Ζούμε ίσως την πιο επικίνδυνη φάση της δημόσιας ζωής των τελευταίων χρόνων. Όχι επειδή διαφωνούμε πολιτικά. Η διαφωνία είναι υγιής. Ούτε επειδή εμφανίζονται νέα πρόσωπα στην πολιτική. Αυτό είναι αναγκαίο σε κάθε δημοκρατία. Το πραγματικά ανησυχητικό είναι κάτι άλλο: ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι χωρίς στοιχειώδη πολιτική παιδεία, χωρίς γνώσεις, χωρίς επεξεργασμένες θέσεις και χωρίς καμία αίσθηση θεσμικής ευθύνης, παρουσιάζονται ως «εθνοσωτήρες» και αντιμετωπίζονται ως τέτοιοι από ένα κομμάτι της κοινωνίας.

Άνθρωποι που δεν μπορούν να αναλύσουν ούτε ένα σοβαρό κοινωνικό ή οικονομικό ζήτημα. Που δεν έχουν διαβάσει ποτέ ένα νομοσχέδιο. Που μιλούν με συνθήματα του Facebook και με ατάκες των 15 δευτερολέπτων. Που θεωρούν ότι η πολιτική είναι μια κάμερα, λίγες φωνές, λίγο θυμό και αρκετή αυτοπεποίθηση. Και όμως, αυτοί οι άνθρωποι διεκδικούν εξουσία. Διεκδικούν να εκπροσωπήσουν πολίτες. Να αποφασίζουν για οικονομία, εξωτερική πολιτική, παιδεία, υγεία, δημοκρατικούς θεσμούς.

Το πιο τραγικό όμως δεν είναι οι ίδιοι. Είναι το γεγονός ότι ένα μέρος της κοινωνίας τούς χειροκροτεί. Γιατί; Επειδή “τα λένε έξω από τα δόντια”. Επειδή “δεν είναι πολιτικοί”. Επειδή “είναι σαν κι εμάς”. Λες και η ανεπάρκεια έγινε προσόν. Λες και η άγνοια βαφτίστηκε αυθεντικότητα. Λες και η χυδαιότητα θεωρείται πλέον θάρρος.

Αυτό που βλέπουμε σήμερα μοιάζει με μια μορφή εκδίκησης της αμορφωσιάς απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που όντως έχασε τον δρόμο του. Για χρόνια, τα κόμματα απαξίωσαν την πολιτική. Αναπαρήγαγαν πελατειακές σχέσεις, βόλεψαν ημετέρους, ανέχθηκαν τη μετριότητα και έκαναν τον πολίτη να νιώθει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Μέσα σε αυτή τη σαπίλα, δημιουργήθηκε χώρος για τους αυτόκλητους “αντισυστημικούς”.

Μόνο που πολλοί από αυτούς δεν ήρθαν να διορθώσουν το σύστημα. Ήρθαν να εκμεταλλευτούν την οργή. Δεν έχουν πρόγραμμα, δεν έχουν ιδεολογία, δεν έχουν σχέδιο. Έχουν μόνο αγανάκτηση, προσωπική προβολή και εύκολα συνθήματα. Και το χειρότερο; Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται καν τη σοβαρότητα των ζητημάτων για τα οποία μιλούν.

Η πολιτική όμως δεν είναι live στο TikTok. Δεν είναι καφενειακή ανάλυση. Δεν είναι «να βγω να τα χώσω σε όλους». Η πολιτική απαιτεί γνώση, μελέτη, ικανότητα σύνθεσης, ιστορική αντίληψη και κυρίως αίσθηση ευθύνης. Γιατί οι αποφάσεις επηρεάζουν ζωές.

Δεν μπορεί ο καθένας που απέκτησε λίγους ακόλουθους στα κοινωνικά δίκτυα να παρουσιάζεται ως πολιτικός ηγέτης. Δεν μπορεί η κοινωνία να επιβραβεύει τη ρηχότητα μόνο και μόνο επειδή ντύνεται με θυμό. Δεν γίνεται να αντιμετωπίζουμε την αμορφωσιά σαν επαναστατική πράξη.

Και ας είμαστε ειλικρινείς: η αντισυστημικότητα χωρίς γνώση καταλήγει συνήθως είτε σε γραφικότητα είτε σε επικίνδυνο λαϊκισμό. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κοινωνιών που, κουρασμένες από το παλιό, παρέδωσαν χώρο σε ανθρώπους ανεπαρκείς αλλά θορυβώδεις. Το αποτέλεσμα ποτέ δεν ήταν πρόοδος.

