Ποιος έπαιξε τον ρόλο του Αγαμέμνονα στη περίπτωση της θυσίας της Αννίτας και τελικά θα φυσήξει ούριος άνεμος;

• Η απόσυρση της Αννίτας Δημητρίου: Απέτρεψε μια μετωπική σύγκρουση στον ΔΗΣΥ, αλλά άφησε ανοικτό το ερώτημα για το πώς οδηγήθηκε σε αυτή την απόφαση.
• Η επόμενη μέρα του ΔΗΣΥ: Η κρίση δεν τελείωσε. Μεταφέρεται πλέον στη μάχη για το ποιος θα καθορίσει την πολιτική φυσιογνωμία και την προεδρική επιλογή της παράταξης.
• Το ζήτημα της πολιτικής ισχύος: Η νυν πρόεδρος αποσύρθηκε, ενώ ο τέως πρόεδρος παρέμεινε στη διεκδίκηση, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα για τις πραγματικές ισορροπίες στο κόμμα.
• Η κρίση πολιτικού πολιτισμού: «Προδοσίες», παρασκήνιο, προσωπικές αιχμές, πιέσεις και «κηδεμόνες» δείχνουν μια πολιτική αντιπαράθεση που ξεπερνά πλέον τα όρια της σκληρής πολιτικής διαφωνίας.

Η Αννίτα Δημητρίου έκανε πίσω και ο ΔΗΣΥ απέφυγε, προς το παρόν, μια μετωπική σύγκρουση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποκαταστάθηκε η εσωκομματική ομαλότητα. Αντίθετα, ο τρόπος με τον οποίο εξελίχθηκαν τα γεγονότα άφησε πίσω του ένα δύσκολο ερώτημα: ποιος καθορίζει σήμερα το παιχνίδι στον Δημοκρατικό Συναγερμό;

Η πολιτική εικόνα είναι απλή. Η νυν πρόεδρος αποσύρθηκε από τη διεκδίκηση του χρίσματος, ενώ ο τέως πρόεδρος παρέμεινε. Προηγήθηκαν δημόσιες παρεμβάσεις, αιχμές, καταγγελίες, συναντήσεις και έντονο παρασκήνιο. Γι’ αυτό και η απόφαση της Αννίτας δεν μπορεί να εξεταστεί μόνο ως πράξη «ενότητας», χωρίς να εξεταστούν οι συνθήκες που την προκάλεσαν.

Η απόφαση της Αννίτας

Η Αννίτα Δημητρίου επέλεξε να μην οδηγήσει τον ΔΗΣΥ σε μια εσωκομματική αναμέτρηση με τον Αβέρωφ Νεοφύτου, η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε σύγκρουση χωρίς εύκολη επιστροφή. Υπό αυτή την έννοια, η απόφασή της έχει πολιτική λογική και ενδεχομένως προστατεύει τόσο την ίδια όσο και την παράταξη από έναν νέο βαθύ διχασμό.

Το πρόβλημα βρίσκεται στη διαδρομή που προηγήθηκε. Η αρχική αντίδραση της ηγεσίας στην ανακοίνωση Αβέρωφ ήταν η υποψηφιότητα Αννίτας και η επιτάχυνση των εσωκομματικών διαδικασιών. Στη συνέχεια τα χρονοδιαγράμματα χαλάρωσαν και τελικά η ίδια η πρόεδρος απέσυρε το ενδιαφέρον της, μετά από ημέρες δημόσιας αντιπαράθεσης και έντονων παρασκηνιακών διεργασιών.

Αυτή είναι και η πολιτική αντίφαση που δύσκολα παρακάμπτεται: δεν έκανε πίσω ο τέως πρόεδρος για να διευκολύνει τη νυν πρόεδρο, αλλά η νυν πρόεδρος για να αποφευχθεί η σύγκρουση με τον τέως. Η εξέλιξη αυτή δεν ακυρώνει το επιχείρημα περί ενότητας, αλλά αναπόφευκτα δημιουργεί ερωτήματα για τις πραγματικές ισορροπίες ισχύος μέσα στον ΔΗΣΥ.

