηνικής πυρηνικής ενέργειας, όχι πυρηνικών όπλων. Η ρωσική Rosatom το χρηματοδοτεί, το κατασκευάζει, το κατέχει και θα το λειτουργεί. Έτσι, η Τουρκία εξαρτάται από τη Ρωσία για τεχνολογία και καύσιμα, αποκτώντας όμως παράλληλα πυρηνική τεχνογνωσία.

Το 2015, ο Χανς Ρίλε, πρώην υψηλόβαθμος Γερμανός αξιωματούχος άμυνας, έγραψε ότι η γερμανική υπηρεσία πληροφοριών (BND) πίστευε πως ο Ερντογάν είχε δώσει από το 2010 εντολή για προετοιμασίες εμπλουτισμού ουρανίου.

Η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος στη NPT, αποδέχεται τις διασφαλίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο. Δεν διαθέτει σήμερα βιομηχανικές δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου ή επανεπεξεργασίας πυρηνικών καυσίμων.

Αυτά θα δυσκόλευαν σοβαρά την απόκτηση πυρηνικών όπλων. Η ιστορία όμως δείχνει ότι, όταν ένα κράτος τα θεωρήσει απαραίτητα για την ασφάλειά του, η πολιτική βούληση μπορεί να υπερκεράσει τεχνολογικά, οικονομικά και διπλωματικά εμπόδια.

Η πυρηνική τεχνολογία έχει διττό χαρακτήρα. Η Ιαπωνία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα «πυρηνικής λανθάνουσας ικανότητας» (nuclear latency): δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα, αλλά έχει μεγάλο μέρος της τεχνολογικής και βιομηχανικής υποδομής για να τα κατασκευάσει. Μελέτη του Carnegie Endowment το 2026 εκτίμησε ότι θα μπορούσε να τα αναπτύξει «μέσα σε λίγους μήνες».

Η Άγκυρα επιδιώκει περισσότερους αντιδραστήρες, μεγαλύτερη εγχώρια συμμετοχή και μικρότερη εξάρτηση από το εξωτερικό. Αναπτύσσει επίσης βαλλιστικούς πυραύλους ολοένα μεγαλύτερου βεληνεκούς, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως φορείς πυρηνικών όπλων.

Το 2025, το τουρκικό ναυτικό ανακοίνωσε το NÜKDEN, πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνοκίνητου υποβρυχίου και απόκτησης ακόμη μιας προηγμένης πυρηνικής τεχνολογίας.

Όλα τα στοιχεία που παρατέθηκαν δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός συνεχούς, μυστικού τουρκικού προγράμματος πυρηνικών όπλων. Δείχνουν όμως ότι η Άγκυρα απέφευγε συστηματικά να κλείσει την πυρηνική πόρτα, ενώ σήμερα οικοδομεί δυνατότητες που διευρύνουν τις επιλογές της.

Και το στρατηγικό περιβάλλον αλλάζει γρήγορα. Το Ισραήλ διαθέτει de facto πυρηνικά όπλα, διατηρώντας την πάγια πολιτική πυρηνικής ασάφειας. Η μελλοντική πορεία του Ιράν παραμένει αβέβαιη. Η αμυντική συμφωνία της Μέκκας εντάσσει την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία σε νέο πλαίσιο συλλογικής άμυνας με το πυρηνικά οπλισμένο Πακιστάν. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, δημοσιοποιημένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη πακιστανικής πυρηνικής ομπρέλας ή πυρηνικής συνεργασίας. Τον Ιούλιο του 2026, η Σαουδική Αραβία υπέγραψε επίσης συμφωνία με τις ΗΠΑ για ειρηνική πυρηνική συνεργασία.

Για σχεδόν εβδομήντα χρόνια, η πυρηνική ομπρέλα του ΝΑΤΟ κάλυπτε τις ανάγκες ασφαλείας της Τουρκίας. Τι γίνεται όμως αν η εμπιστοσύνη σε αυτή την ομπρέλα συνεχίσει να φθίνει; Ο πόλεμος με το Ιράν ίσως να άλλαξε τους υπολογισμούς. Για την Τουρκία, το πυρηνικό ερώτημα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί.

