Η “φωτογραφία του αίσχους” της τουρκικής προπαγάνδας — που επί δεκαετίες παρουσιαζόταν ως τεκμήριο ελληνοκυπριακής αγριότητας, με μια δολοφονημένη μητέρα και τα παιδιά της μέσα σε μπανιέρα — αποδομείται πλήρως χρόνια αργότερα από την ίδια την πηγή της: τη μαρτυρία του Τούρκου φωτογράφου που τη δημιούργησε.

Η αποκάλυψη ήρθε μέσα από τη μαρτυρία που κατέθεσε ο ίδιος στον μακαριστό δημοσιογράφο Κώστα Γεννάρη, ανατρέποντας το αφήγημα που συστηματικά αναπαρήχθη από το τουρκικό κράτος, τα μέσα ενημέρωσης και διεθνή φόρα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, η φωτογραφία σκηνοθετήθηκε και αποκόπηκε από το πραγματικό της πλαίσιο, ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους προπαγανδιστικούς στόχους: την ενοχοποίηση των Ελληνοκυπρίων και τη νομιμοποίηση της τουρκικής εισβολής και κατοχής.

Η υπόθεση αυτή δεν αφορά απλώς μία εικόνα. Αποκαλύπτει τον μηχανισμό της προπαγάνδας, τη δύναμη της εικόνας ως πολιτικού όπλου και τη μακρόχρονη ζημιά που προκαλεί η παραπληροφόρηση όταν εδραιώνεται ως «ιστορική αλήθεια». Παράλληλα, φωτίζει τον ρόλο της ερευνητικής δημοσιογραφίας και ανθρώπων όπως ο Κώστας Γεννάρης, που επέμειναν στην τεκμηρίωση και την αποκάλυψη, ακόμη κι όταν αυτή ερχόταν σε σύγκρουση με κατεστημένα αφηγήματα.

Σήμερα, η μαρτυρία αυτή λειτουργεί ως ιστορική αποκατάσταση και υπενθύμιση ότι η αλήθεια μπορεί να καθυστερεί, αλλά δεν σβήνει. Και ότι η μνήμη, όταν στηρίζεται σε τεκμήρια και όχι σε κατασκευές, παραμένει το ισχυρότερο αντίβαρο στην προπαγάνδα.

Στη εκπομπή “Ενδελεχώς” με τον Χρήστο Ιακώβου στην τηλεόραση του Vouli.TV, φιλοξενήθηκε ο δημοσιογράγος Σπύρος Κέττηρος σε μία συζήτηση για το πραξικόπημα των Τουρκοκυπρίων το 1963 και τις επιπτώσεις του.
Πρώτη μετάδοση 27/2/2020

του Χάρη Θεραπή*

Η πρόσφατη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διπλωματική πράξη, αλλά μια στρατηγική κίνηση υψηλού γεωπολιτικού συμβολισμού. Για πρώτη φορά, το Ισραήλ μεταφέρει με σαφήνεια τον ανταγωνισμό του με την Τουρκία πέρα από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο στο Κέρας της Αφρικής – σε έναν χώρο κρίσιμο για τις παγκόσμιες θαλάσσιες και ενεργειακές ροές.

Η Σομαλιλάνδη, αν και μη διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, ελέγχει την περιοχή της Μπερμπέρα, σε άμεση εγγύτητα με το στενό του Βαβ-ελ-Μαντέμπ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία πνιγμού» παγκοσμίως, από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών προς το Σουέζ και, κατ’ επέκταση, την Ανατολική Μεσόγειο. Με την αναγνώριση αυτή, το Ισραήλ επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και πρόσβαση σε μια περιοχή που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών του.

Η κίνηση αυτή έχει σαφείς αποδέκτες. Πρώτον, την Τουρκία, η οποία τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά σε παρουσία και επιρροή στην Αφρική, στη Σομαλία και στην Ερυθρά Θάλασσα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως προστάτη μουσουλμανικών πληθυσμών και εγγυητή ασφάλειας. Δεύτερον, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς παίκτες που θεωρούν το Κέρας της Αφρικής ζωτικό χώρο για τα δικά τους συμφέροντα. Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης λειτουργεί έτσι ως γεωπολιτικό μήνυμα ανατροπής ισορροπιών.

Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνεχιζόμενη κρίση στη Γάζα, τη ρευστότητα στη Συρία και τον ρόλο του Ιράν. Το Ισραήλ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλέγμα αποτροπής και συμμαχιών σε όλο το τόξο από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα, την ώρα που η Τουρκία διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης με ιδεολογικό και πολιτικό αποτύπωμα. Ο ανταγωνισμός αυτός δεν είναι συγκυριακός· είναι δομικός και μακροπρόθεσμος.

Για την Κύπρο, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου δεν αποσυνδέεται πλέον από τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής. Όσο το Ισραήλ και η Τουρκία μεταφέρουν τον ανταγωνισμό τους σε νέα γεωγραφικά πεδία, τόσο η Κύπρος καθίσταται κομβικό σημείο σταθερότητας αλλά και αυξημένης γεωπολιτικής έκθεσης.

Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος

• Να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της ανάγνωση, αντιμετωπίζοντας την Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος ενός ενιαίου γεωστρατηγικού τόξου που εκτείνεται έως την Ερυθρά Θάλασσα.

• Να ενισχύσει θεσμικά τις στρατηγικές της συνεργασίες με Ισραήλ, Ελλάδα και εταίρους στην ΕΕ, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια θαλάσσιων υποδομών και ενεργειακών οδών.

• Να επενδύσει στη διπλωματική πρόληψη, αποφεύγοντας τη λογική του παθητικού παρατηρητή ή του δεδομένου συμμάχου.

• Να θωρακίσει την ΑΟΖ και τις κρίσιμες υποδομές, με ευρωπαϊκή και διεθνή στήριξη, απέναντι σε πιέσεις και υβριδικές απειλές.

• Να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως κράτος-μέλος της ΕΕ, προβάλλοντας τη σημασία της Κύπρου ως παράγοντα σταθερότητας σε μια διευρυνόμενη ζώνη κρίσεων.

Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δείχνει ότι ο γεωπολιτικός χάρτης αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε. Για την Κύπρο, η πρόκληση δεν είναι απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να τοποθετείται στρατηγικά μέσα σε αυτές.

*Διευθυντή του Vouli.TV