Του Πέτρου Ζαρούνα*

Πολλοί αναρωτιούνται που θα είναι η επόμενη αμερικανική επέμβαση. Όμως ο κίνδυνος που δεν αντιλαμβάνονται είναι ότι η επέμβαση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί την έμπρακτη εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και του σύγχρονου δόγματος Μονρόε με μερική αποχώρηση τους από το ανατολικό ημισφαίριο και επικέντρωση τους στο δυτικό. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο στρατηγικό κενό στον υπόλοιπο πλανήτη. Κάποιες περιφερειακές δυνάμεις είναι δυνατόν να επιδιώξουν να το καλύψουν. Αναμένεται να χρησιμοποιήσουν μεθόδους ανάλογες με αυτές που χρησιμοποίησε ο Τράμπ στη Βενεζουέλα και πριν από αυτόν ο Πούτιν στην Ουκρανία. Δηλαδή ωμή βία χωρίς ανάγκη για επίκληση του διεθνούς δικαίου και του χάρτη του ΟΗΕ.

Μικρές χώρες όπως η Ταιβάν καθίστανται περισσότερο ανασφαλείς και χρειάζονται απαραίτητα είτε να βρουν νέους προστάτες προς υποκατάσταση των ΗΠΑ ή εναλλακτικά να συμβιβαστούν με τους ισχυρούς τους γείτονες. Εκτιμώ πως περιφερειακοί νταήδες όπως η Τουρκία θα επιδιώξουν με μεγαλύτερη ένταση από ότι προηγουμένως να υλοποιήσουν τα αναθεωρητικά τους όνειρα με χρήση βίας ή απειλή χρήσης βίας. Η επίθεση κατά των Κούρδων στο Χαλέπι και τη Ροζάβα είναι ένα πρώτο δείγμα γραφής. Η κατάσταση αυτή κάνει επιτακτική την άμεση αμυντική ενίσχυση της ΚΔ, τη θεσμική αναβάθμιση της συμμαχικής της σχέσης με την Ελλάδα, την ενσωμάτωση της στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς και την αξιοποίηση των σχετικών αμυντικών προγραμμάτων. Επιπρόσθετα υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω σύσφιξη των αμυντικών σχέσεων μας με τις χώρες που έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Σε ότι αφορά το μέλλον του ΟΗΕ μετά την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα αυτό διαγράφεται εξαιρετικά αβέβαιο, καθώς η ενέργεια αυτή δοκιμάζει τα θεμέλια του διεθνούς δικαίου και την ίδια τη χρησιμότητα του Οργανισμού. Η επόμενη ημέρα βρίσκει τον ΟΗΕ σε μια ιστορική καμπή: ή θα καταφέρει να επανεφεύρει τον εαυτό του μέσω της πρωτοβουλίας UN80, ή θα περιθωριοποιηθεί οριστικά ως ένας συμβουλευτικός θεσμός χωρίς ουσιαστική παρέμβαση στις γεωπολιτικές συγκρούσεις των μεγάλων δυνάμεων. Τα γεγονότα τρέχουν. Η πρόταση Τραμπ για δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού με το τίτλο Board of Peace φαίνεται να στοχεύει στη παράκαμψη του ΟΗΕ.

Η αποδυνάμωση του ΟΗΕ όπως αυτή διαφάνηκε με τον περιορισμένο ρόλο που σήμερα διαδραματίζει στις πλείστες εν εξελίξει συγκρούσεις έχει ήδη αρνητικές επιπτώσεις στο Κυπριακό. Η στασιμότητα σε ότι αφορά τις διαπραγματεύσεις επί της ουσίας έχει ήδη επιβεβαιωθεί με τα αποτελέσματα της συνάντησής Ολγκιν  Φιντάν και την επ αόριστο αναβολή μίας νέας πολυμερούς διάσκεψης. Την ίδια στιγμή ο κλιμακούμενος τούρκο-ισραηλινός ανταγωνισμός στην ανατολική Μεσόγειο απομακρύνει με την σειρά του την εξεύρεση μία ομοσπονδιακής ή συνομοσπονδιακής λύσης του Κυπριακού. Ο ίδιος ο Φιντάν έχει πρόσφατα μιλήσει για πάγωμα των διαπραγματεύσεων για μία συνολική (ομοσπονδιακή ή συνομοπσονδιακή) λύση και πρότεινε την επικέντρωση σε διμερή συνεργασία με σε θέματα όπως εκείνα του εμπορίου, του τουρισμού και της ενέργειας.