Η λύση δεν είναι να επιστρέψουμε στο ίδιο φθαρμένο πολιτικό προσωπικό που γέννησε αυτή την απαξίωση. Η λύση είναι να απαιτήσουμε σοβαρότητα. Να ξαναδώσουμε αξία στη γνώση, στην πολιτική σκέψη, στην επιχειρηματολογία, στην παιδεία. Να σταματήσουμε να συγχέουμε την αγένεια με την ειλικρίνεια και την άγνοια με την αυθεντικότητα.

Γιατί αν συνεχίσουμε έτσι, στο τέλος δεν θα κυβερνούν οι ικανότεροι. Θα επικρατούν οι πιο θορυβώδεις, οι πιο ακραίοι και οι πιο αμόρφωτοι. Και τότε δεν θα φταίνε μόνο αυτοί που πολιτεύονται χωρίς να ξέρουν. Θα φταίμε κι εμείς που τους χειροκροτήσαμε.

*του Χάρη Θεραπή

Όταν το μοντάζ προηγείται της αλήθειας   
Στην εποχή των social media, ένα πολιτικό σκάνδαλο δεν χρειάζεται πλέον αποδείξεις. Χρειάζεται αφήγημα, σωστό timing και εικόνα. Ένα καλά μονταρισμένο βίντεο μπορεί να προηγηθεί της έρευνας, να επιβάλει ερμηνεία και να αναγκάσει θεσμούς, κόμματα και μέσα ενημέρωσης να αντιδράσουν σε κάτι που παρουσιάζεται ως «ντοκουμέντο», πριν ακόμη ελεγχθεί.

Η πρόσφατη κυκλοφορία βίντεο από τον λογαριασμό Emily Thompson είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς κατασκευάζεται ένα πολιτικό viral σκάνδαλο βήμα-βήμα.

Από ποιον ξεκινά
Το σκάνδαλο δεν ξεκινά από οργανωμένο δημοσιογραφικό οργανισμό, αλλά από λογαριασμό χαμηλού θεσμικού κόστους. Έναν προσωπικό ή ημι-ανώνυμο λογαριασμό, χωρίς δεσμεύσεις δεοντολογίας, χωρίς νομική ευθύνη, χωρίς υποχρέωση επαλήθευσης.
Η αξιοπιστία δεν χτίζεται στο κύρος, αλλά στην αιφνιδιαστική «αποκάλυψη».

Η δύναμη της φόρμας
Το βίντεο υιοθετεί τη μορφή μικρού ντοκιμαντέρ: αφήγηση, δραματική μουσική, τίτλους έντασης, αποσπάσματα δηλώσεων. Η φόρμα λειτουργεί υποσυνείδητα ως εγγύηση εγκυρότητας.

• Απουσιάζουν όμως τα βασικά στοιχεία της έρευνας:
  πλήρες, αμοντάριστο πρωτογενές υλικό,

• σαφής χρονολόγηση,

• τεκμηρίωση με έγγραφα ή δεδομένα,

• ανεξάρτητη επιβεβαίωση.

Η εικόνα πείθει εκεί όπου τα στοιχεία λείπουν.

Το μοντάζ ως εργαλείο πειθούς
Κεντρικός μηχανισμός είναι η αποσπασματική χρήση δηλώσεων. Φράσεις κόβονται, αφαιρούνται από το πλαίσιο και επανατοποθετούνται σε νέα αφήγηση που οδηγεί τον θεατή σε συγκεκριμένο συμπέρασμα. Δεν αποδεικνύεται παρανομία. Δεν παρουσιάζεται έλεγχος.
Δημιουργείται, όμως, η αίσθηση ότι «κάτι σοβαρό έχει συμβεί». Η αμφιβολία μετατρέπεται σε ενοχή χωρίς ενδιάμεσα στάδια.

Από τα ερωτήματα στα συμπεράσματα
Η τεχνική είναι γνώριμη: το υλικό ξεκινά θέτοντας «ερωτήματα» και καταλήγει να υποβάλλει απαντήσεις. Ο θεατής δεν καλείται να κρίνει· καθοδηγείται να συμφωνήσει. Το πλήρες υλικό δεν δημοσιοποιείται ποτέ. Δεν υπάρχει timeline, δεν υπάρχουν timestamps, δεν υπάρχει τρόπος επαλήθευσης. Η απουσία αυτή δεν είναι τυχαία: το πρωτογενές υλικό είναι εχθρός του αφηγήματος.

Το timing και η διάχυση
Τίποτα δεν ανεβαίνει τυχαία. Το πολιτικό viral επιλέγει περίοδο έντασης, θεσμικής ευαισθησίας ή προεκλογικού κλίματος. Δεν απευθύνεται πρώτα σε θεσμούς ή ανεξάρτητες αρχές, αλλά απευθείας στο κοινό.
Η κοινή γνώμη μετατρέπεται σε δικαστήριο χωρίς φάκελο.
Μόλις ξεκινήσει η αναπαραγωγή, πολιτικές αντιδράσεις και δημοσιογραφικές αναφορές —ακόμη και με επιφυλάξεις— λειτουργούν ως μηχανισμός νομιμοποίησης του αφηγήματος.