*Πρέσβης (ε.τ.). Ανώτερος Συνεργάτης, Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Αμερικανικές κυρώσεις, έρευνα για ελληνική τράπεζα, «σκιώδης στόλος», αμερικανικό LNG και συμφωνίες 20ετίας συνθέτουν ένα σύνθετο παζλ με οικονομικές, ενεργειακές και πολιτικές προεκτάσεις.

Τα κύρια σημεία

• Οι ΗΠΑ κλιμακώνουν την πίεση προς το Ιράν, στοχεύοντας πλοία, ναυτιλιακούς πράκτορες, εταιρικά δίκτυα και επαγγελματικές υπηρεσίες που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, διευκολύνουν την παράκαμψη των κυρώσεων.
• Το αμερικανικό FinCEN ερευνά πιθανές διασυνδέσεις ελληνικής τράπεζας με το Ιράν και δίκτυα που συνδέονται με την Τεχεράνη. Η τράπεζα δεν κατονομάζεται στην επίσημη αμερικανική ανακοίνωση.
• Το U.S. Treasury επέβαλε κυρώσεις στο δικηγορικό γραφείο Karnakis & Karnakis, με παρουσία σε Ελλάδα και Παναμά, υποστηρίζοντας ότι παρείχε υπηρεσίες σε εταιρικές δομές που συνδέονταν με πλοία του λεγόμενου ιρανικού «shadow fleet».
• Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα επιχειρεί να εδραιωθεί ως βασική πύλη αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
• Η Atlantic SEE LNG Trade, στην οποία συμμετέχουν AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας, έχει επεκτείνει τη συμφωνία της με την αμερικανική Venture Global σε 1 εκατ. τόνους LNG ετησίως για 20 χρόνια από το 2030.
• Το δημοσίευμα της εφημερίδας «Εστία» θέτει ένα πρόσθετο πολιτικό ερώτημα: κατά πόσο συγκεκριμένες μακροχρόνιες ενεργειακές δεσμεύσεις συνδέονται με αποφάσεις που ελήφθησαν σε υψηλό κυβερνητικό επίπεδο. Όπου οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν τεκμηριώνονται από δημόσια έγγραφα ή ανεξάρτητες πηγές, δεν μπορούν να θεωρηθούν αποδεδειγμένα γεγονότα.

Ένα παζλ που αποκτά έντονο ελληνικό ενδιαφέρον

Ιράν, αμερικανικές κυρώσεις, ναυτιλία, τράπεζες, LNG, Βαλκάνια και ενεργειακές συμφωνίες διάρκειας δύο δεκαετιών.

Εκ πρώτης όψεως μοιάζουν με διαφορετικές υποθέσεις. Όσο όμως η Ουάσιγκτον εντείνει την πίεση προς την Τεχεράνη και παράλληλα προωθείται μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, τόσο περισσότερα σημεία επαφής εμφανίζονται.

Σε αυτό ακριβώς το πεδίο κινείται το εκτενές δημοσίευμα της εφημερίδας «Εστία», υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο «Οι κεραυνοί πίπτουν επί των κορυφών».

Το δημοσίευμα επιχειρεί να συνδέσει μια σειρά εξελίξεων γύρω από τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, την ελληνική ναυτιλία και το τραπεζικό σύστημα, αλλά και τις ενεργειακές συμφωνίες που συνδέονται με τη μεταφορά αμερικανικού LNG μέσω Ελλάδας προς την ευρύτερη περιοχή.

Ορισμένα από τα κομμάτια αυτού του παζλ μπορούν πλέον να επιβεβαιωθούν από επίσημες πηγές.

Άλλα παραμένουν στο επίπεδο πληροφοριών, εκτιμήσεων και πολιτικών ερωτημάτων.

Πηγή: ΕΣΤΙΑ – «Οι κεραυνοί πίπτουν επί των κορυφών»

Η Ουάσιγκτον χτυπά το δίκτυο γύρω από το ιρανικό πετρέλαιο

Στις 21 Οκτωβρίου 2026, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε νέο κύμα κυρώσεων στο πλαίσιο της επιχείρησης «Operation Economic Outcast».

Στόχος της Ουάσιγκτον είναι πλέον όχι μόνο τα ίδια τα πλοία που μεταφέρουν ιρανικά προϊόντα, αλλά ένα ευρύτερο δίκτυο επαγγελματικών και ναυτιλιακών υπηρεσιών που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, επιτρέπει στην Τεχεράνη να παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Στο στόχαστρο βρίσκονται δικηγορικά γραφεία, ναυτιλιακοί πράκτορες, εταιρικές δομές και πλοία.