Τέλος θα ήθελα να επισημάνω ότι η αμερικανική μονομερής επέμβαση στη Βενεζουέλα και προπαντός οι βλέψεις του Τραμπ στη Γροιλανδία οδηγούν σταθερά σε μία μείζονα κρίση στις σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ κάτι που θα δυσκολέψει αφάνταστα τη κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

* Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας

Του ΔΗΜΗΤΡΗ Γ. ΑΠΟΚΗ* – Αθήνα

Πριν λίγες ώρες, πολλαπλές εκρήξεις ταρακούνησαν το Καράκας και άλλες περιοχές της Βενεζουέλας, με την κυβέρνηση Μαδούρο να κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για επιθέσεις σε πολιτικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Οι επιθέσεις έγινα σε κρίσιμα σημεία όπως το Φορτ Τιούνα και η Αεροπορική Βάση Λα Καρλότα, συνοδευόμενες από πτήσεις αεροσκαφών σε χαμηλό ύψος και σειρήνες αεροπορικού συναγερμού.

Ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Nicolás Maduro μαζί με τη σύζυγό του και τους μετέφεραν εκτός χώρας, χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση ως «μεγάλης κλίμακας επίθεση» που ολοκληρώθηκε με επιτυχία σε συνεργασία με τις αρχές επιβολής του νόμου των ΗΠΑ.

• Αυτή η επιχείρηση σηματοδοτεί σημαντική κλιμάκωση στις σχέσεις ΗΠΑ-Βενεζουέλας, υποδηλώνοντας τη δογματική αλλαγή στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας (NSS) των ΗΠΑ και στέλνοντας σαφή μηνύματα προς παγκόσμιους αντιπάλους όπως η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Κούβα.

Η σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο ενισχύει αυτή την κλιμάκωση, αποτελώντας κομβικό σημείο στην προσπάθεια αποσταθεροποίησης του καθεστώτος.

Αυτή η επίθεση υποδηλώνει επιστροφή σε μια πιο επιθετική προσέγγιση «America First», βασισμένη στο Δόγμα Μονρόε, το οποίο ιστορικά θεωρούσε τη Λατινική Αμερική ως σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.

• Οι συμμαχίες της Βενεζουέλας με αντίπαλες δυνάμεις – η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας, οι οικονομικές επενδύσεις της Κίνας που υπερβαίνουν τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια, οι συνεργασίες πετρελαίου με το Ιράν και η στενή σχέση με την Κούβα – ενοχλούσαν εδώ και καιρό την Ουάσινγκτον.

Στοχεύοντας στρατιωτικά assets και καταλήγοντας στη σύλληψη του Μαδούρο, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν αποσταθεροποίηση του καθεστώτος, ασφάλεια πόρων (η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως) και αντιμετώπιση ξένης επιρροής.

Αυτό ευθυγραμμίζεται με την προ της επίθεσης συγκέντρωση 15.000 στρατευμάτων και ναυτικών δυνάμεων στην Καραϊβική από τον Τραμπ, παρουσιάζοντας την ενέργεια ως μέρος ευρύτερης εκστρατείας κατά της ναρκοδιακίνησης και της λαθρεμπορίας, που έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 115 θανάτους από επιθέσεις σε σκάφη.

• Στρατηγικά, αυτή η επιχείρηση μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητες της NSS, ανυψώνοντας την ασφάλεια του ημισφαιρίου σε κεντρικό πυλώνα.
• Μια επιτυχής παρέμβαση, όπως η σύλληψη Μαδούρο, μπορεί να εξασφαλίσει αλυσίδες εφοδιασμού, να μειώσει πιέσεις μετανάστευσης (πάνω από 7 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έχουν φύγει από το 2014) και να ενισχύσει την ενεργειακή ανεξαρτησία εν μέσω παγκόσμιας αστάθειας πετρελαίου.

Ωστόσο, εγκυμονεί κινδύνους υπερεπέκτασης: οι δυνάμεις των ΗΠΑ είναι ήδη τεντωμένες σε υποστήριξη Ουκρανίας, επιχειρήσεις Μέσης Ανατολής και αποτροπή στον Ειρηνικό. Οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο έχουν επικρίνει τις επιθέσεις ως μη εξουσιοδοτημένη κλιμάκωση, με πρόταση ψηφισμάτων για περιορισμό περαιτέρω ενεργειών.

Η δήλωση έκτακτης ανάγκης και σχέδια κινητοποίησης του Μαδούρο μπορεί να εμπλέξουν υποστήριξη από Κούβα ή Ρωσία, περιπλέκοντας τους στόχους των ΗΠΑ και αυξάνοντας τα κόστη άμυνας – ωστόσο, η σύλληψή του περιορίζει σημαντικά αυτές τις δυνατότητες αντίστασης.

• Σε όρους NSS, αυτό υπογραμμίζει μετάβαση προς «ειρήνη μέσω ισχύος», δίνοντας προτεραιότητα σε κινητικές ενέργειες έναντι διπλωματίας, που μπορεί να τεντώσει συμμαχίες του ΝΑΤΟ επιφυλακτικές απέναντι στη μονομερή δράση των ΗΠΑ.

