ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η Δύση σε Παρακμή

Published

1 year ago

November 18, 2024

του Αναστάσιου Τζιόμπανου*

Στο όραμα που διαμόρφωσαν οι αρχιτέκτονες του σύγχρονου κοινωνικοπολιτικού τοπίου, δημιουργήθηκε μια παγκόσμια δομή όπου η οικονομία και οι αρχές του ελεύθερου εμπορίου χρησίμευσαν ως οι βασικοί άξονες. Οι πολιτικές ηγεσίες, στην προσπάθειά τους για έναν πιο ενοποιημένο κόσμο, στόχευσαν στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου τα παραδοσιακά σύνορα θα έχαναν τη σημασία τους, επιτρέποντας την ανεμπόδιστη ροή αγαθών, υπηρεσιών και ανθρώπων. Από αυτές τις προσπάθειες προέκυψε ένας ιδεαλιστικός κόσμος, που χαρακτηριζόταν από μια αξιοσημείωτη μετατόπιση εξουσίας από τα κυρίαρχα έθνη προς τις πολυεθνικές εταιρείες, των οποίων τα επιχειρησιακά όρια καθορίζονταν αποκλειστικά από τα οικονομικά τους συμφέροντα. Καθώς προχωρήσαμε στη νέα χιλιετία, περάσαμε σε μια εποχή που ορίστηκε από την παγκοσμιοποίηση. Το κλείσιμο του 20ού αιώνα είχε σημαδευτεί από έντονες αναταραχές, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων πολέμων, αλλά επίσης σήμανε και ένα κύμα ανανέωσης και φιλοδοξίας που ενέπνευσε τις κοινωνίες παγκοσμίως να αγκαλιάσουν ένα μέλλον γεμάτο ελπίδα και αισιοδοξία.

Το κλείσιμο του 20ού αιώνα είχε σημαδευτεί από έντονες αναταραχές, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων πολέμων, αλλά επίσης σήμανε και ένα κύμα ανανέωσης και φιλοδοξίας που ενέπνευσε τις κοινωνίες παγκοσμίως να αγκαλιάσουν ένα μέλλον γεμάτο ελπίδα και αισιοδοξία.

Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια εκτυλίχθηκαν δραματικά διαφορετικά από ό,τι αναμενόταν. Οι συγκρούσεις επανεμφανίστηκαν σε διάφορες περιοχές, υπογραμμίζοντας μια ζοφερή πραγματικότητα: ίσως ο πόλεμος είναι η εγγενής κατάσταση της ανθρωπότητας, με την ειρήνη να αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Οι τεχνοκράτες και οι οραματιστές που προώθησαν την παγκόσμια ενότητα υποτίμησαν δραματικά τις επικίνδυνες συνέπειες που θα μπορούσε να επιφέρει η ανεξέλεγκτη εξουσία.

Σήμερα γινόμαστε μάρτυρες της αποσύνθεσης της παγκοσμιοποίησης και της διάλυσης της ειρήνης που είχε ονομαστεί “Pax Americana”, μια εποχή όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδείχθηκαν ως η κυρίαρχη δύναμη, παρόμοια με μια σύγχρονη Ρώμη, η οποία θεωρήθηκε ότι εγγυάται σταθερότητα και ευημερία στην επικράτειά της.

Σήμερα γινόμαστε μάρτυρες της αποσύνθεσης της παγκοσμιοποίησης και της διάλυσης της ειρήνης που είχε ονομαστεί “Pax Americana”, μια εποχή όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδείχθηκαν ως η κυρίαρχη δύναμη, παρόμοια με μια σύγχρονη Ρώμη, η οποία θεωρήθηκε ότι εγγυάται σταθερότητα και ευημερία στην επικράτειά της. Ωστόσο, το φάντασμα του Ψυχρού Πολέμου έχει επανεμφανιστεί, αν και σε μια διαφορετική μορφή. Το πιεστικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιον θεωρούμε ως εχθρό, αλλά ποιες δυνάμεις απειλούν τον σύγχρονο πολίτη που ζει μέσα στις ελεύθερες δημοκρατίες;

Η Δύση αναδύεται ως ένα σύνολο εθνών-κρατών, που θεμελιώνονται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, τις αρχές του ρωμαϊκού δικαίου και τις αξίες του Χριστιανισμού, οι οποίες έχουν διαμορφώσει τις κοινωνικές δομές και την πολιτιστική της ταυτότητα.

Στον προηγούμενο αιώνα, το γεωπολιτικό τοπίο χαρακτηριζόταν από σαφείς διαχωριστικές γραμμές και μια σχετικά κατανοητή ισορροπία δυνάμεων. Μια νοητή γραμμή χώριζε τον πλανήτη σε αντίθετα στρατόπεδα: “εμείς” και “αυτοί,” καπιταλιστές ενάντια σε κομμουνιστές, και σαφείς Δυτικό και Ανατολικό μπλοκ — μια πραγματικότητα ορισμένη σε ασπρόμαυρους όρους. Αυτή η διπολική διάταξη αποτέλεσε τη δομική ραχοκοκαλιά του Ψυχρού Πολέμου. Ωστόσο, αυτό το πρότυπο έχει αντικατασταθεί από μια πιο σύνθετη έννοια της πολυπολικότητας, όπου νέοι παγκόσμιοι δρώντες — που μέχρι πρότινος ήταν στο περιθώριο των διεθνών υποθέσεων — διεκδικούν πλέον ρόλο στη διεθνή σκηνή, αναζητώντας να ανακτήσουν τις χαμένες αυτοκρατορικές τους ταυτότητες και συχνά ενεργώντας αναθεωρητικά και απρόβλεπτα.
Η ουσία του ζητήματος μπορεί να βρίσκεται στην αναγνώριση ότι ίσως ο πιο ισχυρός εχθρός της Δύσης να είναι η ίδια η Δύση. Σε αντίθεση με τις ασιατικές δυνάμεις που έχουν αναδειχθεί και έχουν αγκαλιάσει την ιστορική τους κληρονομιά, η Δύση φαίνεται να έχει προβεί σε μια συντονισμένη προσπάθεια να ξεχάσει, αν όχι να αποκηρύξει εντελώς, το αυτοκρατορικό της παρελθόν. Για να συμμετάσχουμε ουσιαστικά σε αυτόν τον διάλογο, είναι απαραίτητος ένας σαφής ορισμός της “Δύσης.” Η Δύση αναδύεται ως ένα σύνολο εθνών-κρατών, που θεμελιώνονται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, τις αρχές του ρωμαϊκού δικαίου και τις αξίες του Χριστιανισμού, οι οποίες έχουν διαμορφώσει τις κοινωνικές δομές και την πολιτιστική της ταυτότητα.

Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη σε συγκρούσεις εντός των συνόρων της, δαιμονοποιώντας τη Ρωσία ενώ παραβλέπει τις πιο ουσιαστικές απειλές που προβάλλουν στον ορίζοντα.

Δυστυχώς, το παγκόσμιο κέντρο βάρους της οικονομίας και του πολιτισμού έχει μετατοπιστεί από την παραδοσιακή ευρωπαϊκή του βάση προς την Ασία, με την άνοδο της Κίνας ως βασικού παίκτη στην παγκόσμια αγορά. Η οικονομική στροφή προς τις ασιατικές αγορές αντιπροσωπεύει μια σημαντική μεταμόρφωση, μειώνοντας την παραδοσιακή κυριαρχία της Ευρώπης στη βιομηχανία και την τεχνολογική πρόοδο — έναν τομέα που κάποτε σχετιζόταν αποκλειστικά με τη δυτική καινοτομία και την πνευματική ανωτερότητα. Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη σε συγκρούσεις εντός των συνόρων της, δαιμονοποιώντας τη Ρωσία ενώ παραβλέπει τις πιο ουσιαστικές απειλές που προβάλλουν στον ορίζοντα.

Τα στρατηγικά μέτρα που έχουν υιοθετήσει τόσο η Ευρώπη όσο και οι ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων δασμών στις εισαγωγές από την Κίνα, φαίνεται να αντανακλούν μια απελπισμένη προσπάθεια για επανάκτηση του ελέγχου και επιβολή επιρροής, αντί να προσφέρουν μια βιώσιμη λύση στα ζητήματα που υπάρχουν.

Ο νέος ηγέτης του δυτικού κόσμου έρχεται αντιμέτωπος με την επείγουσα πρόκληση να συσπειρώσει ένα ενιαίο μέτωπο μεταξύ των δυτικών κρατών ενάντια στις αντιληπτές απειλές που αναδύονται από την Ασία. Ως εκ τούτου, ένας οικονομικός και υβριδικός πόλεμος έχει ξεκινήσει, καταρρίπτοντας κάθε εναπομείνασα φιλοδοξία για μια ουτοπική ύπαρξη χωρίς εθνικά σύνορα.

Η εκλογική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ εισήγαγε μια σειρά από απρόβλεπτες δυναμικές. Ο νέος ηγέτης του δυτικού κόσμου έρχεται αντιμέτωπος με την επείγουσα πρόκληση να συσπειρώσει ένα ενιαίο μέτωπο μεταξύ των δυτικών κρατών ενάντια στις αντιληπτές απειλές που αναδύονται από την Ασία. Ως εκ τούτου, ένας οικονομικός και υβριδικός πόλεμος έχει ξεκινήσει, καταρρίπτοντας κάθε εναπομείνασα φιλοδοξία για μια ουτοπική ύπαρξη χωρίς εθνικά σύνορα.

Καθώς γυρίζουμε τη σελίδα σε ένα νέο κεφάλαιο του 21ου αιώνα, ερχόμαστε αντιμέτωποι με έναν λευκό καμβά — έναν που θα συμπληρωθεί μόνο από εκείνους που θα επιβιώσουν από αυτήν τη σύγκρουση. Η ιστορία, όπως γνωρίζουμε, γράφεται πάντοτε από τους νικητές, και απομένει να δούμε πώς αυτό το αφήγημα θα διαμορφωθεί τα επόμενα χρόνια.

*Φοιτητής Νομικής

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η επόμενη μέρα μετά το Ιράν: Ισχύς, στρατηγική και το αναπάντητο ερώτημα

Published

15 hours ago

February 27, 2026

Vouli TV

Ευριπίδης Λ. Ευρυβιάδης

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν οι ΗΠΑ μπορούν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική ισχύ εναντίον του Ιράν ή όχι, αλλά ποιο ακριβώς πρόβλημα επιχειρείται να λυθεί με μια στρατιωτική επίθεση, με ποιο κόστος και, κυρίως, ποιες απρόβλεπτες συνέπειες μπορεί να ακολουθήσουν σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.