Το U.S. Treasury ανακοίνωσε συγκεκριμένα κυρώσεις κατά του δικηγορικού γραφείου Karnakis & Karnakis, με δραστηριότητα σε Ελλάδα και Παναμά.

Σύμφωνα με την επίσημη αμερικανική ανακοίνωση, το γραφείο είχε υποστηρίξει επί σειρά ετών ιρανική ναυτιλιακή δραστηριότητα και είχε παράσχει υπηρεσίες για εταιρικές δομές που συνδέονταν με πλοία τα οποία μετέφεραν ιρανικά προϊόντα.

Οι αμερικανικές αρχές εντάσσουν τις δραστηριότητες αυτές στο ευρύτερο δίκτυο του λεγόμενου «shadow fleet» του Ιράν.

Επίσημη πηγή: U.S. Department of the Treasury – Operation Economic Outcast Targets Iran’s Shadow Fleet Networks

Στο μικροσκόπιο και ελληνική τράπεζα

Ακόμη μεγαλύτερο ελληνικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η τραπεζική διάσταση της υπόθεσης.

Το Financial Crimes Enforcement Network – FinCEN, υπηρεσία του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών, γνωστοποίησε επισήμως ότι ενεργεί σε στενό συντονισμό με ευρωπαϊκούς εταίρους, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Μάλιστα, ανακοίνωσε ότι προχώρησε για πρώτη φορά σε έκδοση διοικητικής κλήτευσης βάσει του 31 U.S.C. §5318(k) του Bank Secrecy Act, προκειμένου να προωθήσει την έρευνά του σχετικά με πιθανές σχέσεις ελληνικής τράπεζας με το Ιράν και τους proxies του.

Η ελληνική τράπεζα δεν κατονομάζεται στην επίσημη ανακοίνωση του FinCEN.

Παράλληλα, το FinCEN αναφέρει ότι έχει υποβάλει πολλαπλά αιτήματα παροχής πληροφοριών σχετικά με τις σχέσεις τραπεζών με ιρανικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βρίσκονται στις λίστες κυρώσεων του OFAC.

Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο.

Διότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον σε δημοσιογραφικές πληροφορίες περί αμερικανικού ενδιαφέροντος για την Ελλάδα.

Υπάρχει επίσημα καταγεγραμμένη έρευνα του FinCEN με ελληνική τραπεζική διάσταση.

Επίσημη πηγή: FinCEN – Operation Economic Outcast Targets Iran’s Shadow Fleet Networks

Μια ευρύτερη επιχείρηση οικονομικής πίεσης

Η συγκεκριμένη κίνηση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά.

Ήδη από τον Σεπτέμβριο, το FinCEN είχε συγκαλέσει διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στο πλαίσιο της Operation Economic Outcast, με αντικείμενο τα χρηματοπιστωτικά δίκτυα που, σύμφωνα με το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, παρέχουν στο Ιράν και στους συμμάχους του πρόσβαση σε correspondent banking, διευκολύνοντας τη διακίνηση κεφαλαίων και τις διεθνείς συναλλαγές.

Πηγή: FinCEN – Treasury Convenes Global Financial Institutions to Advance Operation Economic Outcast

Από το Ιράν στο αμερικανικό LNG

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, διαφορετική σε πρώτη ανάγνωση, διάσταση.

Η Ελλάδα επιχειρεί να μετατραπεί σε μία από τις βασικές ενεργειακές πύλες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Ο σχεδιασμός προβλέπει την εισαγωγή LNG μέσω ελληνικών υποδομών και στη συνέχεια τη μεταφορά φυσικού αερίου προς Βουλγαρία, Ρουμανία και άλλες αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μέσω του λεγόμενου Κάθετου Διαδρόμου – Vertical Corridor.

Στον σχεδιασμό αυτό σημαντικό ρόλο έχει αναλάβει η Atlantic SEE LNG Trade, κοινή εταιρεία στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%.

Συμφωνία 20 ετών για αμερικανικό LNG

Τον Ιούνιο του 2026, η ΔΕΠΑ Εμπορίας ανακοίνωσε επισήμως ότι η Atlantic SEE LNG Trade επέκτεινε τη μακροχρόνια συμφωνία της με την αμερικανική Venture Global.

