Του ΔΗΜΗΤΡΗ Γ. ΑΠΟΚΗ* – Αθήνα

Πριν λίγες ώρες, πολλαπλές εκρήξεις ταρακούνησαν το Καράκας και άλλες περιοχές της Βενεζουέλας, με την κυβέρνηση Μαδούρο να κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για επιθέσεις σε πολιτικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Οι επιθέσεις έγινα σε κρίσιμα σημεία όπως το Φορτ Τιούνα και η Αεροπορική Βάση Λα Καρλότα, συνοδευόμενες από πτήσεις αεροσκαφών σε χαμηλό ύψος και σειρήνες αεροπορικού συναγερμού.

Ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Nicolás Maduro μαζί με τη σύζυγό του και τους μετέφεραν εκτός χώρας, χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση ως «μεγάλης κλίμακας επίθεση» που ολοκληρώθηκε με επιτυχία σε συνεργασία με τις αρχές επιβολής του νόμου των ΗΠΑ.

• Αυτή η επιχείρηση σηματοδοτεί σημαντική κλιμάκωση στις σχέσεις ΗΠΑ-Βενεζουέλας, υποδηλώνοντας τη δογματική αλλαγή στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας (NSS) των ΗΠΑ και στέλνοντας σαφή μηνύματα προς παγκόσμιους αντιπάλους όπως η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Κούβα.

Η σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο ενισχύει αυτή την κλιμάκωση, αποτελώντας κομβικό σημείο στην προσπάθεια αποσταθεροποίησης του καθεστώτος.

Αυτή η επίθεση υποδηλώνει επιστροφή σε μια πιο επιθετική προσέγγιση «America First», βασισμένη στο Δόγμα Μονρόε, το οποίο ιστορικά θεωρούσε τη Λατινική Αμερική ως σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.

• Οι συμμαχίες της Βενεζουέλας με αντίπαλες δυνάμεις – η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας, οι οικονομικές επενδύσεις της Κίνας που υπερβαίνουν τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια, οι συνεργασίες πετρελαίου με το Ιράν και η στενή σχέση με την Κούβα – ενοχλούσαν εδώ και καιρό την Ουάσινγκτον.

Στοχεύοντας στρατιωτικά assets και καταλήγοντας στη σύλληψη του Μαδούρο, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν αποσταθεροποίηση του καθεστώτος, ασφάλεια πόρων (η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως) και αντιμετώπιση ξένης επιρροής.

Αυτό ευθυγραμμίζεται με την προ της επίθεσης συγκέντρωση 15.000 στρατευμάτων και ναυτικών δυνάμεων στην Καραϊβική από τον Τραμπ, παρουσιάζοντας την ενέργεια ως μέρος ευρύτερης εκστρατείας κατά της ναρκοδιακίνησης και της λαθρεμπορίας, που έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 115 θανάτους από επιθέσεις σε σκάφη.

• Στρατηγικά, αυτή η επιχείρηση μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητες της NSS, ανυψώνοντας την ασφάλεια του ημισφαιρίου σε κεντρικό πυλώνα.
• Μια επιτυχής παρέμβαση, όπως η σύλληψη Μαδούρο, μπορεί να εξασφαλίσει αλυσίδες εφοδιασμού, να μειώσει πιέσεις μετανάστευσης (πάνω από 7 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έχουν φύγει από το 2014) και να ενισχύσει την ενεργειακή ανεξαρτησία εν μέσω παγκόσμιας αστάθειας πετρελαίου.

Ωστόσο, εγκυμονεί κινδύνους υπερεπέκτασης: οι δυνάμεις των ΗΠΑ είναι ήδη τεντωμένες σε υποστήριξη Ουκρανίας, επιχειρήσεις Μέσης Ανατολής και αποτροπή στον Ειρηνικό. Οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο έχουν επικρίνει τις επιθέσεις ως μη εξουσιοδοτημένη κλιμάκωση, με πρόταση ψηφισμάτων για περιορισμό περαιτέρω ενεργειών.

Η δήλωση έκτακτης ανάγκης και σχέδια κινητοποίησης του Μαδούρο μπορεί να εμπλέξουν υποστήριξη από Κούβα ή Ρωσία, περιπλέκοντας τους στόχους των ΗΠΑ και αυξάνοντας τα κόστη άμυνας – ωστόσο, η σύλληψή του περιορίζει σημαντικά αυτές τις δυνατότητες αντίστασης.