Η στρατιωτική ισχύς είναι εργαλείο. Δεν είναι στρατηγική. Όταν η χρήση βίας υποκαθιστά τη σαφήνεια πολιτικού σκοπού, δημιουργεί την ψευδαίσθηση αποφασιστικότητας, ενώ ταυτόχρονα συσσωρεύει πιθανή στρατηγική αποτυχία. Το πρώτο ερώτημα, συνεπώς, πρέπει να είναι απλό και ρητό: ποιος είναι ο στόχος των ΗΠΑ και του Ισραήλ; Ο τερματισμός των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν; Η αποκατάσταση αξιόπιστης αποτροπής; Ο περιορισμός των βαλλιστικών του πυραύλων; Η αλλαγή της περιφερειακής του συμπεριφοράς; Η διακοπή στήριξης προς μη κρατικούς δρώντες; Η αλλαγή καθεστώτος; Ή όλα τα παραπάνω; Η ιστορία είναι σαφής: πόλεμοι που ξεκινούν χωρίς καθορισμένο τελικό πολιτικό τελικό στάδιο, σπάνια καταλήγουν ευνοϊκά.

Η παρούσα κρίση χαρακτηρίζεται, μέχρι στιγμής, περισσότερο από έντονη και εσκεμμένη μεταφορά μηνυμάτων παρά από μια ανοιχτή σύγκρουση. Μια σημαντική αμερικανική στρατιωτική ανάπτυξη συνοδεύεται από δημόσιες προειδοποιήσεις και παράλληλες αναφορές σε πιθανή συμφωνία με την Τεχεράνη. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν έχει εμπλακεί σε έμμεσες συνομιλίες, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε εμπλοκή θα πρέπει να διεξάγεται με ισότιμους όρους και να περιοριστεί στο στενό πυρηνικό ζήτημα, αποκλείοντας τις ευρύτερες ανησυχίες ασφαλείας που προβάλλει η Ουάσιγκτον. Ταυτόχρονα, η Τεχεράνη συνεχίζει στρατιωτικές ασκήσεις και προειδοποιήσεις περί αντιποίνων και κλιμάκωσης.

Πρόσφατα επεισόδια, όπως η κατάρριψη ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους από τις ΗΠΑ κοντά σε ομάδα αεροπλανοφόρου, καταδεικνύουν πόσο στενά έχουν πλέον διαπλεχθεί η στρατιωτική σηματοδότηση και ο έλεγχος της κλιμάκωσης. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της αμερικανικής ναυτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο με την αποστολή επιπλέον αεροπλανοφόρου επιβεβαιώνει ότι η στρατιωτική διάταξη παραμένει μέρος της διαπραγματευτικής εξίσωσης.

Καταναγκαστική διπλωματία

Η Ουάσιγκτον εφαρμόζει κλασική καταναγκαστική διπλωματία: πίεση με στόχο την απόσπαση παραχωρήσεων χωρίς προσφυγή σε πόλεμο. Όπως παρατηρεί ο Σουν Τσου, «η ύψιστη τέχνη του πολέμου είναι να υποτάσσεις τον αντίπαλο χωρίς μάχη.» Ο πραγματικός κίνδυνος, ωστόσο, δεν έγκειται στη σηματοδότηση αυτή καθαυτή, αλλά στον λανθασμένο υπολογισμό: στη λανθασμένη ανάγνωση προθέσεων του αντιπάλου, στην υπερεκτίμηση ελέγχου των εξελίξεων ή στην υποτίμηση της κλιμάκωσης.

Η στάση αυτή ευθυγραμμίζεται με τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, που δημοσιοποιήθηκε από τη διακυβέρνηση Τραμπ τον Νοέμβριο του 2025. Τα διδάγματα από το Βιετνάμ, την Λιβύη, το Ιράκ και το Αφγανιστάν είναι σκληρά και σαφή. Η Στρατηγική αυτή απομακρύνεται από την παλαιότερη λογική περί αλλαγής καθεστώτων ως δηλωμένο στόχο, δίνοντας προτεραιότητα στη σταθερότητα και την αυτοσυγκράτηση έναντι της επιβολής πολιτικών μετασχηματισμών από το εξωτερικό.

Παρατεταμένοι πόλεμοι, μεγάλης κλίμακας, κατοχές και «οικοδόμηση κρατών» δεν θεωρούνται πλέον βιώσιμα εργαλεία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Αντ’ αυτών, δίνεται έμφαση σε κυρώσεις, διπλωματική απομόνωση, υβριδικά μέσα και οικονομική πίεση, όλα υποστηριζόμενα από αξιόπιστες στρατιωτικές απειλές. Η χρήση βίας δεν έχει αφαιρεθεί από το τραπέζι, αλλά δεν θεωρείται πλέον η προεπιλεγμένη επιλογή. Κάθε ενδεχόμενη επέμβαση οφείλει να διαθέτει σαφή στρατηγικό στόχο, αναλογικά μέσα και αξιόπιστο πολιτικό τελικό στάδιο.

Όλη η πολιτική είναι τοπική

Η εξωτερική πολιτική δεν λειτουργεί στο κενό. Όπως εύστοχα παρατήρησε ο αείμνηστος Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, Τιπ Ο’Νιλ, «όλη η πολιτική είναι τοπική» (all politics is local). Η διαπίστωση αυτή ισχύει ακόμη και σε στιγμές διεθνούς κρίσης. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο, οι εσωτερικοί πολιτικοί υπολογισμοί επηρεάζουν αναπόφευκτα τη λήψη αποφάσεων του Προέδρου Τραμπ. Οι ψηφοφόροι έχουν κουραστεί από μακρινούς πολέμους με ασαφή σκοπό. Οι αγορές αντιδρούν έντονα στην αστάθεια. Οι τιμές ενέργειας, η εμπιστοσύνη των επενδυτών και το οικονομικό κλίμα έχουν την σημασία τους. Η επίδειξη ισχύος λειτουργεί καλύτερα στην εσωτερική πολιτική από ότι οι ανοιχτές, ατέρμονες συγκρούσεις. Αυτό εξηγεί και την ένταση μεταξύ ρητορικής και αυτοσυγκράτησης που χαρακτηρίζει τη σημερινή συγκυρία.