Η συμφωνία προβλέπει την αγορά 1 εκατομμυρίου τόνων LNG ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 1,3 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου τον χρόνο.

Η διάρκεια της συμφωνίας είναι 20 χρόνια, με έναρξη το 2030.

Πρόκειται, συνεπώς, για μια ενεργειακή δέσμευση που εκτείνεται σε βάθος δύο δεκαετιών και αποτελεί βασικό κομμάτι του σχεδιασμού μετατροπής της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο για την ευρύτερη περιοχή.

Επίσημη πηγή: ΔΕΠΑ Εμπορίας – Atlantic SEE LNG Trade: Συμφωνία 20 ετών με Venture Global

Ελλάδα – Βαλκάνια – Κεντρική Ευρώπη

Η στρατηγική δεν περιορίζεται στην εισαγωγή αμερικανικού LNG.

Ο πραγματικός στόχος είναι η μεταπώληση και διοχέτευσή του προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Ήδη από την αρχική συμφωνία του Νοεμβρίου του 2025, η Atlantic SEE είχε υπογράψει Μνημόνια Κατανόησης με φορείς από τη Ρουμανία και την Ουκρανία.

Η Naftogaz της Ουκρανίας είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για σύμβαση έως περίπου 0,7 εκατ. τόνων LNG ετησίως για 20 χρόνια από το 2030, ενώ ρουμανικές εταιρείες είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον για έως περίπου 1,4 εκατ. τόνους ετησίως, επίσης για περίοδο 20 ετών.

Η ΔΕΠΑ ανακοίνωσε στη συνέχεια ότι η Atlantic SEE επιταχύνει την ανάπτυξή της στον Κάθετο Διάδρομο, ενισχύοντας τον σχεδιασμό για μεγαλύτερο ρόλο της Ελλάδας στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Πηγές:

ΔΕΠΑ – Συμφωνία Atlantic SEE LNG Trade και Venture Global και MoUs με Ρουμανία και Ουκρανία

ΔΕΠΑ – Δελτία Τύπου για Atlantic SEE LNG Trade και Κάθετο Διάδρομο

Η εικόνα είναι επομένως σαφής:

Η Ελλάδα δεν επιχειρεί απλώς να αγοράσει αμερικανικό LNG. Επιχειρεί να δημιουργήσει έναν ολόκληρο ενεργειακό διάδρομο διανομής του προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.

Πού αρχίζει η πολιτική διάσταση

Σε αυτό το σημείο αρχίζει το πιο ευαίσθητο μέρος της υπόθεσης που αναδεικνύει η «Εστία».

Η εφημερίδα θέτει ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ελήφθησαν αποφάσεις για συγκεκριμένες μακροχρόνιες ενεργειακές δεσμεύσεις και αναφέρεται σε επιφυλάξεις γύρω από το οικονομικό ρίσκο ορισμένων συμφωνιών.

Το δημοσίευμα προχωρεί ακόμη περισσότερο, συνδέοντας συγκεκριμένες αποφάσεις με πολιτικές κατευθύνσεις που, σύμφωνα με την εφημερίδα, προήλθαν από υψηλό κυβερνητικό επίπεδο.

Εδώ απαιτείται σαφής δημοσιογραφικός διαχωρισμός.

Το Vouli.TV δεν έχει στη διάθεσή του δημόσιο επίσημο έγγραφο που να αποδεικνύει πολιτική εντολή για την ανάληψη συγκεκριμένου εμπορικού κινδύνου.

Συνεπώς, οι συγκεκριμένες αναφορές αποδίδονται στην «Εστία» και δεν παρουσιάζονται ως διαπιστωμένα γεγονότα.

Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργείται ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα δημόσιου ενδιαφέροντος:

Ποιος αναλαμβάνει τελικά το ρίσκο μιας ενεργειακής συμφωνίας διάρκειας 20 ετών όταν σε αυτή συμμετέχει εταιρεία με κρατική παρουσία;

Το πραγματικό διακύβευμα του Κάθετου Διαδρόμου

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς ένα εμπορικό project.

Έχει αποκτήσει σαφή γεωπολιτική διάσταση.

