Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες για διευθέτηση του Κυπριακού υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας στην ετήσια έκθεση προόδου ότι θα πρέπει να αποφευχθούν μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να αυξήσουν τις εντάσεις στο νησί και να μπλοκάρουν την επανέναρξη των συνομιλιών. Παράλληλα, επαναλαμβάνεται ότι η ΕΕ παραμένει πλήρως προσηλωμένη σε μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και βάσει των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και των αρχών της Ένωσης.

Η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία δημοσιοποιήθηκε μετά την έγκριση από το Κολλέγιο των Επιτρόπων και καλύπτει την περίοδο Σεπτέμβριος 2024 – Σεπτέμβριος 2025. Αν και αποτυπώνει μικρές βελτιώσεις σε ορισμένους οικονομικούς και τεχνικούς τομείς, υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη υποχώρηση σε θέματα δημοκρατίας, κράτους δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, δήλωσε ότι «η Τουρκία παραμένει σημαντικός εταίρος στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, όμως η συνεχιζόμενη επιδείνωση των δημοκρατικών προτύπων και του κράτους δικαίου παραμένει σοβαρή ανησυχία. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε στασιμότητα από το 2018».

Η έκθεση τονίζει ότι η ΕΕ αναμένει σαφή δέσμευση της Τουρκίας για σχέσεις καλής γειτονίας και ειρηνική επίλυση διαφορών, αν χρειαστεί με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο. Οι βασικές απαιτήσεις είναι:

1. Αποφυγή απειλών και ενεργειών που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας.

2. Ομαλοποίηση των σχέσεων με την Κυπριακή Δημοκρατία.

3. Σεβασμός της κυριαρχίας όλων των κρατών μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και των κυριαρχικών δικαιωμάτων, σύμφωνα με το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της UNCLOS.

Η έκθεση καταγράφει την άρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία και σημειώνει τη συνέχιση στρατιωτικών ασκήσεων στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου, την παρενόχληση κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παραβίαση του εναέριου χώρου.

Σχετικά με το Κυπριακό, η Τουρκία εξακολουθεί να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, αντίθετα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, ενώ η «τδβκ» συμμετέχει ως παρατηρητής στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών από το 2022. Η ΕΕ αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία και τονίζει ότι κάθε ενέργεια που διευκολύνει την αναγνώριση της τουρκοκυπριακής οντότητας υπονομεύει τις διαπραγματεύσεις υπό τον ΟΗΕ.

Η έκθεση επαναλαμβάνει την ανάγκη η Τουρκία να αναθεωρήσει μονομερείς ενέργειες στα Βαρώσια, σε πλήρη συμμόρφωση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας (550, 789, 1251), ενώ τονίζει τη σημασία σεβασμού του διεθνούς δικαίου και συνεργασίας για δίκαιη λύση στο Κυπριακό.

Στον τομέα της δημοκρατίας, η έκθεση αναφέρει ότι αν και το γενικό πλαίσιο των εκλογών επιτρέπει ελεύθερη επιλογή, δεν παρέχεται ισότιμο πεδίο για όλους τους πολιτικούς φορείς. Η δικαστική πίεση περιορίζει την πολιτική πολυφωνία, ενώ η αντικατάσταση εκλεγμένων δημάρχων με κρατικούς διοικητές, με κατηγορίες για τρομοκρατία ή διαφθορά, είναι ανησυχητικό φαινόμενο.

Στον τομέα του κράτους δικαίου, η Τουρκία συνεχίζει να υποφέρει από έλλειψη ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, επιλεκτική εφαρμογή νόμων και έλεγχο από την εκτελεστική εξουσία, ενώ αρνείται την εφαρμογή αποφάσεων του ΕΔΔΑ και του Τουρκικού Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Στα ανθρώπινα δικαιώματα, η Τουρκία παραβιάζει συστηματικά την ελευθερία έκφρασης, τα δικαιώματα των μειονοτήτων και του Τύπου, με αυξημένες συλλήψεις και καταδίκες δημοσιογράφων, δικηγόρων και ακτιβιστών, ενώ νέες νομοθεσίες οδηγούν σε λογοκρισία και περιορισμένη πρόσβαση στην πληροφορία.

Στον οικονομικό τομέα, η Τουρκία έχει προχωρήσει στη δημιουργία λειτουργικής αγοράς, αλλά αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, αστάθεια νομίσματος, εξάρτηση από εξωτερικά δάνεια και δομικά προβλήματα όπως υποαπασχόληση, υψηλή ανεργία νέων και χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας.

Στον τομέα μετανάστευσης και προσφύγων, η Τουρκία φιλοξενεί πάνω από 2,5 εκατ. Σύρους με προσωρινή προστασία, αλλά η πρόσβαση σε υγεία και εκπαίδευση παραμένει περιορισμένη, ενώ οι επιστροφές παράνομων μεταναστών από τα ελληνικά νησιά δεν έχουν επαναλειτουργήσει, παρά τις δεσμεύσεις της Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας του 2016.