Υπάρχουν συζητήσεις που μοιάζουν μακρινές. Τις φανταζόμαστε σε αίθουσες κορυφαίων συνόδων, ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις. Η παγκόσμια διακυβέρνηση είναι μία από αυτές. Κι όμως, λίγα ζητήματα αφορούν τόσο άμεσα μια μικρή χώρα όσο ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και λειτουργεί ο κόσμος γύρω της.

Φέτος η Κίνα δημοσίευσε μια Λευκή Βίβλο με τίτλο «Πιο Δίκαιη και Ισότιμη Παγκόσμια Διακυβέρνηση». Το κείμενο αποτυπώνει την Πρωτοβουλία για την Παγκόσμια Διακυβέρνηση, την οποία είχε παρουσιάσει ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκένα χρόνο πριν. Σύμφωνα με τη Λευκή Βίβλο, η πρωτοβουλία έχει ήδη λάβει τη στήριξη σχεδόν 160 κρατών και διεθνών οργανισμών.

Η πρόταση στηρίζεται σε πέντε αρχές. Την κυριαρχική ισότητα των κρατών. Τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Την πολυμέρεια. Την ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Και την έμφαση σε πράξεις με απτά αποτελέσματα. Στη διατύπωσή τους, τα κράτη αντιμετωπίζονται ως ίσα, ανεξαρτήτως μεγέθους ή ισχύος. Ο ρόλος του ΟΗΕ παραμένει κεντρικός.

Εδώ είναι το σημείο που με κάνει, ως Κύπριο, να σταθώ. Μια μικρή χώρα δεν έχει τη δυνατότητα να επιβάλει τη θέλησή της. Η ασφάλειά της δεν στηρίζεται στη δύναμη αλλά στους κανόνες. Στο διεθνές δίκαιο, στους θεσμούς, στην αρχή ότι η φωνή του μικρού μετρά όσο και του μεγάλου. Ό,τι ενισχύει αυτή την αρχή, μας αφορά άμεσα. Ό,τι την αποδυναμώνει, μας εκθέτει.

Η πρόταση όμως δεν εξαντλείται στις αρχές. Έχει και μια πρακτική διάσταση που αξίζει προσοχής. Η Κίνα μιλά για συνεργασία με μετρήσιμα αποτελέσματα. Σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια, η ψηφιακή οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη, η υγεία. Ανακοίνωσε, για παράδειγμα, 5.000 εγχειρήσεις καταρράκτη και 10.000 προληπτικούς ελέγχους για τον καρκίνο προς όφελος χωρών-εταίρων της. Η διπλωματία που παράγει απτό όφελος για τον απλό πολίτη είναι μια πρακτική που κάθε κράτος μπορεί να μελετήσει.

Τι σημαίνει αυτό για την Κυπριακή Δημοκρατία. Δεν σημαίνει υιοθέτηση ενός μοντέλου. Η Κύπρος έχει τον δικό της προσανατολισμό, μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και με σταθερή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Σημαίνει όμως κάτι πιο ώριμο. Να μελετά προσεκτικά κάθε σοβαρή πρόταση για το πώς οργανώνεται ο κόσμος. Να αναζητά τα σημεία σύγκλισης. Να συμμετέχει σε μορφές πρακτικής συνεργασίας που ωφελούν τον τόπο, από την πράσινη μετάβαση ως την τεχνολογία. Και να υπερασπίζεται, σε κάθε βήμα, την αρχή ότι ένας πιο δίκαιος και αντιπροσωπευτικός κόσμος είναι προς το συμφέρον των μικρών.

Ο κόσμος περνά μια περίοδο αναταραχής. Οι παλιές βεβαιότητες δοκιμάζονται. Σε τέτοιες στιγμές, η συζήτηση για το πώς διακυβερνάται ο πλανήτης δεν είναι πολυτέλεια των ισχυρών. Είναι ανάγκη των μικρών. Και ίσως αυτή να είναι η πιο χρήσιμη υπενθύμιση. Ότι ένας δικαιότερος κόσμος δεν χτίζεται από τους λίγους για τους λίγους, αλλά από όλους, για όλους.