• Σε όρους NSS, αυτό υπογραμμίζει μετάβαση προς «ειρήνη μέσω ισχύος», δίνοντας προτεραιότητα σε κινητικές ενέργειες έναντι διπλωματίας, που μπορεί να τεντώσει συμμαχίες του ΝΑΤΟ επιφυλακτικές απέναντι στη μονομερή δράση των ΗΠΑ.

Το μήνυμα της επίθεσης προς τους παγκόσμιους αντιπάλους είναι βαθύ, ενισχύοντας την αμερικανική κυριαρχία στο διεθνές σύστημα και αποτρέποντας πολυπολικές προκλήσεις.

Προς την Κίνα, σηματοδοτεί μη ανοχή σε εισχωρήσεις στην πίσω αυλή της Αμερικής, υπονοώντας παρόμοια αποφασιστικότητα στην Ασία. Ο ρόλος του Πεκίνου ως μεγαλύτερου πιστωτή της Βενεζουέλας, με τεράστια συμφέροντα σε πετρέλαιο και υποδομές, τοποθετεί τον Μαδούρο ως αντίβαρο στην αμερικανική ηγεμονία.

• Διαταράσσοντας αυτούς τους δεσμούς μέσω βίας, η Ουάσινγκτον δηλώνει ετοιμότητα να υπερασπιστεί οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα, αντικατοπτρίζοντας πιθανά σενάρια για Ταϊβάν ή Νότια Κινεζική Θάλασσα.

Η στρατιωτικοποίηση αμφισβητούμενων νησιών και προκλητικές ασκήσεις της Κίνας μπορεί να αντιμετωπίσουν ενισχυμένες αμερικανικές αντιδράσεις εάν ο Μαδούρο αποδυναμωθεί, ενθαρρύνοντας συμμαχίες όπως το QUAD. Αντίθετα, ένα αδιέξοδο στη Βενεζουέλα μπορεί να εκθέσει αμερικανικές αδυναμίες, ενθαρρύνοντας το Πεκίνο να επιταχύνει πρωτοβουλίες παγκόσμιας επιρροής, υπονομεύοντας την τάξη βασισμένη σε κανόνες.

Προς τη Ρωσία, η ενέργεια εν μέσω του αδιεξόδου της στην Ουκρανία μεταφέρει ότι η προβολή ισχύος στο Δυτικό Ημισφαίριο θα αντιμετωπίσει άμεσες συνέπειες, αμφισβητώντας προσπάθειες της Μόσχας να διαρρήξει το μεταψυχροπολεμικό σύστημα. Η προμήθεια όπλων, πυραύλων S-300 και συμβούλων στη Βενεζουέλα καθιστά τη χώρα εφαλτήριο κατά της αμερικανικής ηγεμονίας.

• Οι επιθέσεις απειλούν άμεσα αυτά τα assets, υποδηλώνοντας ότι η Ρωσία δεν μπορεί να προβάλλει ισχύ ανεξέλεγκτα. Αυτό αντηχεί την αμερικανική υποστήριξη στην Ουκρανία, όπου αμερικανικά όπλα έχουν αμβλύνει ρωσικές προόδους. Ο Πούτιν μπορεί να δει παραλληλισμούς, φοβούμενος κλιμάκωση αμερικανικής εμπλοκής στην Ανατολική Ευρώπη.

Ο συγχρονισμός – εν μέσω σταματημένων ειρηνευτικών συνομιλιών Ουκρανίας – υποδηλώνει σκληρότερη στάση Τραμπ, πιθανώς συνδέοντας παραχωρήσεις Βενεζουέλας με ρωσικές αποχωρήσεις αλλού. Ωστόσο, κινδυνεύει κλιμάκωση: η Ρωσία μπορεί να ανταποδώσει οπλίζοντας δυνάμεις Βενεζουέλας ή με κυβερνοεπιθέσεις σε αμερικανικές υποδομές.

Το Ιράν λαμβάνει παρόμοιο μήνυμα αποτροπής. Οι ανταλλαγές drone και πετρελαίου με τη Βενεζουέλα παρακάμπτουν αμερικανικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας και τα δύο καθεστώτα κατά της απομόνωσης. Η επίθεση διαταράσσει αυτόν τον άξονα, προειδοποιώντας το Ιράν κατά επέκτασης δικτύου proxies στη Λατινική Αμερική, όπου λειτουργούν ομάδες όπως η Χεζμπολάχ.