Η αναδιάταξη των ενεργειακών ροών και η ενίσχυση του αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά αλλάζουν τις ισορροπίες στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η Ελλάδα βρίσκεται γεωγραφικά σε ιδιαίτερα σημαντική θέση για να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο εάν υπάρχει διαθέσιμο αμερικανικό LNG.

Είναι εάν υπάρχουν αρκετοί αγοραστές βορειότερα που είναι διατεθειμένοι να δεσμευτούν μακροχρόνια, σε ποιες ποσότητες και σε ποια τιμή.

Η Atlantic SEE επιχειρεί ουσιαστικά να δημιουργήσει μια νέα ενεργειακή αλυσίδα:

ΗΠΑ → Ελλάδα → Βαλκάνια → Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Τρία επίπεδα μιας μεγάλης υπόθεσης

Η συνολική εικόνα μπορεί να χωριστεί σε τρία επίπεδα.

Το πρώτο είναι επίσημα επιβεβαιωμένο:

Η Ουάσιγκτον εντείνει την πίεση στα δίκτυα που θεωρεί ότι επιτρέπουν στο Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Το δεύτερο επίσης επιβεβαιώνεται:

Η έρευνα έχει αποκτήσει ελληνική διάσταση τόσο στον χώρο των επαγγελματικών και ναυτιλιακών υπηρεσιών όσο και στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Το τρίτο είναι πολιτικό και παραμένει προς διερεύνηση:

Εάν και κατά πόσο οι ενεργειακές συμφωνίες δεκαετιών και οι αποφάσεις που τις συνοδεύουν δημιουργούν οικονομικές ή πολιτικές υποχρεώσεις που δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως στη δημόσια συζήτηση.

Οι «κεραυνοί» και οι κορυφές

Η «Εστία» επιλέγει έναν ιδιαίτερα αιχμηρό τίτλο:

«Οι κεραυνοί πίπτουν επί των κορυφών».

Το ερώτημα είναι εάν πράγματι οι διαφορετικές αυτές εξελίξεις θα συγκλίνουν σε μία μεγαλύτερη πολιτική υπόθεση ή εάν πρόκειται για παράλληλες ιστορίες που εξελίσσονται την ίδια χρονική περίοδο.

Με βάση τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να παρουσιαστεί ως αποδεδειγμένο γεγονός ότι υπάρχει μία ενιαία αλυσίδα που συνδέει τις αμερικανικές έρευνες για το Ιράν με τις ελληνικές ενεργειακές συμφωνίες.

Τα στοιχεία, όμως, επιτρέπουν –και επιβάλλουν– να τεθούν συγκεκριμένα ερωτήματα:

Ποιο είναι το πραγματικό εύρος των αμερικανικών ερευνών στην Ελλάδα;

Ποια είναι η ελληνική τράπεζα που βρίσκεται στο μικροσκόπιο του FinCEN;

Υπάρχουν άλλες ελληνικές επιχειρήσεις ή πρόσωπα που ελέγχονται;

Ποιες ακριβώς υποχρεώσεις δημιουργούν οι ενεργειακές συμφωνίες διάρκειας 20 ετών;

Ποιος αναλαμβάνει το εμπορικό ρίσκο;

Και ποιος έχει την τελική ευθύνη όταν μια επιχειρηματική συμφωνία αποκτά ταυτόχρονα γεωπολιτική σημασία;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που χρειάζονται απαντήσεις.

Γιατί στην ενέργεια και τη γεωπολιτική οι συμφωνίες μπορεί να υπογράφονται σήμερα, αλλά οι οικονομικές και πολιτικές συνέπειές τους μπορεί να εμφανιστούν πολλά χρόνια αργότερα.

Πηγές – Διασταύρωση στοιχείων

ΕΣΤΙΑ – «Οι κεραυνοί πίπτουν επί των κορυφών»
https://www.estianews.gr/kentriko-thema/o%E1%BC%B1-keravnoi-piptoun-%E1%BC%90pi-t%E1%BF%B6n-koryf%E1%BF%B6n/

U.S. Department of the Treasury – Operation Economic Outcast Targets Iran’s Shadow Fleet Networks
https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0664

FinCEN – Operation Economic Outcast Targets Iran’s Shadow Fleet Networks
https://www.fincen.gov/news/news-releases/operation-economic-outcast-targets-irans-shadow-fleet-networks