Το περιφερειακό παράδοξο

Η αντιπαράθεση Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ δεν είναι συγκυριακή αλλά συστημική. Εντάσσεται σε μια βαθύτερη προσπάθεια των ΗΠΑ και του Ισραήλ για αναδιοργάνωση της Μέσης Ανατολής, όπου τα παλαιά διπλωματικά σχήματα και καθεστώτα διαβρώνονται και ο καταναγκασμός τείνει να υποκαθιστά τη διπλωματία.

Οι περιφερειακοί δρώντες αντιμετωπίζουν ένα δίλημμα που σπάνια αναγνωρίζεται δημόσια. Πολλοί επιθυμούν ένα Ιράν περιορισμένο και αποτρεπτικά ελεγχόμενο. Ορισμένοι μιλούν και για αλλαγή καθεστώτος. Λίγοι, όμως, θέλουν ένα Ιράν διαλυμένο. Η στάση της Σαουδικής Αραβίας αντανακλά αυτή την ένταση: δημόσιες εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση συνυπάρχουν με ιδιωτικές προειδοποιήσεις προς Ουάσιγκτον, ότι η αδράνεια μπορεί να ενθαρρύνει την Τεχεράνη. Η στάση του Ισραήλ είναι εξίσου πολυεπίπεδη. Οι βασικοί του στόχοι παραμένουν αμετάβλητοι, αλλά η τρέχουσα αυτοσυγκράτηση αντανακλά τακτική κρίση και όχι στρατηγική υποχώρηση. Ο χρόνος και το ρίσκο έχουν σημασία.

Ταυτόχρονα, η περιφερειακή διπλωματία βρίσκεται επίσης σε κίνηση. Το Ομάν φιλοξένησε έναν πρώτο γύρο έμμεσων συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν στις 6 Φεβρουαρίου 2026 – μια μετατόπιση από την Κωνσταντινούπολη στην οποία επέμεινε η Τεχεράνη, μετά από προηγούμενες προσπάθειες διευκόλυνσης από την Τουρκία, το Κατάρ, την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και άλλους. Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δήλωσαν πρόθεση συνέχισης της εμπλοκής. Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ αποδέχθηκαν συνομιλίες για ένα αποκλειστικά πυρηνικό πλαίσιο. Αντιθέτως, η βασική θέση του Ιράν για κατοχή των βαλλιστικών του πυραύλων, η περιφερειακή πολιτική συμπεριφορά του και η στήριξη του προς μη κρατικούς δρώντες, παραμένουν άλυτα. Η ανακοίνωση των ΗΠΑ για επιβολή νέων κυρώσεων λίγες ώρες μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, υπογραμμίζουν τις ανησυχίες της Ουάσιγκτον. Ο διάλογος συνεχίζεται και αυτό είναι ενθαρρυντικό. Ωστόσο οι κίνδυνοι για ανάφλεξη παραμένουν.

Το παράδοξο είναι απλό: Ένα θριαμβεύον Ιράν είναι επικίνδυνο. Ένα χαοτικό Ιράν μπορεί να είναι χειρότερο. Ο κατακερματισμός, η κλιμάκωση μέσω εργαλειακών αντιπροσώπων και τα ανεξέλεγκτα αντίποινα, θα έθεταν την περιοχή σε ένα καθεστώς μόνιμης πολιτικής αστάθειας. Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα – όχι η νίκη – παραμένουν η άρρητη περιφερειακή απαίτηση.

Οι πρόσφατες διαβουλεύσεις (11 Φεβρουάριου 2026) στον Λευκό Οίκο μεταξύ του Προέδρου Τραμπ και του Πρωθυπουργού Νετανιάχου καταδεικνύουν ότι, παρά τις εμφανείς διαφορές τακτικής, η στρατηγική συνεννόηση παραμένει ενεργή.

Η ήσυχη ανησυχία της ΕΕ

Η ΕΕ παρακολουθεί την κρίση με ιδιαίτερη ανησυχία – και η Κύπρος το αισθάνεται άμεσα. Μια μεγάλης κλίμακας σύγκρουση με το Ιράν θα είχε άμεσες επιπτώσεις: ενεργειακές, εμπορικές και χρηματοπιστωτικές αναταράξεις, μεταναστευτικές ροές και αναζωπύρωση αστάθειας στη Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Σε μια περίοδο που η ΕΕ είναι ήδη επιβαρυμένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις ανάγκες αμυντικού εξοπλισμού, μια νέα σύγκρουση δεν θα ήταν σε μακρινό θέατρο. Θα γινόταν άμεσα αισθητή. Αυτό εξηγεί την έμφαση της Ευρώπης στην αποκλιμάκωση και τη διπλωματία. Δεν πρόκειται για αφέλεια, αλλά για ευαλωτότητα και στρατηγική σύνεση.

Ρωσία, Κίνα και πυρηνικά

Η αυξανόμενη συντονισμένη δράση Ιράν, Ρωσίας και Κίνας προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο πολυπλοκότητας. Οι προγραμματισμένες κοινές στρατιωτικές ασκήσεις των εν λόγω κρατών και τα πολιτικά μηνύματα που εκπέμπουν δεν συνιστούν τυπική συμμαχία. Η Μόσχα και το Πεκίνο δεν θα πολεμούσαν για λογαριασμό της Τεχεράνης, αλλά επωφελούνται από τη δυτική στρατηγική υπερφόρτωση.