• Ο Πρωθυπουργός Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι το Ιράν εξάγει τρομοκρατία στη Βενεζουέλα σε συνεργασία με το καθεστώς Μαδούρο, τονίζοντας κινδύνους για την ασφάλεια του ημισφαιρίου. Εν μέσω εντάσεων Μέσης Ανατολής – ισραηλινές επιθέσεις σε ιρανικά assets και αμερικανική ναυτική παρουσία στον Κόλπο – αυτό υπογραμμίζει ετοιμότητα Ουάσινγκτον για προληπτικές απειλές παγκοσμίως.

Για το Ιράν, που επιδιώκει πυρηνικές φιλοδοξίες ή υποστηρίζει επιθέσεις Χούθι σε ναυτιλία, η επίθεση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί πιθανές κινητικές αμερικανικές απαντήσεις, ενθαρρύνοντας ίσως αποκλιμάκωση ή ενισχυμένες συμμαχίες με Κίνα και Ρωσία.

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το μήνυμα προς την Κούβα, τον στενότερο σύμμαχο της Βενεζουέλας στην περιοχή. Η Αβάνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από φθηνό πετρέλαιο Βενεζουέλας για την ενέργειά της, ενώ χιλιάδες Κουβανοί ιατροί και στρατιωτικοί/πληροφοριακοί σύμβουλοι βρίσκονται στη Βενεζουέλα.

• Η αποσταθεροποίηση ή πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να διακόψει αυτές τις ροές, επιδεινώνοντας την οικονομική κρίση στην Κούβα και θέτοντας σε κίνδυνο Κουβανούς πολίτες.

Ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ κατήγγειλε αμέσως την επίθεση ως «εγκληματική» και «κρατικό τρομοκρατία», καλώντας για διεθνή καταδίκη. Αυτό το μήνυμα ενισχύει την αποτροπή κατά της Κούβας, υπενθυμίζοντας ιστορικές εντάσεις (όπως η Κρίση των Πυραύλων) και προειδοποιώντας ότι η υποστήριξη αντιπάλων καθεστώτων στο ημισφαίριο δεν θα γίνει ανεκτή, ενισχύοντας την αμερικανική ηγεμονία στην Καραϊβική.

• Συμπερασματικά, η αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα, που κορυφώθηκε με τη σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, αντιπροσωπεύει κομβική εξέλιξη στην NSS, δίνοντας έμφαση σε προληπτική υπεράσπιση ημισφαιρικών συμφερόντων εν μέσω ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.

Προβάλλει ισχύ προς Κίνα, Ρωσία, Ιράν και Κούβα, αποτρέποντας παγκόσμιες φιλοδοξίες τους δείχνοντας αμερικανική αποφασιστικότητα. Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από αποφυγή παρατεταμένης σύγκρουσης, που μπορεί να υπονομεύσει αξιοπιστία και πόρους.

Καθώς ξεδιπλώνονται διεθνείς αντιδράσεις, αυτή η ενέργεια μπορεί να επαναπροσδιορίσει πολυπολικές δυναμικές, είτε ενισχύοντας αμερικανική πρωτοκαθεδρία είτε επιταχύνοντας συμμαχίες αντιπάλων.

* Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο. 

Η Κύπρος εξετάζει το ενδεχόμενο συμμετοχής στη διεθνή δύναμη σταθεροποίησης της Λωρίδας της Γάζας, ωστόσο ζητά σαφήνεια σχετικά με την εντολή και τους κανόνες εμπλοκής της δύναμης, δήλωσε ο κορυφαίος διπλωμάτης της χώρας, Κωνσταντίνος Κόμπος, στην Ελίζαμπεθ Χάγκεντορν (Elizabeth Hagedorn) του Al-Monitor.

«Είμαστε ανοιχτοί να δούμε πώς μπορούμε να συμμετάσχουμε», δήλωσε ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών, σε συνέντευξή του στις 7 Δεκεμβρίου, στο περιθώριο του Φόρουμ της Ντόχα στην πρωτεύουσα του Κατάρ.