FinCEN – Treasury Convenes Global Financial Institutions to Advance Operation Economic Outcast
https://www.fincen.gov/news/news-releases/treasury-convenes-global-financial-institutions-advance-operation-economic

ΔΕΠΑ Εμπορίας – Atlantic SEE LNG Trade: επέκταση της 20ετούς συμφωνίας με Venture Global
https://www.depa.gr/atlantic-see-lng-trade-doubles-lng-volumes-from-the-us-through-an-expanded-agreement-with-venture-global/?lang=en

ΔΕΠΑ Εμπορίας – Συμφωνία Atlantic SEE LNG Trade και Venture Global
https://www.depa.gr/symfonia-atlantic-see-lng-trade-kai-venture-global-gia-tin-promitheia-lng/

Σημείωση δεοντολογίας

Το παρόν άρθρο αξιοποιεί ως αφετηρία πληροφορίες και προβληματισμούς που δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα «Εστία». Το Vouli.TV προχώρησε σε πρόσθετη διασταύρωση επιμέρους στοιχείων με επίσημες ανακοινώσεις του U.S. Department of the Treasury, του FinCEN και της ΔΕΠΑ Εμπορίας. Αναφορές και ισχυρισμοί του αρχικού δημοσιεύματος που δεν επιβεβαιώνονται από επίσημες ή ανεξάρτητες πηγές αποδίδονται ρητά στην «Εστία» και δεν παρουσιάζονται ως διαπιστωμένα γεγονότα.

*του Στέλιου Γ. Προκοπίου
Διεθνολόγου – Υποψ. Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων

Πολλές φορές στο παρελθόν έχουμε αναφέρει την αναγκαιότητα για την Κυπριακή Δημοκρατία να συμμετέχει σε συνεταιρισμούς και συμμαχίες με διάφορα περιφερειακά και μη κράτη, τα οποία διατηρούν φιλικές σχέσεις ή μοιράζονται κοινά στρατηγικά συμφέροντα με τη χώρα μας, με στόχο την ενίσχυση της γεωπολιτικής της θέσης, την προώθηση των εθνικών της συμφερόντων και κυρίως την θωράκιση της ασφάλειάς της, σε ένα ιδιαίτερα ρευστό και απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.

Η ανάγκη αυτή, καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική υπό τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα, όπου η ισχύς των κρατών δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το μέγεθος ή τον πληθυσμό τους, αλλά και από τη συμμετοχή τους σε δίκτυα συνεργασίας, κοινές υποδομές και στρατηγικές πρωτοβουλίες που δημιουργούν δεσμούς αμοιβαίου συμφέροντος και αυξάνουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στις διεθνείς προκλήσεις.

Μέσα σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, το έργο του Great Sea Interconnector (GSI) αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται απλώς για ένα έργο ενεργειακής υποδομής, αλλά για μια στρατηγική πρωτοβουλία που εντάσσει την Κύπρο σε ένα πλέγμα συνεργασίας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ελλάδας και Ισραήλ, αναβαθμίζοντας ουσιαστικά τον γεωπολιτικό της ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και υπερβαίνει τα στενά όρια ενός ενεργειακού έργου, αποκτώντας έτσι  ευρύτερη πολιτική και γεωπολιτική αξία.

Παρότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κατά κύριο λόγο στο οικονομικό κόστος του έργου και στις πιθανές επιπτώσεις που ενδέχεται να μετακυλισθούν στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, η πραγματική του σημασία δεν περιορίζεται στην ενεργειακή του διάσταση. Πρόκειται αναμφίβολα για ζητήματα σημαντικά, τα οποία μπορούν να αξιολογηθούν με μεγαλύτερη εξειδίκευση από τους αρμόδιους τεχνοκράτες και ειδικούς. Ωστόσο, η οικονομική διάσταση του έργου δεν θα πρέπει να εξετάζεται αποκομμένη από τις ευρύτερες γεωπολιτικές του προεκτάσεις. Η αξιολόγηση του κόστους και των πιθανών επιβαρύνσεων είναι ασφαλώς απαραίτητη και πρέπει να γίνεται με σοβαρότητα και τεκμηρίωση, χωρίς όμως να επισκιάζει τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές δυνατότητες του έργου.

Σε μια εποχή κατά την οποία η ενέργεια, η ασφάλεια και οι διεθνείς συμμαχίες αλληλοσυνδέονται όλο και περισσότερο, ο GSI μπορεί να εξελιχθεί σε ένα έργο με επιπτώσεις που θα ξεπερνούν κατά πολύ τον τομέα της ηλεκτροδότησης.

