Μια πρώτη αποτίμηση της συνέντευξης του Αχμέτ Νταβούτογλου στην «Καθημερινή» και των διαχρονικών σταθερών της τουρκικής στρατηγικής σκέψης

Γράφει ο Παναγιώτης Παύλος

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αχμέτ Νταβούτογλου τοποθετείται δημόσια για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ίσως, όμως, είναι η πρώτη φορά που το πράττει με τόσο ξεκάθαρο τρόπο, αποκαλύπτοντας ότι ο πυρήνας της τουρκικής στρατηγικής αντίληψης παραμένει αμετάβλητος. Αυτό που έχει διαφοροποιηθεί δεν είναι η ουσία, αλλά η ορολογία με την οποία εκφράζεται.

Η συνέντευξη του πρώην πρωθυπουργού και υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας στη σημερινή κυριακάτικη έκδοση της «Καθημερινής» δεν αποκτά ιδιαίτερη αξία επειδή εισάγει νέα στοιχεία στη συζήτηση. Η σημασία της έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι προσφέρει μια σαφή επιβεβαίωση υφιστάμενων θέσεων. Παράλληλα, αποδομεί μια ιδιαίτερα βολική ερμηνεία που έχει επικρατήσει για μεγάλο διάστημα στην Αθήνα: ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί είτε μια συγκυριακή υπερβολή είτε ένα επικοινωνιακό σύνθημα που εξυπηρετεί εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες.

Ο άνθρωπος που συγκαταλέγεται στους βασικούς διαμορφωτές της σύγχρονης τουρκικής στρατηγικής σκέψης, μέσα από έργα όπως το «Στρατηγικό Βάθος», δεν απορρίπτει τη «Γαλάζια Πατρίδα». Αντιθέτως, τη διευκρινίζει, την εντάσσει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο και τελικά την παρουσιάζει ως μια απολύτως θεμιτή στρατηγική αντίληψη.

«Δεν είναι νόμος», αναφέρει στην «Καθημερινή». «Δεν είναι δόγμα». Τη χαρακτηρίζει ως «εννοιολογική προσέγγιση».

Ωστόσο, ακριβώς σε αυτό το σημείο ανακύπτει η πρώτη ουσιαστική αντίφαση. Μια «εννοιολογική προσέγγιση» που διαπερνά ολόκληρη τη συλλογιστική γύρω από το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και συνολικά τον ρόλο της Τουρκίας στον θαλάσσιο χώρο, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί απλώς ουδέτερη περιγραφή. Εάν πράγματι δεν συνιστά δόγμα, τότε γιατί αποτελεί τη βάση όλων των βασικών στρατηγικών παραδοχών της Άγκυρας απέναντι στην Ελλάδα; Και αν δεν αποτελεί πολιτική κατεύθυνση, γιατί επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη θέση της στο Αιγαίο, στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η νέα συνέντευξη και η αποπολιτικοποίηση του πολιτικού

Η πρόσφατη παρέμβαση του Νταβούτογλου επιχειρεί ουσιαστικά να απογυμνώσει από το πολιτικό της περιεχόμενο μια έννοια που λειτουργεί κατεξοχήν ως πολιτικό εργαλείο. Η προσέγγιση αυτή διατρέχει ολόκληρη τη συνέντευξη.

Σε όλη τη διάρκειά της, ο Νταβούτογλου επαναλαμβάνει ότι η Τουρκία είναι «ναυτικό κράτος» — μια προσέγγιση που εντάσσεται σε μια σύγχρονη γεωπολιτική κατασκευή και δεν αποτυπώνει πλήρως την ιστορική πολυπλοκότητα ενός θαλάσσιου χώρου όπου η ελληνική ναυτική παρουσία υπήρξε διαχρονικά κυρίαρχη και καθοριστική. Παράλληλα, κάνει λόγο για «θαλάσσια πατρίδα» και υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αποδεχθεί περιορισμούς στην πρόσβασή της τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Γεωγραφία και Διεθνές Δίκαιο

Στη συλλογιστική του Νταβούτογλου, η αφετηρία δεν είναι το διεθνές δίκαιο αλλά η γεωγραφία. Δεν είναι οι διεθνείς συνθήκες αλλά οι ακτογραμμές. Δεν είναι το υφιστάμενο νομικό καθεστώς, αλλά η γεωπολιτική αναγκαιότητα όπως αυτή γίνεται αντιληπτή από την Τουρκία.

Ακριβώς εκεί εντοπίζεται και η βασική διαφορά. Ο Νταβούτογλου δεν επιχειρεί να αποδείξει ότι οι τουρκικές θέσεις εδράζονται στο διεθνές δίκαιο. Αντιθέτως, μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από τη νομική διάσταση στη γεωπολιτική λογική. Η μετατόπιση αυτή δεν είναι απλώς μια ρητορική επιλογή, αλλά αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό της τουρκικής προσέγγισης.