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Al-Monitor, ο κ. Κόμπος δεν απέκλεισε την παρουσία κυπριακών δυνάμεων στη Γάζα υπό τις κατάλληλες συνθήκες:

«Εφόσον έχουμε σαφήνεια ως προς το πώς έχει σχεδιαστεί αυτό, ποιοι θα συμμετάσχουν [στη δύναμη], πώς θα λειτουργήσει όλο αυτό [και] ποιοι θα είναι οι κανόνες εμπλοκής».

Το ειρηνευτικό σχέδιο 20 σημείων του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προβλέπει την παρακολούθηση της κατάπαυσης του πυρός από διεθνή στρατεύματα, την ασφάλεια των συνόρων της Γάζας και την εκπαίδευση μιας ελεγχόμενης παλαιστινιακής αστυνομικής δύναμης. Το σχέδιο, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ τον προηγούμενο μήνα, απαιτεί από τον ισραηλινό στρατό να παραδώσει σταδιακά εδάφη στη διεθνή δύναμη σταθεροποίησης, καθώς αποσύρεται από τη Γάζα.

Ο απεσταλμένος του κ. Τραμπ στον ΟΗΕ, Μάικ Βαλτς, δήλωσε στο ισραηλινό κανάλι 12 ότι η μεταπολεμική δύναμη θα αναλάβει επίσης τον αφοπλισμό της Χαμάς, η οποία έχει απορρίψει προτάσεις για παράδοση των όπλων της.

Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει την ανάπτυξη δυνάμεων στο έδαφος έως το 2026. Ορισμένες χώρες έχουν ονομαστεί ως πιθανοί συνεισφέροντες, μεταξύ αυτών η Αίγυπτος, η Ινδονησία και το Αζερμπαϊτζάν. Ωστόσο, καμία δεν έχει δεσμευτεί επισήμως, κυρίως λόγω ανησυχιών ότι θα μπορούσαν να βρεθούν σε διασταυρούμενα πυρά μεταξύ του ισραηλινού στρατού και της Χαμάς, η οποία παραμένει βαριά οπλισμένη.

«Είμαστε πρόθυμοι να συνεισφέρουμε σε όλα τα επίπεδα αυτής της δύναμης», ανέφερε ο Κόμπος, αναφερόμενος στην εκπαίδευση παλαιστινιακής αστυνομίας που θα συνεργάζεται με διεθνή στρατεύματα. «Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει αρκετή σαφήνεια σχετικά με το ποιος θα συμμετάσχει», πρόσθεσε.

Το Ισραήλ προσπάθησε να ασκήσει βέτο στη συμμετοχή της Τουρκίας στη δύναμη, επικαλούμενο τις σχέσεις της Άγκυρας με τη Χαμάς. Ο Κόμπος δεν διευκρίνισε εάν αναφερόταν σε πιθανή αντίθεση της Τουρκίας για τη συμμετοχή της Κύπρου, της οποίας η κυβέρνηση δεν αναγνωρίζει.

Ο Κόμπος σημείωσε ότι η στρατιωτική ικανότητα της Κύπρου είναι περιορισμένη λόγω της «απειλής που αντιμετωπίζουμε πίσω στην πατρίδα μας από την τουρκική κατοχή». Η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη από την εισβολή τουρκικών στρατευμάτων το 1974, μετά από πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την ελληνική χούντα.

«Το μόνο παιχνίδι στην πόλη»
Ο Κόμπος μίλησε ενόψει της καθυστέρησης εφαρμογής της δεύτερης φάσης της εκεχειρίας, που συμφωνήθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, λόγω της αλληλουχίας του αφοπλισμού της Χαμάς, της πλήρους αποχώρησης ισραηλινών στρατευμάτων από τη Γάζα και της ανάπτυξης διεθνών δυνάμεων.

Από την έναρξη ισχύος της εκεχειρίας στις 10 Οκτωβρίου, η Χαμάς απελευθέρωσε τους εναπομείναντες ζωντανούς ομήρους και όλους τους νεκρούς εκτός από έναν, σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση σχεδόν 2.000 Παλαιστινίων κρατουμένων από το Ισραήλ και την αποχώρηση στρατευμάτων του από τη Γάζα.