 ΤΟΥ ΑΔΩΝΗ ΜΙΧΑΗΛ

*Επικοινωνιολόγος και Διευθυντής διαφημιστικής εταιρείας, Honest Content

Σε μια Ανατολική Μεσόγειο που μεταβάλλεται με ταχύτητα και σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι ισορροπίες αναδιαμορφώνονται διαρκώς, η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου αποκτά σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας παραδοσιακής περιφερειακής συνεννόησης. Αποτελεί πλέον έναν από τους πιο σταθερούς και αξιόπιστους άξονες συνεργασίας στην περιοχή, με πολιτική, ενεργειακή, οικονομική και στρατηγική διάσταση.

Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη νέα αντίληψη για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η χώρα στην ευρύτερη περιοχή. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης έχει θέσει την εξωτερική πολιτική στο επίκεντρο μιας πιο ενεργητικής στρατηγικής, επιχειρώντας να αξιοποιήσει το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Κύπρου: τη γεωγραφική της θέση και την ιδιότητά της ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η επιλογή είναι σαφής. Η Κύπρος δεν μπορεί να παραμένει απλώς ένας θεατής των γεωπολιτικών εξελίξεων που συντελούνται γύρω της. Μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής και να μετατρέπει τη γεωγραφική της θέση σε πολιτικό και στρατηγικό πλεονέκτημα.

Αυτό ακριβώς αποτυπώνεται στην ενίσχυση της τριμερούς συνεργασίας με την Ελλάδα και την Αίγυπτο. Η Αθήνα και το Κάιρο αποτελούν για τη Λευκωσία δύο κομβικούς εταίρους σε μια περιοχή όπου η σταθερότητα δεν είναι αυτονόητη. Ταυτόχρονα, η Κύπρος μπορεί να προσφέρει στην ευρωπαϊκή πολιτική μια ιδιαίτερα χρήσιμη γέφυρα επικοινωνίας με τον αραβικό κόσμο.

Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η συγκεκριμένη συνεργασία δεν οικοδομείται πάνω στη λογική του αποκλεισμού. Δεν στρέφεται εναντίον κανενός κράτους και δεν αποτελεί μηχανισμό δημιουργίας νέων διαχωριστικών γραμμών στην περιοχή. Αντιθέτως, στηρίζεται στην αντίληψη ότι η περιφερειακή ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη μπορούν να υπηρετηθούν καλύτερα μέσα από τη συνεργασία, τον διάλογο και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Λευκωσία έχει κάθε λόγο να επιδιώκει ένα περιφερειακό περιβάλλον στο οποίο το διεθνές δίκαιο, η κυριαρχία των κρατών και η ειρηνική επίλυση των διαφορών αποτελούν τους κανόνες και όχι τις εξαιρέσεις.

Στον ενεργειακό τομέα, οι δυνατότητες είναι ακόμη μεγαλύτερες. Η Ανατολική Μεσόγειος έχει εξελιχθεί σε περιοχή ιδιαίτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος για την Ευρώπη. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις δημιουργούν νέες προοπτικές, ενώ η ενεργειακή ασφάλεια έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία μετά τις μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ιδιαίτερη αξία της Κύπρου. Από μόνη της δεν διαθέτει το μέγεθος μιας μεγάλης δύναμης. Διαθέτει, όμως, γεωγραφική θέση, ευρωπαϊκή ιδιότητα και τη δυνατότητα να συμμετέχει στη δημιουργία δικτύων συνεργασίας που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την ευρωπαϊκή αγορά. Η εξωτερική πολιτική Χριστοδουλίδη επιχειρεί να αξιοποιήσει ακριβώς αυτό το τρίπτυχο.

Παράλληλα, η συνεργασία με την Αίγυπτο αποκτά ιδιαίτερη οικονομική και γεωστρατηγική σημασία. Το Κάιρο αποτελεί βασικό παράγοντα στον αραβικό κόσμο, ενώ η Διώρυγα του Σουέζ παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς θαλάσσιους δρόμους παγκοσμίως. Η Ελλάδα και η Κύπρος, με τη σημαντική τους παρουσία στη ναυτιλία και τη θέση τους στον ευρωπαϊκό χώρο, μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί εταίροι σε μια ευρύτερη αλυσίδα μεταφορών, ενέργειας και εμπορίου.