Η κλιμάκωση σκληραίνει τους στρατιωτικούς συνασπισμούς και επιταχύνει τον κατακερματισμό ενός ήδη καταπονημένου διεθνούς συστήματος. Μια ευρύτερη σύγκρουση θα εξυπηρετούσε συμφέροντα πολύ πέραν της περιοχής. Η λήξη, στις 5 Φεβρουαρίου 2026, της Συνθήκης New START μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών υπογραμμίζει πόσο εύθραυστοι έχουν γίνει οι θεσμικοί περιορισμοί στον τομέα του περιορισμού των πυρηνικών όπλων.

Το αποτρεπτικό δίδαγμα που αντλούν πολλοί είναι ωμό. Το Ιράν χτυπήθηκε κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου πολέμου τον περασμένο Ιούνιο ακριβώς επειδή δεν διέθετε ακόμη πυρηνικά όπλα. Για πολλούς, αυτό ενισχύει ένα επικίνδυνο αλλά ορθολογικό συμπέρασμα: ότι η πυρηνική ικανότητα αποτελεί τον ύστατο εγγυητή αποτροπής. Το δίδαγμα αυτό διαχέεται – και μαζί του διαχέεται και η λογική της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.

Το αναπάντητο ερώτημα

Το πιο επίμονα αναπάντητο ερώτημα αφορά την επόμενη μέρα μετά από μια επίθεση στο Ιράν. Τι ακολουθεί; Τι αντικαθιστά την υφιστάμενη τάξη αν αυτή καταρρεύσει; Η αλλαγή καθεστώτος είναι σύνθημα, όχι ολοκληρωμένη στρατηγική. Η πυρηνική γνώση δεν βομβαρδίζεται. Τα δίκτυα πληρεξουσίων δεν εξαφανίζονται με την καταστροφή κέντρων διοίκησης. Η διάλυση δημιουργεί κενά που, όπως δείχνει η ιστορία, γεμίζουν γρήγορα.

Ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι μόνο η κλιμάκωση, αλλά οι συνέπειες χωρίς ανάληψη ευθύνης. Όταν το πολιτικό τελικό στάδιο είναι ασαφές, η χρήση βίας κινδυνεύει να μετατραπεί σε επίδειξη ισχύος και όχι σε εργαλείο στρατηγικής. Στη διπλωματία, σπάνια υπάρχει τελεία. Υπάρχουν παύσεις, επαναπροσδιορισμοί και η διαρκής ανάγκη διαμόρφωσης μιας συμφωνίας που και οι δύο πλευρές μπορούν να «κατέχουν» – η μόνη που μπορεί να αντέξει στον χρόνο.

*Πρέσβης (επί τιμή) – Ανώτερος Ερευνητικός Συνεργάτης, Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

IBNA

Ινδία–Ισραήλ και η νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική: Ο ρόλος Ελλάδας και Κύπρου

Published

2 days ago

February 26, 2026

Vouli.TV

Η πρόσφατη επίσκεψη του Narendra Modi στο Ισραήλ και η συνάντησή του με τον Benjamin Netanyahu επιβεβαιώνουν ότι οι διμερείς σχέσεις έχουν περάσει από το στάδιο της πολιτικής εγγύτητας σε εκείνο μιας πιο συνεκτικής και πολυεπίπεδης στρατηγικής συνεργασίας. Στον πυρήνα της βρίσκονται η αμυντική σύμπραξη, οι τεχνολογίες αιχμής και η εμβάθυνση σε τομείς όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, η αντιαεροπορική προστασία και η κυβερνοασφάλεια. Την ίδια στιγμή, η δημόσια αναφορά του Benjamin Netanyahu σε ένα πιθανό «εξαμερές» σχήμα συνεργασίας, στο οποίο προβάλλονται ως εν δυνάμει κρίκοι η Ινδία, η Ελλάδα και η Κύπρος, συνιστά πολιτικό μήνυμα ότι το Τελ Αβίβ επιδιώκει να εντάξει τις περιφερειακές του επιλογές σε μια ευρύτερη διαπεριφερειακή αρχιτεκτονική, που εκτείνεται από τον Ινδικό Ωκεανό έως την Ανατολική Μεσόγειο.

Το ουσιαστικό στοιχείο δεν περιορίζεται στην επιτάχυνση των δεσμών Ινδίας–Ισραήλ, αλλά στο ότι αυτή η δυναμική εντάσσεται σε ένα νέο περιβάλλον όπου οι εφοδιαστικές αλυσίδες, οι λιμενικές εγκαταστάσεις και η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών αναδεικνύονται σε βασικούς δείκτες ισχύος. Η Ινδία αναπροσαρμόζει τον στρατηγικό της προσανατολισμό: από δύναμη επικεντρωμένη σε χερσαίες απειλές και στις εντάσεις με Κίνα και Πακιστάν, εξελίσσεται σε παράγοντα με διευρυμένο ναυτικό ορίζοντα και φιλοδοξία επιρροής σε καίρια περάσματα, από τα Στενά του Ορμούζ έως την είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Σε αυτή τη μετάβαση, η πολιτική SAGAR και οι διαδοχικές αναθεωρήσεις της ινδικής ναυτικής στρατηγικής καταδεικνύουν πρόθεση σταθερής παρουσίας και ικανότητας προβολής ισχύος σε ζώνες όπου διασταυρώνονται εμπόριο, ενέργεια και ασφάλεια.

Παράλληλα, το Ισραήλ επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο του ως κόμβος ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας, αξιοποιώντας τόσο πολυμερή σχήματα όσο και διμερείς τεχνολογικές συνεργασίες υψηλού επιπέδου. Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία διαμορφώσεις όπως το I2U2 (Ινδία–Ισραήλ–Ηνωμένες Πολιτείες–Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), που λειτουργούν ως πλατφόρμες συντονισμού από την τεχνολογία μέχρι τις υποδομές. Η γεωπολιτική της περιοχής δεν οργανώνεται πλέον αποκλειστικά γύρω από παραδοσιακές ισορροπίες ισχύος, αλλά διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο μέσω λειτουργικών συμμαχιών που συνδυάζουν ασφάλεια, διαλειτουργικότητα και έλεγχο κρίσιμων ροών.