Ποιος έχει τον πρώτο λόγο;

Μέχρι πρόσφατα, η εικόνα που εξέπεμπε η παράταξη ήταν ότι η πρόεδρος έχει τον πρώτο λόγο και, εφόσον επιθυμεί να διεκδικήσει την Προεδρία της Δημοκρατίας, θα αποτελούσε την προφανή επιλογή του κόμματος. Η εξέλιξη των τελευταίων ημερών ανέτρεψε αυτή την εικόνα και επανέφερε στο προσκήνιο τον Αβέρωφ Νεοφύτου ως καθοριστικό παράγοντα των εξελίξεων.

Το πραγματικό ερώτημα της επόμενης ημέρας, συνεπώς, δεν περιορίζεται στο ποιος θα πάρει τελικά το χρίσμα. Αφορά το ποιος διαθέτει την πολιτική ισχύ να καθορίζει την πορεία της παράταξης. Και αν για να αποφευχθεί η εσωκομματική σύγκρουση χρειάστηκε να αποχωρήσει η ίδια η πρόεδρος από τη διεκδίκηση, τότε ο ΔΗΣΥ οφείλει κάποια στιγμή να απαντήσει πού βρίσκεται το πραγματικό κέντρο αποφάσεων.

Η επόμενη μέρα δεν θα είναι ήρεμη

Η απόσυρση της Αννίτας δεν τελειώνει την εσωκομματική συζήτηση. Υπάρχει ο Ιωνάς Νικολάου, υπάρχει ο Γιώργος Παμπορίδης, υπάρχουν διαφορετικά κέντρα επιρροής και μια μεγάλη κομματική βάση που θα κληθεί να τοποθετηθεί. Το διακύβευμα, μάλιστα, είναι μεγαλύτερο από την επιλογή ενός υποψηφίου για το 2028.

Ο ΔΗΣΥ καλείται να αποφασίσει ποιος θέλει να είναι πολιτικά. Θα επιστρέψει σε μια προηγούμενη περίοδο, θα επενδύσει στην ανανέωση ή θα συνεχίσει να ισορροπεί ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές, προσωπικές στρατηγικές και κέντρα εξουσίας; Η αποχώρηση μιας υποψηφιότητας δεν δίνει απάντηση. Απλώς μεταθέτει τη συζήτηση για αργότερα.

Οι «κηδεμόνες» και το παρασκήνιο

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η ειρωνική αναφορά του Γιώργου Παμπορίδη ότι «φαίνεται πως ο καθένας θέλει τον κηδεμόνα του στις συναντήσεις» αποτυπώνει μια άλλη διάσταση της υπόθεσης. Πίσω από την ατάκα υπάρχει ένα ουσιαστικό ερώτημα για το ποιοι συμμετέχουν στις κρίσιμες πολιτικές διαβουλεύσεις, με ποια ιδιότητα και με ποια πραγματική επιρροή στις αποφάσεις.

Οι διαβουλεύσεις και οι συμβιβασμοί αποτελούν μέρος της πολιτικής. Το πρόβλημα αρχίζει όταν δημιουργείται η εντύπωση ότι οι αποφάσεις δεν διαμορφώνονται μέσα από καθαρές πολιτικές διαδικασίες, αλλά μέσα από προσωπικές παρεμβάσεις, παρασκηνιακές συναντήσεις και πιέσεις. Τότε τα όρια ανάμεσα στην πολιτική συνεννόηση και στην επιβολή γίνονται επικίνδυνα δυσδιάκριτα.