Το «κοινό Αιγαίο»

Η πιο χαρακτηριστική αποτύπωση αυτής της λογικής βρίσκεται στην αναφορά του σε ένα «κοινό Αιγαίο», μια διατύπωση που ο διευθυντής της «Καθημερινής» —και προς τιμήν του— ανέδειξε σε κεντρικό τίτλο, πιθανότατα με την προσδοκία να συμβάλει σε έναν ευρύτερο προβληματισμό στην Αθήνα.

Σε πρώτη ανάγνωση, η φράση αυτή μοιάζει συναινετική. Στην πραγματικότητα, όμως, μετατοπίζει πλήρως το πλαίσιο της συζήτησης: από το ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων προς το ζήτημα της συνδιαχείρισης. Από το ερώτημα «σε ποιον ανήκει τι» στο ερώτημα «πώς θα το διαχειριστούμε από κοινού». Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές αφετηρίες και αντιλήψεις.

Η ρητορική της συμμετρίας

Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται και ένα ακόμη στοιχείο που συχνά παραβλέπεται στον δημόσιο διάλογο. Η αντίληψη περί «κοινού θαλάσσιου χώρου» δεν περιορίζεται μόνο στην τουρκική επιχειρηματολογία. Συναντάται, με διαφορετικές επιδιώξεις, και σε τμήμα του ελληνικού δημόσιου λόγου, καθώς και σε θέσεις εκπροσώπων του πολιτικού χώρου που υποστηρίζει τον κατευνασμό. Εκφράσεις όπως «θάλασσα που ενώνει», «θάλασσα που μοιραζόμαστε» ή «οι δύο πλευρές του Αιγαίου» αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα μιας προσέγγισης που επιχειρεί να αποφορτίσει το γεωγραφικό και πολιτικό βάρος του ζητήματος.

Παρά τη φαινομενική σύγκλιση στη χρήση των όρων, υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά: άλλο πράγμα είναι η συνεργασία μεταξύ κυρίαρχων κρατών και άλλο η εξίσωση διαφορετικών κυριαρχικών καθεστώτων. Στο πλαίσιο αυτό, η συνέντευξη Νταβούτογλου οικοδομεί συστηματικά μια εικόνα συμμετρίας: δύο πλευρές, δύο κράτη, δύο ισότιμοι δρώντες και ένα κοινό Αιγαίο.

12 ναυτικά μίλια και στρατηγική αντίληψη

Η συμμετρία αυτή δεν αποτελεί ουδέτερη αποτύπωση της πραγματικότητας. Αντιθέτως, συνιστά μια σαφή πολιτική επιλογή, η οποία μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο του δικαίου στο επίπεδο της διαπραγμάτευσης.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι αναφορές του πρώην Τούρκου πρωθυπουργού στα 12 ναυτικά μίλια, τις οποίες συνοδεύει, κατά τον αρθρογράφο, με ανακριβείς ισχυρισμούς.

Ο Νταβούτογλου, όπως συνολικά και η τουρκική πλευρά, δεν αντιμετωπίζει το δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων ως ζήτημα εφαρμογής του Δικαίου της Θάλασσας. Το προσεγγίζει ως μια εξέλιξη με γεωπολιτικές συνέπειες που η Τουρκία θεωρεί ότι δεν μπορεί να αποδεχθεί. Η διαφοροποίηση αυτή δεν είναι δευτερεύουσας σημασίας· είναι απολύτως θεμελιώδης.

Οι Διερευνητικές Επαφές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το τμήμα της συνέντευξης που αφορά τις Διερευνητικές Επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, όπου γίνεται αναφορά σε «ιδιωτικές συνομιλίες», «χάρτες» και «προσδιορισμένα δικαιώματα».

Ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ερμηνευθούν οι συγκεκριμένες αναφορές, το γεγονός ότι προέρχονται από έναν πρώην πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το εύρος και το περιεχόμενο αυτών των διαδικασιών. Παράλληλα, επαναφέρει τη συζήτηση για το πώς παρουσιάστηκαν στην ελληνική κοινή γνώμη, ενισχύοντας τις επισημάνσεις αναλυτών που επί χρόνια κάνουν λόγο για στοιχεία μυστικής διπλωματίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Κυπριακό και περιφερειακή αρχιτεκτονική

Στο Κυπριακό, η συνέχεια της τουρκικής στρατηγικής σκέψης εμφανίζεται εξίσου ευδιάκριτη.

Η επιμονή του Νταβούτογλου στη «φιλοσοφία του Σχεδίου Ανάν» δεν αφορά απλώς μια αναδρομή στο παρελθόν. Αντανακλά τη διατήρηση μιας συγκεκριμένης προσέγγισης για τη λύση του Κυπριακού, παρά το γεγονός ότι το σχέδιο απορρίφθηκε το 2004.