Το μήνυμα της επίθεσης προς τους παγκόσμιους αντιπάλους είναι βαθύ, ενισχύοντας την αμερικανική κυριαρχία στο διεθνές σύστημα και αποτρέποντας πολυπολικές προκλήσεις.

Προς την Κίνα, σηματοδοτεί μη ανοχή σε εισχωρήσεις στην πίσω αυλή της Αμερικής, υπονοώντας παρόμοια αποφασιστικότητα στην Ασία. Ο ρόλος του Πεκίνου ως μεγαλύτερου πιστωτή της Βενεζουέλας, με τεράστια συμφέροντα σε πετρέλαιο και υποδομές, τοποθετεί τον Μαδούρο ως αντίβαρο στην αμερικανική ηγεμονία.

• Διαταράσσοντας αυτούς τους δεσμούς μέσω βίας, η Ουάσινγκτον δηλώνει ετοιμότητα να υπερασπιστεί οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα, αντικατοπτρίζοντας πιθανά σενάρια για Ταϊβάν ή Νότια Κινεζική Θάλασσα.

Η στρατιωτικοποίηση αμφισβητούμενων νησιών και προκλητικές ασκήσεις της Κίνας μπορεί να αντιμετωπίσουν ενισχυμένες αμερικανικές αντιδράσεις εάν ο Μαδούρο αποδυναμωθεί, ενθαρρύνοντας συμμαχίες όπως το QUAD. Αντίθετα, ένα αδιέξοδο στη Βενεζουέλα μπορεί να εκθέσει αμερικανικές αδυναμίες, ενθαρρύνοντας το Πεκίνο να επιταχύνει πρωτοβουλίες παγκόσμιας επιρροής, υπονομεύοντας την τάξη βασισμένη σε κανόνες.

Προς τη Ρωσία, η ενέργεια εν μέσω του αδιεξόδου της στην Ουκρανία μεταφέρει ότι η προβολή ισχύος στο Δυτικό Ημισφαίριο θα αντιμετωπίσει άμεσες συνέπειες, αμφισβητώντας προσπάθειες της Μόσχας να διαρρήξει το μεταψυχροπολεμικό σύστημα. Η προμήθεια όπλων, πυραύλων S-300 και συμβούλων στη Βενεζουέλα καθιστά τη χώρα εφαλτήριο κατά της αμερικανικής ηγεμονίας.

• Οι επιθέσεις απειλούν άμεσα αυτά τα assets, υποδηλώνοντας ότι η Ρωσία δεν μπορεί να προβάλλει ισχύ ανεξέλεγκτα. Αυτό αντηχεί την αμερικανική υποστήριξη στην Ουκρανία, όπου αμερικανικά όπλα έχουν αμβλύνει ρωσικές προόδους. Ο Πούτιν μπορεί να δει παραλληλισμούς, φοβούμενος κλιμάκωση αμερικανικής εμπλοκής στην Ανατολική Ευρώπη.

Ο συγχρονισμός – εν μέσω σταματημένων ειρηνευτικών συνομιλιών Ουκρανίας – υποδηλώνει σκληρότερη στάση Τραμπ, πιθανώς συνδέοντας παραχωρήσεις Βενεζουέλας με ρωσικές αποχωρήσεις αλλού. Ωστόσο, κινδυνεύει κλιμάκωση: η Ρωσία μπορεί να ανταποδώσει οπλίζοντας δυνάμεις Βενεζουέλας ή με κυβερνοεπιθέσεις σε αμερικανικές υποδομές.

Το Ιράν λαμβάνει παρόμοιο μήνυμα αποτροπής. Οι ανταλλαγές drone και πετρελαίου με τη Βενεζουέλα παρακάμπτουν αμερικανικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας και τα δύο καθεστώτα κατά της απομόνωσης. Η επίθεση διαταράσσει αυτόν τον άξονα, προειδοποιώντας το Ιράν κατά επέκτασης δικτύου proxies στη Λατινική Αμερική, όπου λειτουργούν ομάδες όπως η Χεζμπολάχ.

• Ο Πρωθυπουργός Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι το Ιράν εξάγει τρομοκρατία στη Βενεζουέλα σε συνεργασία με το καθεστώς Μαδούρο, τονίζοντας κινδύνους για την ασφάλεια του ημισφαιρίου. Εν μέσω εντάσεων Μέσης Ανατολής – ισραηλινές επιθέσεις σε ιρανικά assets και αμερικανική ναυτική παρουσία στον Κόλπο – αυτό υπογραμμίζει ετοιμότητα Ουάσινγκτον για προληπτικές απειλές παγκοσμίως.