Η διολίσθηση του πολιτικού πολιτισμού

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο των τελευταίων ημερών ίσως δεν αφορά καν το ποιος θα είναι υποψήφιος. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται πλέον η πολιτική αντιπαράθεση. «Προδοσίες», υπονοούμενα, προσωπικές αιχμές, διαρροές, συναντήσεις που αποκτούν σχεδόν συνωμοτικό χαρακτήρα και δημόσιες επιθέσεις δημιουργούν ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο η διαφωνία εύκολα μετατρέπεται σε προσπάθεια αποδόμησης του αντιπάλου.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη σκληρή πολιτική σύγκρουση και στην πολιτική εξόντωση. Όταν ο στόχος παύει να είναι η αντιπαράθεση θέσεων και γίνεται η αμφισβήτηση των κινήτρων, της αξιοπιστίας ή ακόμη και της πολιτικής ηθικής του άλλου, τα όρια ξεπερνιούνται. Και τα χτυπήματα κάτω από τη μέση δεν εξαφανίζονται επειδή στο τέλος ακολουθούν χειραψίες, χαμόγελα και δηλώσεις ενότητας.

Χαρακτηριστικό είναι ότι, μετά την απόσυρση της Αννίτας Δημητρίου, ο Αβέρωφ Νεοφύτου μίλησε για «σώφρονα και υπεύθυνη απόφαση». Το ερώτημα είναι τι άλλαξε μέσα σε λίγες ημέρες. Οι πολιτικές διαφορές και όσα είχαν προηγηθεί ή απλώς η αποχώρηση μιας υποψηφιότητας που στεκόταν απέναντί του; Οι λέξεις στην πολιτική έχουν βάρος και δεν μπορούν να διαγράφονται ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής.

Η κοινωνία παρακολουθεί εμβρόντητη

Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με πολύ σοβαρότερα ζητήματα. Το Κυπριακό βρίσκεται σε κρίσιμη φάση, η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, η στέγαση εξελίσσεται σε μείζον κοινωνικό πρόβλημα και η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς δοκιμάζεται. Οι πολίτες περιμένουν απαντήσεις για προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα, όχι για τις προσωπικές στρατηγικές του 2028.

Κι όμως, η πολιτική συζήτηση έχει ήδη αρχίσει να περιστρέφεται γύρω από το ποιος θα είναι υποψήφιος, ποιος θα αποσυρθεί, ποιος συναντήθηκε με ποιον και ποιος «πρόδωσε» ποιον. Όσο η πολιτική εγκλωβίζεται σε προσωπικές φιλοδοξίες, παρασκήνιο και αλληλοεξοντώσεις, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από τον πραγματικό λόγο ύπαρξής της: την αντιμετώπιση των προβλημάτων της κοινωνίας.

Η Αννίτα έκανε πίσω και ο ΔΗΣΥ απέφυγε την άμεση σύγκρουση. Η πραγματική δοκιμασία όμως αρχίζει τώρα: να αποδείξει ότι μπορεί να αποφασίσει για το μέλλον του μέσα από καθαρές διαδικασίες και πολιτικές επιλογές, χωρίς εκβιαστικά διλήμματα, προσωπικές βεντέτες και χτυπήματα κάτω από τη μέση.

Γιατί το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα πάρει το χρίσμα του ΔΗΣΥ για το 2028. Είναι τι πολιτική και τι πολιτικός πολιτισμός θα έχουν απομείνει μέχρι τότε.

του Χάρη Θεραπή

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου δεν υπήρξε ποτέ ένας συμβατικός παίκτης της κυπριακής πολιτικής σκακιέρας. Όταν όμως αποφασίζει να ρίξει το πολιτικό του «μπουρλότο», το κάνει με τρόπο που προκαλεί σεισμικές δονήσεις στα θεμέλια του οικοδομήματος που ο ίδιος διηύθυνε για μια δεκαετία. Η αιφνιδιαστική εξαγγελία της ανεξάρτητης υποψηφιότητάς του για τις Προεδρικές Εκλογές του 2028 —παρακάμπτοντας εμπράκτως τα θεσμοθετημένα κομματικά όργανα και τις καταστατικές διαδικασίες του Δημοκρατικού Συναγερμού— δεν συνιστά απλώς μια πρόωρη προεκλογική κίνηση. Συνιστά μια ευθεία πράξη πολιτικής αμφισβήτησης και ένα ανελέητο τεστ αντοχής για τη συνοχή της παράταξης.