Η πιο εμφανής τάση είναι η διαμόρφωση μιας «αλυσίδας» συνεργασιών που εκτείνεται από τον Ινδικό Ωκεανό έως την Ανατολική Μεσόγειο, με κομβικά σημεία στο Κέρας της Αφρικής, στην Ερυθρά Θάλασσα και στον άξονα της Ανατολικής Μεσογείου. Η αυξανόμενη κινεζική παρουσία μέσω επενδύσεων σε λιμενικές υποδομές και η στρατιωτική βάση στο Τζιμπουτί ενίσχυσαν το κίνητρο της Ινδίας να διευρύνει το αποτύπωμά της. Έτσι, περιοχές όπως ο Κόλπος του Άντεν και το πλέγμα γύρω από τη Σομαλιλάνδη και την Αιθιοπία αναβαθμίζονται όχι μόνο ως ζώνες επιτήρησης, αλλά και ως δυνητικές λογιστικές γέφυρες που στηρίζουν εμπορικές και στρατηγικές ροές. Το λιμάνι της Μπερμπέρα προβάλλει ως καίριο για τον έλεγχο διαδρομών που συνδέουν τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ οι επενδύσεις σε υποδομές και χερσαίους διαδρόμους διαμορφώνουν μια νέα γεωγραφία συνδεσιμότητας.

Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο εντάσσεται και ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος προβάλλεται ως εναλλακτικός άξονας διασύνδεσης με στόχο τη μείωση ρίσκου και τη διαφοροποίηση διαδρομών. Η φιλοσοφία του IMEC βασίζεται στην παραδοχή ότι η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων θα εξαρτηθεί λιγότερο από μία και μοναδική οδό και περισσότερο από ένα πλέγμα συνεργασιών που προσφέρει εναλλακτικές σε περιόδους κρίσης. Σε αυτό το σχήμα, η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ενισχυμένη σημασία, καθώς συνδέει τη θαλάσσια διάσταση της ασφάλειας με τον ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο και τις ανάγκες πρόσβασης σε αγορές και υποδομές.

Τριμερής Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ: Μήνυμα σταθερότητας και στρατηγικής εμβάθυνσης σε μια περιοχή σε κρίσιμη καμπή

Στο δυτικό άκρο αυτής της αλυσίδας, η Ελλάδα και η Κύπρος αναβαθμίζονται γεωπολιτικά, καθώς συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την Ευρωπαϊκή Ένωση και ταυτόχρονα βρίσκονται σε περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού. Η Αθήνα λειτουργεί ως πύλη προς την ευρωπαϊκή αγορά και ως δύναμη με ισχυρό αποτύπωμα στη διεθνή ναυτιλία, ενώ η Κύπρος βρίσκεται στο επίκεντρο ενεργειακών και γεωπολιτικών διεργασιών. Η ενδεχόμενη συμπερίληψή τους σε υπό διαμόρφωση σχήματα καταδεικνύει ότι η νέα αρχιτεκτονική συνεργασιών δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή, αλλά εκτείνεται σε ένα ευρύτερο τόξο όπου η ευρωπαϊκή περιφέρεια αποκτά πιο ενεργό ρόλο στη διαχείριση ασφάλειας και ροών.

Οι συνέπειες αυτής της εξέλιξης είναι διπλής κατεύθυνσης. Από τη μία, ενισχύεται μια λογική σταθεροποίησης μέσω κοινών συμφερόντων, όπου υποδομές, εμπορικές ροές και ασφάλεια διαδρόμων λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές συνεργασίας. Από την άλλη, η ίδια αναδιάταξη δημιουργεί νέα πεδία ανταγωνισμού. Η Κίνα παραμένει βασικός ανταγωνιστής στον τομέα των λιμενικών δικτύων και της συνδεσιμότητας, ενώ η Τουρκία συνεχίζει να προβάλλει τον ρόλο της ως κρίσιμος κόμβος και παράγοντας ασφάλειας σε πολλαπλά μέτωπα, από την Ανατολική Μεσόγειο έως το Κέρας της Αφρικής. Η ένταξη της Ελλάδας και της Κύπρου σε αναδυόμενα πλαίσια – ακόμη και σε επίπεδο πολιτικού σήματος – μπορεί να ενισχύσει τις περιφερειακές εξισορροπήσεις, αλλά και να οξύνει τον ανταγωνισμό γύρω από θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακά έργα και ευρύτερες δομές ασφάλειας.

Για την Ινδία, το βασικό δίλημμα αφορά το κατά πόσο μπορεί να διατηρήσει τη στρατηγική της αυτονομία σε ένα περιβάλλον όπου οι συνεργασίες αποκτούν πιο δεσμευτικό χαρακτήρα λόγω τεχνολογικών εξαρτήσεων και αμυντικής διαλειτουργικότητας. Το Νέο Δελχί επιδιώκει να αποκομίσει τα οφέλη από την πρόσβαση σε προηγμένες δυνατότητες και νέους εμπορικούς διαδρόμους χωρίς να εγκλωβιστεί σε άκαμπτους άξονες. Ωστόσο, όσο το διεθνές περιβάλλον γίνεται πιο ανταγωνιστικό, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να χρειαστεί σαφέστερη τοποθέτηση σε κρίσεις που υπερβαίνουν τον παραδοσιακό του ρόλο ισορροπιών.