Η τριμερής συνεργασία έχει, συνεπώς, ξεπεράσει το επίπεδο των συμβολικών συναντήσεων. Έχει αποκτήσει θεσμικό βάθος, πρακτικό περιεχόμενο και στρατηγική προοπτική. Η ασφάλεια, η ενέργεια, η άμυνα, η οικονομία, οι επενδύσεις, η ναυτιλία και η πολιτική προστασία αποτελούν πεδία στα οποία μπορούν να δημιουργηθούν ακόμη περισσότερες συνέργειες.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της εξωτερικής πολιτικής που προωθεί ο Νίκος Χριστοδουλίδης: η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο διεθνές βάρος όχι επειδή έγινε μεγαλύτερη σε μέγεθος, αλλά επειδή έγινε περισσότερο χρήσιμη, περισσότερο αξιόπιστη και περισσότερο παρούσα.

Η αναβάθμιση των σχέσεων της Κύπρου με σημαντικούς διεθνείς και περιφερειακούς εταίρους ενισχύει τη θέση της χώρας και δημιουργεί ένα ευρύτερο διπλωματικό κεφάλαιο. Η Λευκωσία επιδιώκει να βρίσκεται στο τραπέζι όπου λαμβάνονται αποφάσεις και όχι απλώς να παρακολουθεί τις αποφάσεις που λαμβάνονται για την περιοχή της.

Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος έχουν, επομένως, κάθε λόγο να συνεχίσουν να επενδύουν σε αυτή τη σχέση. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το Κάιρο αποτελεί στρατηγικό εταίρο στον αραβικό κόσμο. Για την Αίγυπτο, Ελλάδα και Κύπρος αποτελούν αξιόπιστη γέφυρα προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και για όλους, η συνεργασία προσφέρει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: μεγαλύτερη σταθερότητα σε μια περιοχή που έχει πληρώσει βαρύ τίμημα από τις συγκρούσεις και τους ανταγωνισμούς.

Η Ανατολική Μεσόγειος δεν χρειάζεται νέες γραμμές αντιπαράθεσης. Χρειάζεται περισσότερες γέφυρες. Η τριμερής Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος μπορεί να αποτελέσει μία από αυτές.

Και για την Κύπρο, η ενεργός συμμετοχή σε αυτή την προσπάθεια αποδεικνύει ότι μια μικρή χώρα μπορεί να έχει μεγάλη φωνή, όταν διαθέτει στρατηγική, συνέπεια και την ικανότητα να δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της σύγχρονης κυπριακής εξωτερικής πολιτικής: να μετατρέψει τη γεωγραφία σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα και την παρουσία της Κύπρου στην περιοχή σε πραγματική διεθνή επιρροή.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ

*by Euripides L. Evriviades

Trump’s tactics may be disruptive and coercive, but the goal of preserving American economic, technological and strategic dominance is deeply rooted in US foreign policy

What if Donald Trump’s foreign policy is not as chaotic as it looks?

Last year, I argued that beneath the spectacle, contradictions and unpredictability, Trump’s foreign policy had an internal logic. But I stopped short of calling it strategy.

Today, I am more convinced that there is one – grand strategy in fact.

Consider the pieces.

Greenland. Panama. Canada. Venezuela. Iran and Hormuz. Tariffs. Critical minerals. Reindustrialisation. Pressure on allies to carry more of their defence burden. And, increasingly, China.

Viewed separately, these can look like disconnected episodes. Put them on the same map and a pattern begins to emerge.

No conspiracy is required. Nor a secret master plan. Nor is the direction entirely implicit. Elements of it are set out explicitly in the Trump administration’s 2025 National Security Strategy. The question is whether interests, opportunities and events are increasingly moving in the same strategic direction. They do.

Once seen, the pattern is difficult to unsee.

It did not begin with Trump

But this did not begin with Trump.

In 1948, George Kennan, one of the architects of America’s Cold War strategy, observed with unusual candour that the United States possessed about half the world’s wealth with only 6.3 per cent of its population. The task of America, he emphasised, was to devise relationships that would allow it to maintain this “position of disparity” without jeopardising its security.

The world has changed profoundly since then. So has American policy. The methods changed. The purpose changed much less: American preponderance remains the strategic constant. And preponderance has never been merely military. It is economic, technological, commercial and financial too.

This, after all, is what predominant powers do. Britain did it before America. Others did it before Britain. History also records what eventually happened to them.