Ακόμη και η κριτική που ασκεί στη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ εντάσσεται στο ίδιο σκεπτικό: την απόρριψη μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής στην οποία η Τουρκία δεν κατέχει κεντρικό ρόλο.

Εν κατακλείδι

Το γενικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ξεκάθαρο. Ο Νταβούτογλου δεν παρουσιάζει μια νέα στρατηγική προσέγγιση. Περιγράφει τη συνέχεια και την ουσία μιας ήδη διαμορφωμένης στρατηγικής αντίληψης.

Ίσως αυτό να αποτελεί και το σημαντικότερο στοιχείο της συνέντευξης: η εντυπωσιακή σταθερότητα μιας στρατηγικής θεώρησης που διατηρείται ανεξάρτητα από πρόσωπα, κυβερνήσεις και πολιτικές συγκυρίες.

Η σημασία της συνέντευξης δεν έγκειται στο αν οι θέσεις που διατυπώνονται γίνονται αποδεκτές ή απορρίπτονται. Βρίσκεται στο γεγονός ότι συγκροτούν ένα συνεκτικό και διαχρονικό πλαίσιο σκέψης.

Αυτή ακριβώς η συνέπεια υπενθυμίζει κάτι που συχνά απουσιάζει από την ελληνική προσέγγιση: ότι η τουρκική στρατηγική αντίληψη δεν λειτουργεί αποσπασματικά ή ευκαιριακά. Διατηρεί συνέχεια και διάρκεια. Για τον λόγο αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα παροδικό ή συγκυριακό φαινόμενο.

ΠΗΓΗ :MILITAIRE .GR

Η Λευκωσία τοποθετήθηκε με σαφήνεια απέναντι στον Ισραηλινό Υπουργό Εθνικής Ασφάλειας, Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, με το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας να καταδικάζει ως «απαράδεκτες» τις ενέργειές του απέναντι στους ακτιβιστές του στολίσκου για τη Γάζα.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρεται στο βίντεο που δημοσιοποιήθηκε και στο οποίο ο Μπεν-Γκβιρ εμφανίζεται να χλευάζει ακτιβιστές του στολίσκου για τη Γάζα, οι οποίοι συνελήφθησαν εν πλω και μεταφέρθηκαν στο λιμάνι της Ασντόντ.

Όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση, «οι πράξεις που επέδειξε ο Υπουργός Μπεν Γκβιρ απέναντι στους συμμετέχοντες στον στολίσκο είναι εντελώς απαράδεκτες και ασυμβίβαστες με τους δημοκρατικούς κανόνες και τις θεμελιώδεις αξίες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας».

Παράλληλα, το Υπουργείο Εξωτερικών προσθέτει ότι «παρότι καταγράφονται οι δηλώσεις μελών της ισραηλινής κυβέρνησης που αποστασιοποιούνται από αυτή την ασεβή συμπεριφορά, απαιτείται η άμεση λήψη διορθωτικών μέτρων».

Τονίζεται επίσης ότι «μια τέτοια καταδικαστέα συμπεριφορά δεν μπορεί ποτέ να γίνει ανεκτή και θα πρέπει να υπάρξει η ανάλογη λογοδοσία».

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την οποία συζητήθηκε μεταξύ άλλων και το Κυπριακό.

Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, η κ. φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι στη συνομιλία τέθηκαν επί τάπητος ζητήματα που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό, σημειώνοντας πως «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να στηρίξει τη διαδικασία υπό τα Ηνωμένα Έθνη σε όλα τα στάδια». Παράλληλα, πρόσθεσε ότι «υπογραμμίσαμε τη σημασία των σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας».

Η Πρόεδρος της Κομισιόν χαρακτήρισε τη συνομιλία της με τον κ. Ερντογάν ως «πολύ καλή», περιγράφοντας την Τουρκία ως «βασικό εταίρο σε μια περιοχή που βρίσκεται σε αναταραχή».

Όπως ανέφερε η ίδια, τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας «συμπίπτουν», με στόχο να παραμείνουν ανοιχτές οι εμπορικές οδοί, να συνεχιστεί απρόσκοπτα η ροή ενέργειας και να διατηρηθεί η σταθερότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού. Η κ. φον ντερ Λάιεν πρόσθεσε ακόμη ότι η στενή συνεργασία ανάμεσα στις δύο πλευρές θα συνεχιστεί πάνω σε αυτές τις προτεραιότητες.

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμά τις προσπάθειες της Τουρκίας για τη στήριξη της αποκλιμάκωσης και μιας διπλωματικής λύσης στη σύγκρουση με το Ιράν», σημείωσε επίσης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΚΥΠΕ, η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος του Προέδρου Ερντογάν. Όσον αφορά την ατζέντα της συνομιλίας, τα θέματα επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στο Κυπριακό και στη σημασία επίτευξης συμφωνίας για λύση, καθώς και στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας.

ΠΗΓΗ: ΚΥΠΕ