Για το Ιράν, που επιδιώκει πυρηνικές φιλοδοξίες ή υποστηρίζει επιθέσεις Χούθι σε ναυτιλία, η επίθεση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί πιθανές κινητικές αμερικανικές απαντήσεις, ενθαρρύνοντας ίσως αποκλιμάκωση ή ενισχυμένες συμμαχίες με Κίνα και Ρωσία.

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το μήνυμα προς την Κούβα, τον στενότερο σύμμαχο της Βενεζουέλας στην περιοχή. Η Αβάνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από φθηνό πετρέλαιο Βενεζουέλας για την ενέργειά της, ενώ χιλιάδες Κουβανοί ιατροί και στρατιωτικοί/πληροφοριακοί σύμβουλοι βρίσκονται στη Βενεζουέλα.

• Η αποσταθεροποίηση ή πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να διακόψει αυτές τις ροές, επιδεινώνοντας την οικονομική κρίση στην Κούβα και θέτοντας σε κίνδυνο Κουβανούς πολίτες.

Ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ κατήγγειλε αμέσως την επίθεση ως «εγκληματική» και «κρατικό τρομοκρατία», καλώντας για διεθνή καταδίκη. Αυτό το μήνυμα ενισχύει την αποτροπή κατά της Κούβας, υπενθυμίζοντας ιστορικές εντάσεις (όπως η Κρίση των Πυραύλων) και προειδοποιώντας ότι η υποστήριξη αντιπάλων καθεστώτων στο ημισφαίριο δεν θα γίνει ανεκτή, ενισχύοντας την αμερικανική ηγεμονία στην Καραϊβική.

• Συμπερασματικά, η αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα, που κορυφώθηκε με τη σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, αντιπροσωπεύει κομβική εξέλιξη στην NSS, δίνοντας έμφαση σε προληπτική υπεράσπιση ημισφαιρικών συμφερόντων εν μέσω ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.

Προβάλλει ισχύ προς Κίνα, Ρωσία, Ιράν και Κούβα, αποτρέποντας παγκόσμιες φιλοδοξίες τους δείχνοντας αμερικανική αποφασιστικότητα. Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από αποφυγή παρατεταμένης σύγκρουσης, που μπορεί να υπονομεύσει αξιοπιστία και πόρους.

Καθώς ξεδιπλώνονται διεθνείς αντιδράσεις, αυτή η ενέργεια μπορεί να επαναπροσδιορίσει πολυπολικές δυναμικές, είτε ενισχύοντας αμερικανική πρωτοκαθεδρία είτε επιταχύνοντας συμμαχίες αντιπάλων.

* Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο. 

Η “φωτογραφία του αίσχους” της τουρκικής προπαγάνδας — που επί δεκαετίες παρουσιαζόταν ως τεκμήριο ελληνοκυπριακής αγριότητας, με μια δολοφονημένη μητέρα και τα παιδιά της μέσα σε μπανιέρα — αποδομείται πλήρως χρόνια αργότερα από την ίδια την πηγή της: τη μαρτυρία του Τούρκου φωτογράφου που τη δημιούργησε.

Η αποκάλυψη ήρθε μέσα από τη μαρτυρία που κατέθεσε ο ίδιος στον μακαριστό δημοσιογράφο Κώστα Γεννάρη, ανατρέποντας το αφήγημα που συστηματικά αναπαρήχθη από το τουρκικό κράτος, τα μέσα ενημέρωσης και διεθνή φόρα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, η φωτογραφία σκηνοθετήθηκε και αποκόπηκε από το πραγματικό της πλαίσιο, ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους προπαγανδιστικούς στόχους: την ενοχοποίηση των Ελληνοκυπρίων και τη νομιμοποίηση της τουρκικής εισβολής και κατοχής.

Η υπόθεση αυτή δεν αφορά απλώς μία εικόνα. Αποκαλύπτει τον μηχανισμό της προπαγάνδας, τη δύναμη της εικόνας ως πολιτικού όπλου και τη μακρόχρονη ζημιά που προκαλεί η παραπληροφόρηση όταν εδραιώνεται ως «ιστορική αλήθεια». Παράλληλα, φωτίζει τον ρόλο της ερευνητικής δημοσιογραφίας και ανθρώπων όπως ο Κώστας Γεννάρης, που επέμειναν στην τεκμηρίωση και την αποκάλυψη, ακόμη κι όταν αυτή ερχόταν σε σύγκρουση με κατεστημένα αφηγήματα.

Σήμερα, η μαρτυρία αυτή λειτουργεί ως ιστορική αποκατάσταση και υπενθύμιση ότι η αλήθεια μπορεί να καθυστερεί, αλλά δεν σβήνει. Και ότι η μνήμη, όταν στηρίζεται σε τεκμήρια και όχι σε κατασκευές, παραμένει το ισχυρότερο αντίβαρο στην προπαγάνδα.