Το Ισραήλ διατηρεί τον έλεγχο περίπου του μισού θύλακα, αλλά δεν θα αποσυρθεί πλήρως μέχρι να αφοπλιστεί η Χαμάς. Ο Κόμπος τόνισε τη μοναδική θέση της Κύπρου ως μέλος της ΕΕ, με εγγύτητα στη Γάζα και στενές σχέσεις με το Ισραήλ. Τον Οκτώβριο, η Κύπρος παρουσίασε το δικό της εξάμηνο σχέδιο για την υποστήριξη ανοικοδόμησης και ασφάλειας της μεταπολεμικής Γάζας, συμπληρώνοντας το όραμα Τραμπ.

Μέρος του σχεδίου περιλαμβάνει τη χρήση του θαλάσσιου διαδρόμου «Αμάλθεια», που η Κύπρος άνοιξε πριν από δύο χρόνια για την απομάκρυνση συντριμμιών και την εισαγωγή δομικών υλικών. Μέχρι στιγμής, έχει παραδοθεί πάνω από 30.000 τόνοι βοήθειας στη Γάζα, με το μεγαλύτερο μέρος να εκφορτώνεται στο ισραηλινό λιμάνι του Άσντοντ.

Ο Κόμπος εξέφρασε αισιοδοξία για την επέκταση των παραδόσεων ώστε να περιλαμβάνουν νοσοκομειακό εξοπλισμό και αγαθά διπλής χρήσης, τονίζοντας ότι το κυπριακό σύστημα παραδόσεων είναι φθηνότερο, πιο γρήγορο και παρακάμπτει καθυστερήσεις και θέματα ασφαλείας.

Σε ερώτηση για την επάρκεια βοήθειας στη Γάζα, ο Κόμπος απάντησε ότι «έχει υπάρξει σημαντική βελτίωση, αλλά υπάρχει περιθώριο για περισσότερη».

Τη γνωστή ρητορική της Άγκυρας επανέλαβε για μία ακόμη φορά ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, υποστηρίζοντας ότι η χώρα του επιθυμεί μία «δίκαιη μοιρασιά» για την Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως μεταδίδει ο ανταποκριτής του ΣΚΑΪ στην Τουρκία, ο Φιντάν τόνισε ότι πρέπει να υπάρξει συνολική συζήτηση όλων των θεμάτων που αφορούν το Αιγαίο. Παράλληλα, επισήμανε ότι η Άγκυρα θα υπερασπιστεί «με αποφασιστικότητα» τα συμφέροντά της και αναφέρθηκε εκ νέου στην ύπαρξη «τουρκικής μειονότητας» στη Δυτική Θράκη.

«Εξακολουθούμε να υποστηρίζουμε την άποψη της δίκαιης μοιρασιάς στην Ανατολική Μεσόγειο. Συνεχίζουμε τα βήματά μας με αποφασιστικότητα για την προάσπιση των δικαιωμάτων και συμφερόντων μας. Υποστηρίζουμε την εξέταση όλων των διαφορών του Αιγαίου ως ενιαίο σύνολο, με στόχο την εξεύρεση λύσης στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και της καλής γειτονίας με ουσιαστικό και εποικοδομητικό τρόπο. Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος πρέπει να αποτελούν περιοχές ευημερίας και σταθερότητας», δήλωσε ο Τούρκος ΥΠΕΞ.

Επιπλέον, τόνισε ότι η Τουρκία «διατηρεί τη βούληση για θετική ατζέντα στις σχέσεις με την Ελλάδα. Προχωρούμε σε βήματα για την υποστήριξη των δικαιωμάτων της τουρκικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη και, αν χρειαστεί, το κάνουμε με αμοιβαιότητα».

Η ελληνική απάντηση

«Η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και υφαλοκρηπίδας αποτελεί τη μία και μόνη διαφορά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Συνεπώς, αναθεωρητικές θέσεις και προτάσεις είναι καθολικά απορριπτέες», επισημαίνουν διπλωματικές πηγές σε απάντηση στις δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ.

Συνεχίζουν αναφέροντας ότι «η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και επιθυμεί, πάντοτε με γνώμονα το εθνικό συμφέρον, να συνεχίσει τον δομημένο διάλογο με την Τουρκία επί της βάσης αυτών των αρχών».

Όσον αφορά το καθεστώς της μουσουλμανικής μειονότητας, σημειώνουν ότι «η Συνθήκη της Λωζάννης καθορίζει σαφώς τον χαρακτήρα της μειονότητας στη Θράκη ως θρησκευτικό, ενώ η Ελλάδα διασφαλίζει πλήρη ισονομία και ισοπολιτεία στα μέλη της».

Πηγή: Protagon.gr