America nevertheless did something remarkable after 1945. It embedded its enormous power in institutions and alliances from which others also benefited. The resulting Pax Americana has been described by scholars as both hegemony and hegemonic stability. Benign to many. Hegemony to others.

The Marshall Plan helped rebuild Western Europe. Europe and Japan prospered under an American Cold War security umbrella. That umbrella also allowed Europeans to spend more on butter and less on guns. The US supplied dollars, markets, investment and security. The dollars also bought American goods. Prosperity and strategy reinforced each other.

American leadership worked because others had a stake in the system too.

The difference with Trump may therefore lie less in what America seeks than in how openly and coercively he seeks it.

Take Greenland. It is Arctic geography, missile defence, emerging sea routes and critical minerals. Panama is a strategic artery between two oceans. Canada means energy, uranium, minerals and Arctic space. Venezuela brings enormous oil reserves back into the strategic equation.

Then look east.

Hormuz and Malacca are links in the same energy chain. Much of the Gulf oil bound for Asia passes through these maritime chokepoints. China remains heavily dependent on these sea lanes. The United States, by contrast, enjoys enormous domestic energy production, favourable geography and unrivalled global naval reach.

Add Suez, Bab el-Mandeb and emerging Arctic routes and an old strategic truth reappears: whoever can protect – or deny – access to the arteries of global commerce possesses enormous leverage.

Power beyond the battlefield

Twenty-first-century power extends beyond geography.

Semiconductors. Artificial intelligence. Quantum computing. Rare earths. Supply chains. Financial clearing. Capital markets.

And above all, the dollar.

After Nixon severed the dollar’s link to gold in 1971, the emerging petrodollar system further reinforced its global role.

The dollar-centred financial system gives Washington a form of power no aircraft carrier can provide.

Tariffs, too, can be more than protectionism. They can redirect investment, restructure supply chains and turn access to the enormous US market into strategic leverage.

The pieces begin to connect.

The pieces begin to connect

Secure the Western Hemisphere. Protect strategic resources and maritime access. Rebuild industrial capacity. Preserve technological superiority and energy abundance. Make allies carry more of the security burden. Protect the dollar. Prevent China from acquiring enough economic, technological and military power to overturn the strategic balance.

Even apparently separate conflicts can alter the strategic balance in Washington’s favour. Russia, heavily committed in Ukraine, has fewer resources elsewhere. Europe, confronted again by the Russian threat, is rearming, carrying more of its own defence burden and buying more US materiel – benefiting the American defence-industrial base. Regional confrontation has also weakened the ability of Iran to project power. And regional powers assuming greater responsibility in the Middle East can reduce demands on Washington.

None of this proves that these outcomes were scripted in advance. Nor does China explain every American action. Personality, domestic politics, ideology, opportunism and plain miscalculation remain part of the menu.

Grand strategy does not require choreography.

Trump’s methods are unconventional, but the underlying US grand strategy has endured across administrations and eras.

The price of primacy

But therein lies the paradox.

American primacy was never sustained by material power alone. There was soft power too: culture, universities, technology, ideas and the promise of opportunity. The old joke captured the contradiction: “Yankee go home – but take me with you.” Allies sought American protection. Governments accumulated dollars. Investors put their money into American markets.

Underlying much of this was trust – the intangible tangible. And immensely consequential.

Power was reinforced by legitimacy and, critically, consent.

As allies are increasingly treated as clients to be pressured, markets used as instruments of coercion, economic dependence turning into vulnerability, and rules made negotiable according to power, the search for alternatives begins.

Allies are hedging. Diversifying. Building alternative supply chains. Exploring other payment systems. Strengthening regional arrangements. Reducing dependence upon the United States. Even shifting gold reserves out of North America, as France and the Netherlands have recently done.

Historically, the pattern is hardly new. Predominant powers have always sought to preserve their predominance. By overreaching, they can also accelerate their own decline. The ancient Greeks had a word for it: hubris.

The problem, therefore, is not that there is no grand strategy. There is.

The danger lies elsewhere.

The methods used to preserve American primacy are already helping to erode the trust, legitimacy and consent that made it sustainable.

America may win many of the transactions.

The larger question is whether, in so doing, America weakens the very system on which its indispensability rests.

*Euripides L. Evriviades is a former ambassador to the US and high commissioner to the UK. He is now a senior fellow at the Cyprus Centre for European and International Affairs, University of Nicosia