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, οι εξελίξεις δημιουργούν ευκαιρίες γεωπολιτικής αναβάθμισης αλλά και αυξημένων προσδοκιών. Η συμμετοχή – ή ακόμη και η αναφορά – σε διαμορφούμενα σχήματα που γεφυρώνουν Ανατολή και Δύση μπορεί να ενισχύσει τον ρόλο τους ως αξιόπιστων κόμβων συνδεσιμότητας και θαλάσσιας ασφάλειας. Παράλληλα, απαιτείται προσεκτική διαχείριση ισορροπιών, καθώς κάθε νέα αρχιτεκτονική συνεργασιών επηρεάζει το συνολικό πεδίο ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η επίσκεψη του Narendra Modi στο Ισραήλ λειτουργεί, συνεπώς, ως ένδειξη ενός νέου γεωπολιτικού τοπίου, όπου οι θαλάσσιες διαδρομές, οι στρατηγικοί διάδρομοι και οι ευέλικτες συμμαχίες διαμορφώνουν ολοένα και περισσότερο τις περιφερειακές ισορροπίες. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν το αναδυόμενο πλέγμα θα μετασχηματιστεί σε σκληρό άξονα ή θα παραμείνει σε χαλαρό συντονισμό, αλλά και πόσο γρήγορα θα αποκτήσει θεσμικό βάθος και απτό αποτύπωμα σε υποδομές, αμυντική συνεργασία και κανόνες ασφάλειας. Σε αυτή τη μεταβαλλόμενη εξίσωση, η Ελλάδα και η Κύπρος δεν εμφανίζονται πλέον ως περιφερειακές υποσημειώσεις, αλλά ως δυτικοί κρίκοι ενός διαμορφούμενου Ινδο-Μεσογειακού πλαισίου συνεργασιών.

ΠΗΓΗ: IBNA

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Κεραυνός: Μια ισχυρότερη και πιο αυτόνομη Ευρώπη μετατρέπει τις προκλήσεις σε ευκαιρίες [ΒΙΝΤΕΟ]

Published

2 days ago

February 26, 2026

Vouli TV

«Η Κύπρος ανέλαβε για δεύτερη φορά την Προεδρία της ΕΕ σε μια κρίσιμη στιγμή, όπου ο κόσμος αλλάζει με ταχύτητα και η πολυμερής συνεργασία δοκιμάζεται» είπε. Παρόλο που η ευρωπαϊκή οικονομία έχει δείξει ανθεκτικότητα σε ένα δύσκολο εξωτερικό περιβάλλον, «η Ευρώπη χρειάζεται να ενδυναμώσει τις οικονομικές της θεμελιώδεις αρχές για να αντιμετωπίσει την παρατεταμένη αβεβαιότητα», πρόσθεσε.

Ο Υπουργός ανέδειξε ως κύριες προτεραιότητες της Κυπριακής Προεδρίας «την ενίσχυση της οικονομικής αυτονομίας της ΕΕ και την ενδυνάμωση της παγκόσμιας οικονομικής της θέσης».

«Θα δώσουμε προτεραιότητα σε πολιτικές που ενισχύουν την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, προωθούν το πρόγραμμα απλοποίησης και ενδυναμώνουν τη στρατηγική αυτονομία της Ένωσης», εξήγησε. «Μια ισχυρότερη και πιο αυτόνομη Ευρώπη θα είναι καλύτερα προετοιμασμένη να μετατρέψει τις προκλήσεις σε ευκαιρίες», πρόσθεσε.

Ο κ. Κεραυνός ευχαρίστησε την Επιτροπή ECON για την ταχεία επεξεργασία της πρότασης για την παροχή 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία. «Η Προεδρία θα εργαστεί αποφασιστικά για να διασφαλίσει ότι η στήριξη της ΕΕ προς την Ουκρανία – συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής βοήθειας – παραμένει αμετάβλητη», δήλωσε, αναφέροντας ότι «τα νομοθετικά κείμενα για την τροποποίηση του Μηχανισμού Στήριξης της Ουκρανίας και του Δανείου Στήριξης υπογράφηκαν χθες από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο».

Για την τροποποίηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ), ο κ. Κεραυνός ανέφερε ότι «εργαζόμαστε εντατικά για να εξασφαλίσουμε την απαραίτητη ομοφωνία στο Συμβούλιο». Στην περιοχή της οικονομικής πολιτικής, η κυπριακή προεδρία δεσμεύεται να προωθήσει το «Πακέτο Φορολογικής Συνέπειας» – το πακέτο απλοποίησης στο πλαίσιο της νέας οικονομικής διακυβέρνησης. «Στο τέλος του περασμένου έτους, το Συμβούλιο ενέκρινε το διαπραγματευτικό του εντολή για τα κείμενα συν-απόφασης, και σύντομα θα ζητήσουμε την έγκρισή σας για τον σχετικό κανονισμό του Συμβουλίου», ανέφερε.

Επιπλέον, είπε, η Προεδρία είναι έτοιμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την πρόταση «Omnibus IV», η οποία στοχεύει στην περαιτέρω ρυθμιστική απλοποίηση για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. «Λόγω του οριζόντιου χαρακτήρα και της σημασίας αυτών των κειμένων, η ταχεία πρόοδος είναι απαραίτητη για την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ», ανέφερε.

Στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, είπε πως η Προεδρία δίνει προτεραιότητα στην έναρξη διαπραγματεύσεων για το «Πακέτο Ενιαίου Νομίσματος». «Ένα λιανικό ψηφιακό ευρώ – τόσο online όσο και offline – είναι απαραίτητο ως άγκυρα για την νομισματική μας κυριαρχία και στρατηγική αυτονομία», σημείωσε ο κ. Κεραυνός. «Το ψηφιακό ευρώ θα ενισχύσει επίσης την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, συμβάλλοντας σε ένα ασφαλές, κυριαρχικό και αποτελεσματικό πανευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών. Στέκομαστε στην υποστήριξή σας για την ολοκλήρωση αυτού του έργου» συμπλήρωσε.

Ο Υπουργός αναφέρθηκε επίσης στην «Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων», ένα έργο που οι ηγέτες της ΕΕ υπογράμμισαν ως επείγον. «Περιμένουμε αποτελέσματα μέχρι το τέλος του έτους, και το πρόγραμμα εργασίας μας είναι ευθυγραμμισμένο με αυτήν την φιλοδοξία», δήλωσε. Η προεδρία, συνέχισε, είναι έτοιμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για το πλαίσιο τίτλοποιημένων απαιτήσεων, με στόχο την ανάπτυξη της αγοράς, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των επενδυτών και την οικονομική σταθερότητα.

Ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο είναι το «Πακέτο Ολοκλήρωσης και Εποπτείας της Αγοράς» (MIP), το οποίο στοχεύει στη μείωση των ρυθμιστικών και εποπτικών εμποδίων που συνεχίζουν να κατακερματίζουν τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές. «Η εξέταση αυτών των προτάσεων βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, αλλά είμαστε αποφασισμένοι να επιτύχουμε ταχεία πρόοδο κατά τη διάρκεια της προεδρίας μας», ανέφερε.

Ο Υπουργός αναφέρθηκε και στον ρόλο του χρηματοπιστωτικού τομέα στη στήριξη της πράσινης μετάβασης. «Η σαφής και αποτελεσματική ρύθμιση είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας μέσω της μείωσης του κόστους συμμόρφωσης», τόνισε, προσθέτοντας ότι «ο στόχος μας είναι να εξασφαλίσουμε μια διαπραγματευτική εντολή του Συμβουλίου για τον Κανονισμό Διαφάνειας Βιώσιμων Επενδύσεων (SFDR) μέχρι το τέλος της θητείας μας».

Η αναθεώρηση του Κανονισμού για το Πανευρωπαϊκό Προσωπικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP) και της Οδηγίας για τα Ιδρύματα Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (IORP) αποτελεί επίσης προτεραιότητα. «Είναι απαραίτητο να αναζωογονηθεί η αποδοχή του PEPP, καθιστώντας το πιο ευέλικτο, οικονομικά αποδοτικό και ελκυστικό τόσο για τους παρόχους όσο και για τους αποταμιευτές», ανέφερε. Για τα IORP, ο στόχος είναι να εξασφαλιστεί επαρκές συνταξιοδοτικό εισόδημα με βιώσιμο και συμπεριληπτικό τρόπο.

Τέλος, ο κ. Κεραυνός αναφέρθηκε στη σημασία της συμμόρφωσης με το νέο πλαίσιο για την καταπολέμηση του οικονομικού και χρηματοπιστωτικού εγκλήματος, ιδίως με το «Πακέτο της ΕΕ κατά της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παρανομες Δραστηριότητες». «Αυτό πρέπει να συνοδεύεται από ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, των οργανισμών της ΕΕ και του ιδιωτικού τομέα», κατέληξε.

Στον τομέα της φορολογίας, ο κ. Κεραυνός καλωσόρισε τη συμφωνία που επιτεύχθηκε εντός του Πλαισίου Συμπερίληψης του ΟΟΣΑ τον Ιανουάριο του 2026 για ένα σύστημα «παράλληλης εφαρμογής». «Αυτό επιτρέπει στους κανόνες του 15% ελάχιστου φόρου του Πυλώνα Δύο να συνυπάρχουν με τους εναλλακτικούς κανόνες ελάχιστου φόρου των Ηνωμένων Πολιτειών», εξήγησε. Η Κυπριακή Προεδρία θα συνεχίσει να διευκολύνει τον συντονισμό σε επίπεδο ΕΕ για να διασφαλίσει τη συνοχή και να αποφύγει περιττές διπλοεγγραφές.

Για την αναθεώρηση της Οδηγίας για τη Φορολογία Καπνικών Προϊόντων, η Προεδρία έχει θέσει ένα φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα. «Η εκσυγχρονισμός του καθεστώτος φορολογίας καπνικών προϊόντων της ΕΕ είναι σημαντικός για να ευθυγραμμιστεί καλύτερα με τους στόχους δημόσιας υγείας και τις αρχές της εσωτερικής αγοράς», ανέφερε.

Στο πλαίσιο του Μηχανισμού Προσαρμογής Συνοριακού Άνθρακα (CBAM), η Κυπριακή Προεδρία δίνει προτεραιότητα σε στοχευμένες τροποποιήσεις για την αποφυγή παρακάμψεως, την απλοποίηση των διαδικασιών και την εφαρμογή διορθώσεων μετά την πιλοτική φάση. «Αυτή η πρόταση είναι απαραίτητη για την αποφυγή διαρροής άνθρακα, υποστηρίζοντας παράλληλα τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας της ΕΕ έως το 2050», είπε.

«Η Κυπριακή Προεδρία δεσμεύεται να παίξει πλήρως το ρόλο της στην ενίσχυση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας, παραγωγικότητας και βιώσιμης, συμπεριληπτικής ανάπτυξης της Ευρώπης. Αναμένω με ανυπομονησία τη συνέχεια του διαλόγου και της στενής συνεργασίας μας καθ’ όλη τη διάρκεια της προεδρίας μας», κατέληξε.