Με μια πρωτοβουλία μείζονος σημασίας για την προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε στις 21 Ιουλίου 2025 τη σύσταση δύο νέων Εθνικών Θαλασσίων Πάρκων, στο Ιόνιο Πέλαγος και στο Νότιο Αιγαίο (Νότιες Κυκλάδες). Η εξέλιξη αυτή, αν και χαιρετίστηκε ως σημαντική από περιβαλλοντικές οργανώσεις, προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Άγκυρας, η οποία μιλά για μονομερείς ενέργειες που «ταράζουν τα νερά του Αιγαίου» και θέτουν ζητήματα κυριαρχίας.

Κατά την παρουσίαση των σχεδίων, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί τολμηρή κίνηση περιβαλλοντικής πολιτικής, υπερβαίνοντας τις προγενέστερες δεσμεύσεις της χώρας στο πλαίσιο της Διάσκεψης «Our Ocean» και των διεθνών συνθηκών για την προστασία των θαλασσών. Συνολικά, η έκταση των δύο θαλάσσιων πάρκων αγγίζει τα 27.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, αντιπροσωπεύοντας αύξηση κατά 25% σε σχέση με τις αρχικές εξαγγελίες του 2024.

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες περιλαμβάνει 18 περιοχές ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000 και παρουσιάζει ιδιαίτερη οικολογική σημασία, λόγω της πολυνησιακής του φύσης και της έντονης τουριστικής πίεσης. Αντίστοιχα, το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, με συνολική έκταση περίπου 18.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στοχεύει στην προστασία κρίσιμων θαλάσσιων οικοτόπων, μεταξύ αυτών και της «θαλάσσιας τάφρου του Ιονίου», η οποία φιλοξενεί απειλούμενα είδη, όπως φάλαινες και δελφίνια.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, στους νέους προστατευόμενους θαλάσσιους χώρους θα ισχύσουν αυστηρά μέτρα: απαγόρευση αλιείας με μηχανότρατες, περιορισμοί σε δραστηριότητες που προκαλούν ηχητική ρύπανση ή υποβαθμίζουν το περιβάλλον, καθώς και εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης (drones, ραντάρ και δορυφορική επιτήρηση), υπό τον συντονισμό του ΟΦΥΠΕΚΑ σε συνεργασία με το Λιμενικό Σώμα. Η διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης βρίσκεται σε εξέλιξη και θα ολοκληρωθεί στις 22 Σεπτεμβρίου, ενώ το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος αναμένεται να υποβληθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας τον Οκτώβριο.

Η πρωτοβουλία δεν περιορίζεται μόνο σε ζητήματα οικολογικής διαχείρισης. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική με στόχο την ανάδειξη της Ελλάδας ως υπεύθυνου θεματοφύλακα της θαλάσσιας πολιτιστικής κληρονομιάς, την ενίσχυση του βιώσιμου τουριστικού μοντέλου και την αναβάθμιση της διεθνούς εικόνας της χώρας στους τομείς της κλιματικής δράσης και της περιβαλλοντικής διπλωματίας.

Η αντίδραση της Τουρκίας ήταν άμεση. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, σε ανακοίνωσή του, επανέφερε την πάγια θέση της Άγκυρας, υποστηρίζοντας ότι «η ανακήρυξη Θαλάσσιων Πάρκων στο Αιγαίο δεν δημιουργεί κανένα νομικό αποτέλεσμα, καθώς σχετίζεται με ζητήματα κυριαρχίας που συνδέονται με γεωγραφικούς σχηματισμούς οι οποίοι, κατά την τουρκική πλευρά, δεν έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».

Η Άγκυρα κατηγόρησε την Αθήνα για μονομερείς ενέργειες εντός ημίκλειστης θάλασσας και απηύθυνε έκκληση για συνεργασία. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει τη δική της σειρά περιβαλλοντικών παρεμβάσεων στους θαλάσσιους χώρους που τελούν υπό τουρκικό έλεγχο. Η τουρκική διπλωματία αναφέρθηκε, επίσης, στη Διακήρυξη των Αθηνών (Δεκέμβριος 2023), επισημαίνοντας ότι πρωτοβουλίες αυτού του τύπου θα πρέπει να κινούνται στο πνεύμα της καλής γειτονίας και όχι να προκαλούν εντάσεις.

Κατά την άποψη διεθνολόγων, η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης εμπεριέχει σαφή γεωπολιτική διάσταση. Μέσω της οριοθέτησης περιοχών θαλάσσιας προστασίας, η Αθήνα επιχειρεί όχι μόνο να προωθήσει περιβαλλοντικές πολιτικές, αλλά και να ασκήσει ήπια, έμμεση «χαρτογράφηση επιρροής» στο Αιγαίο. Η στρατηγική αυτή ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της χώρας σε συζητήσεις που αφορούν την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα.

Αυτή ακριβώς η παράμετρος εξηγεί και την έντονη αντίδραση της Τουρκίας: για την Άγκυρα, κάθε ελληνική πρωτοβουλία που μπορεί να εκληφθεί ως τετελεσμένο στην περιοχή —έστω και με περιβαλλοντικό μανδύα— γεννά ανησυχίες περί de facto επέκτασης αρμοδιοτήτων ή εθνικών δικαιωμάτων. Από την άλλη πλευρά, κυβερνητικές πηγές στην Αθήνα διαβεβαιώνουν ότι η εν λόγω δράση αφορά αποκλειστικά την εκπλήρωση διεθνών περιβαλλοντικών υποχρεώσεων και δεν σχετίζεται με ζητήματα εθνικής κυριαρχίας.

Το περιστατικό αναδεικνύει την εύθραυστη φύση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ακόμη και σε πεδία που θεωρητικά προσφέρονται για συνεργασία, όπως η προστασία του περιβάλλοντος. Οι εξαγγελίες της Τουρκίας για ανάλογες πρωτοβουλίες στους δικούς της θαλάσσιους χώρους ενδέχεται να εντείνουν περαιτέρω τη δημόσια αντιπαράθεση και να αυξήσουν τις περιφερειακές εντάσεις.

Η ελληνική πλευρά, ωστόσο, παραμένει προσηλωμένη στο σχέδιο της. Υποστηρίζει ότι τα επόμενα βήματα θα εφαρμοστούν σταδιακά, στη βάση επιστημονικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων, ενώ επιβεβαιώνει τη βούληση για συνέχιση του διαλόγου με όλους τους εμπλεκόμενους, συμπεριλαμβανομένων επαγγελματικών και τοπικών φορέων.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος επιστρέφει στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων, ακόμη και οι πλέον «πράσινες» πολιτικές φαίνεται να μην μένουν ανεπηρέαστες από το ευρύτερο, εύθραυστο πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου.

Παρά ταύτα, διπλωματικές πηγές και αναλυτές εκτιμούν ότι η σημερινή εξαγγελία αποτελεί, εν μέρει, και μια προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης να αμβλύνει τις εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν από τις πρόσφατες διπλωματικές αποτυχίες της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Λιβύη.

ΠΗΓΗ: IBNA