Προτάσσοντας το τέλμα στο Κυπριακό και τη «νιρβάνα της παθητικότητας», ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ επιλέγει τη φυγή προς τα εμπρός. Με μια κίνηση-ρελάνς, προλαβαίνει την Πινδάρου και τη νυν πρόεδρο Αννίτα Δημητρίου πριν καν ανοίξουν οι εσωκομματικές κάλπες, στέλνοντας σαφές μήνυμα: δεν περιμένει χρίσματα, δεν ζητά άδεια και δεν πρόκειται να εγκλωβιστεί σε συμμαχίες διαδρόμων.

Η Πινδάρου στο εκτελεστικό απόσπασμα του τριπλού διχασμού

Για την ηγεσία της Αννίτας Δημητρίου, η κίνηση Αβέρωφ ισοδυναμεί με απόλυτο εφιάλτη. Η προσπάθεια της Πινδάρου να διατηρήσει ισορροπίες, να εμφανιστεί ως η θεσμική εγγυήτρια της ενότητας και να δρομολογήσει τις διαδικασίες για το χρίσμα, δέχθηκε καίριο πλήγμα.

Ο ΔΗΣΥ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το πιο καταστροφικό σενάριο της ιστορίας του: δύο υποψηφιότητες από τα σπλάχνα του, ενός τέως και μιας νυν προέδρου, αλλά και μία τρίτη υποψηφιότητα, εκείνη του νυν Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος ανδρώθηκε πολιτικά στον ΔΗΣΥ και εξακολουθεί να αντλεί ζωτικό οξυγόνο από τη συναγερμική δεξαμενή.

Πρόκειται για έναν πρωτοφανή τριπλό κανιβαλισμό του ίδιου πολιτικού χώρου. Η αναμέτρηση δεν θα διεξαχθεί σε κάποιο συνέδριο, αλλά στο ανοιχτό πεδίο της κοινωνίας, όπου τρία πρόσωπα με κοινή αφετηρία θα διεκδικούν τα ίδια συντρίμμια μιας διασπασμένης εκλογικής βάσης. Η εμπειρία του 2023, που οδήγησε την παράταξη στην αντιπολίτευση και στον κατακερματισμό, όχι απλώς δεν έγινε μάθημα, αλλά επιστρέφει ως πολιτική τραγωδία με ανεξέλεγκτες συνέπειες.

Τα «ορφανά» της δεύτερης Κυριακής: Ώρα μηδέν για τους συμπορευτές

Πέρα όμως από την κεντρική πολιτική σκηνή, το πραγματικό δράμα εκτυλίσσεται στα παρασκήνια και αφορά τα πρόσωπα. Η κίνηση Αβέρωφ φέρνει σε δεινή θέση μια ολόκληρη φουρνιά πρωτοκλασάτων στελεχών: εκείνους που στη δραματική δεύτερη Κυριακή των προεδρικών εκλογών του 2023 τάχθηκαν αναφανδόν στο πλευρό του, συγκρούστηκαν με το «προεδρικό στρατόπεδο» του Νίκου Αναστασιάδη, αρνήθηκαν κατηγορηματικά να στηρίξουν τον Νίκο Χριστοδουλίδη και έφτασαν μέχρι το σημείο να προκρίνουν ανοικτά ή συγκεκαλυμμένα την υπέρβαση με τον Ανδρέα Μαυρογιάννη.

Σήμερα, αυτά τα στελέχη βρίσκονται μπροστά σε αμείλικτα και υπαρξιακά ερωτήματα:

1. Θα ακολουθήσουν τον Αβέρωφ στον δρόμο του αντάρτικου;

   Όσοι επιλέξουν να σταθούν δημόσια δίπλα στον κ. Νεοφύτου γνωρίζουν ότι θέτουν εαυτούς εκτός κομματικής πειθαρχίας, ρισκάροντας τη διαγραφή ή την πλήρη περιθωριοποίησή τους από τα όργανα του ΔΗΣΥ. Έχουν το πολιτικό σθένος να εγκαταλείψουν την ασφάλεια του κομματικού μαντριού για χάρη ενός προσωπικού εγχειρήματος;