Η προοπτική αυτή συνδέεται άμεσα με το σημαντικότερο διαχρονικό πλεονέκτημα της Κύπρου, τη γεωγραφική της θέση. Η γεωγραφία όμως από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτούνται υποδομές που να μετατρέπουν αυτό το φυσικό πλεονέκτημα σε πραγματική πολιτική και οικονομική αξία. Ο Great Sea Interconnector μπορεί να επιτελέσει ακριβώς αυτόν τον ρόλο, αναβαθμίζοντας τη θέση της χώρας ως γέφυρας μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ανατολικής Μεσογείου και ενισχύοντας τη διαπραγματευτική της βαρύτητα.

Στη σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα, κράτη που συμμετέχουν σε κρίσιμες υποδομές μεταφοράς ενέργειας, αποκτούν επιρροή δυσανάλογη προς το μέγεθός τους, ακριβώς επειδή καθίστανται απαραίτητα για την εύρυθμη λειτουργία ευρύτερων περιφερειακών δικτύων.

Εξίσου σημαντική, είναι η διάσταση των διεθνών συνεργασιών που δημιουργούνται μέσα από τέτοιες υποδομές. Οι πολιτικές συμμαχίες μεταβάλλονται συχνά ανάλογα με τις διεθνείς εξελίξεις, όμως οι μεγάλες διακρατικές επενδύσεις δημιουργούν σχέσεις αμοιβαίου συμφέροντος. Όταν διαφορετικά κράτη επενδύουν σημαντικούς πόρους σε ένα κοινό έργο, αποκτούν παράλληλα ισχυρό κίνητρο να διαφυλάξουν τη σταθερότητα και την ασφάλειά του.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η συμμετοχή σε ένα τέτοιο σχήμα συνεργασίας με την Ελλάδα και το Ισραήλ, σε συνδυασμό με την άμεση στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το έργο, ενισχύει το διπλωματικό της αποτύπωμα και δημιουργεί προϋποθέσεις για περαιτέρω συνεργασίες στους τομείς της ενέργειας, της τεχνολογίας, των επενδύσεων, αλλά κυρίως στους τομείς ασφάλειας και άμυνας.

Φυσικά, κανένα έργο τέτοιας εμβέλειας δεν στερείται κινδύνων και προκλήσεων. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η ολοκλήρωση ενός έργου που συνδέει άμεσα την Κύπρο με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο, μέσω της Ελλάδας, δεν ενισχύει μόνο την ενεργειακή ασφάλεια του νησιού, εξού και στο παρελθόν είχε προβεί σε απαράδεκτες προκλήσεις, με στόχο να αποτρέψει την συνέχιση του έργου.

Με άλλα λόγια, η αξία του έργου δεν περιορίζεται στα χιλιόμετρα του καλωδίου που θα τοποθετηθούν στον βυθό της Μεσογείου, αλλά επεκτείνεται στο πλέγμα συμφερόντων, συνεργασιών και αλληλεξαρτήσεων που δημιουργεί γύρω από την Κυπριακή Δημοκρατία και ακριβώς αυτή η διάσταση είναι που προσδίδει στο έργο ευρύτερη στρατηγική και γεωπολιτική σημασία.

Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για τον Great Sea Interconnector δεν μπορεί να εξαντλείται αποκλειστικά σε λογιστικούς υπολογισμούς ή σε βραχυπρόθεσμες οικονομικές ανησυχίες. Τα μεγάλα στρατηγικά έργα αξιολογούνται όχι μόνο με βάση το άμεσο οικονομικό τους κόστος, αλλά και από τη δυνατότητά τους να διαμορφώνουν τις στρατηγικές επιλογές και τις προοπτικές μιας χώρας για τις επόμενες δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό, παρά τις δυσκολίες, τις αβεβαιότητες και τις προκλήσεις που αναμφίβολα υπάρχουν, το έργο πρέπει να αξιολογηθεί με όρους μακροπρόθεσμου εθνικού και στρατηγικού συμφέροντος το οποίο θα διαμορφώσει, σε σημαντικό βαθμό, τις δυνατότητες και τις επιλογές της χώρας για τις επόμενες γενιές.