Όταν η ζημιά προηγείται της αλήθειας

Ακόμη κι αν το υλικό αμφισβητηθεί ή αποδομηθεί εκ των υστέρων, το αποτύπωμα έχει ήδη μείνει. Το πολιτικό viral σκάνδαλο δεν χρειάζεται να είναι αληθινό. Χρειάζεται να προλάβει την αλήθεια.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το πρόβλημα δεν είναι ένα βίντεο. Είναι το μοντέλο. Όταν το μοντάζ υποκαθιστά την έρευνα και το viral αντικαθιστά τη θεσμική διαδικασία, η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο εντυπώσεων.
Και τότε, το σκάνδαλο δεν είναι αυτό που καταγγέλλεται.
Είναι ο τρόπος που μαθαίνουμε να το πιστεύουμε.

*Διευθυντής του Vouli.TV

του Χάρη Θεραπή*

Η πρόσφατη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διπλωματική πράξη, αλλά μια στρατηγική κίνηση υψηλού γεωπολιτικού συμβολισμού. Για πρώτη φορά, το Ισραήλ μεταφέρει με σαφήνεια τον ανταγωνισμό του με την Τουρκία πέρα από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο στο Κέρας της Αφρικής – σε έναν χώρο κρίσιμο για τις παγκόσμιες θαλάσσιες και ενεργειακές ροές.

Η Σομαλιλάνδη, αν και μη διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, ελέγχει την περιοχή της Μπερμπέρα, σε άμεση εγγύτητα με το στενό του Βαβ-ελ-Μαντέμπ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία πνιγμού» παγκοσμίως, από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών προς το Σουέζ και, κατ’ επέκταση, την Ανατολική Μεσόγειο. Με την αναγνώριση αυτή, το Ισραήλ επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και πρόσβαση σε μια περιοχή που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών του.

Η κίνηση αυτή έχει σαφείς αποδέκτες. Πρώτον, την Τουρκία, η οποία τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά σε παρουσία και επιρροή στην Αφρική, στη Σομαλία και στην Ερυθρά Θάλασσα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως προστάτη μουσουλμανικών πληθυσμών και εγγυητή ασφάλειας. Δεύτερον, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς παίκτες που θεωρούν το Κέρας της Αφρικής ζωτικό χώρο για τα δικά τους συμφέροντα. Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης λειτουργεί έτσι ως γεωπολιτικό μήνυμα ανατροπής ισορροπιών.

Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνεχιζόμενη κρίση στη Γάζα, τη ρευστότητα στη Συρία και τον ρόλο του Ιράν. Το Ισραήλ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλέγμα αποτροπής και συμμαχιών σε όλο το τόξο από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα, την ώρα που η Τουρκία διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης με ιδεολογικό και πολιτικό αποτύπωμα. Ο ανταγωνισμός αυτός δεν είναι συγκυριακός· είναι δομικός και μακροπρόθεσμος.

Για την Κύπρο, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου δεν αποσυνδέεται πλέον από τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής. Όσο το Ισραήλ και η Τουρκία μεταφέρουν τον ανταγωνισμό τους σε νέα γεωγραφικά πεδία, τόσο η Κύπρος καθίσταται κομβικό σημείο σταθερότητας αλλά και αυξημένης γεωπολιτικής έκθεσης.

Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος

• Να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της ανάγνωση, αντιμετωπίζοντας την Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος ενός ενιαίου γεωστρατηγικού τόξου που εκτείνεται έως την Ερυθρά Θάλασσα.

• Να ενισχύσει θεσμικά τις στρατηγικές της συνεργασίες με Ισραήλ, Ελλάδα και εταίρους στην ΕΕ, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια θαλάσσιων υποδομών και ενεργειακών οδών.

• Να επενδύσει στη διπλωματική πρόληψη, αποφεύγοντας τη λογική του παθητικού παρατηρητή ή του δεδομένου συμμάχου.

• Να θωρακίσει την ΑΟΖ και τις κρίσιμες υποδομές, με ευρωπαϊκή και διεθνή στήριξη, απέναντι σε πιέσεις και υβριδικές απειλές.

• Να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως κράτος-μέλος της ΕΕ, προβάλλοντας τη σημασία της Κύπρου ως παράγοντα σταθερότητας σε μια διευρυνόμενη ζώνη κρίσεων.

Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δείχνει ότι ο γεωπολιτικός χάρτης αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε. Για την Κύπρο, η πρόκληση δεν είναι απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να τοποθετείται στρατηγικά μέσα σε αυτές.

*Διευθυντή του Vouli.TV