2. Πώς θα δικαιολογήσουν τη στροφή προς την κομματική νομιμότητα;

   Αν επιλέξουν να πειθαρχήσουν στην επίσημη υποψηφιότητα του κόμματος (ή της Αννίτας Δημητρίου), πώς θα αντικρίσουν τον άνθρωπο για τον οποίο έδωσαν σκληρές μάχες και συγκρούστηκαν με τη βάση της παράταξης; Μπορεί η επίκληση της «ενότητας» να ξεπλύνει την πολιτική ασυνέπεια;

3. Ποια στάση θα κρατήσουν απέναντι στον Νίκο Χριστοδουλίδη;

   Η συμπόρευση με τον Αβέρωφ το 2023 είχε ως βασικό άξονα την άρνηση συνδιαλλαγής με τον «αποστάτη» Νίκο Χριστοδουλίδη. Σήμερα, με τρεις πόλους συναγερμικής προέλευσης να μάχονται για την εξουσία, μήπως το αντάρτικο Αβέρωφ καταλήξει να λειτουργήσει –για άλλη μια φορά– ως ο απόλυτος καταλύτης για την επανεκλογή Χριστοδουλίδη;

4. Έχει ο Αβέρωφ τη δυναμική να τους προστατεύσει πολιτικά;

   Ο τέως πρόεδρος δεν διαθέτει πλέον στα χέρια του τα κλειδιά της Πινδάρου, ούτε τη νομή της κομματικής εξουσίας. Μπορεί ένα προσωποπαγές εγχείρημα να προσφέρει πολιτικό οξυγόνο και μελλοντική προοπτική σε στελέχη που φιλοδοξούν να έχουν ρόλο στα δημόσια πράγματα;

Το τέλος των ψευδαισθήσεων

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου επέλεξε να κάψει τις γέφυρες πίσω του. Με την κίνησή του αυτή, δεν αφήνει περιθώρια για επιτήδεια ουδετερότητα. Οι συνοδοιπόροι του 2023 καλούνται τώρα να διαλέξουν: είτε θα γίνουν συμμέτοχοι σε ένα ριψοκίνδυνο πολιτικό αντάρτικο με άγνωστη κατάληξη, είτε θα υποκλιθούν στην κομματική ορθοδοξία της Πινδάρου, αφήνοντας τον άλλοτε ισχυρό άνδρα της παράταξης μόνο του στην πιο μοναχική και ίσως τελευταία πολιτική του μάχη.

Στον ΔΗΣΥ, η αυλαία της εσωστρέφειας δεν έκλεισε ποτέ· απλώς άνοιξε η δεύτερη, πιο αδυσώπητη και κατακερματισμένη πράξη της.

Η Αννίτα Δημητρίου δεν είπε ακόμη το μεγάλο «ναι». Αλλά, όπως φαίνεται, σταμάτησε να λέει και «όχι».

Η συζήτηση για τις Προεδρικές του 2028 μπήκε πλέον για τα καλά στην Πινδάρου και το όνομα της προέδρου του ΔΗΣΥ βρίσκεται εκεί που πολλοί ανέμεναν ότι αργά ή γρήγορα θα βρισκόταν: στο επίκεντρο.

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν είναι μόνο αν η Αννίτα θα διεκδικήσει το χρίσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο θέλει να φτάσει μέχρι εκεί.

Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν στην ηγεσία του κόμματος, η ίδια δεν εμφανίζεται αρνητική σε μια υποψηφιότητα, αλλά θέλει προηγουμένως να γίνει ακόμη μία προσπάθεια συνεννόησης με όσους ενδεχομένως ενδιαφέρονται. Με απλά λόγια, πριν αρχίσει μια εσωκομματική μάχη, επιχειρεί να δει κατά πόσο μπορεί να την αποφύγει.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό πολιτικό στοίχημα.

Ο ΔΗΣΥ κουβαλά ακόμη τις πληγές του 2023. Μια νέα σκληρή εσωκομματική αναμέτρηση για το χρίσμα θα μπορούσε να επαναφέρει στην επιφάνεια διαχωριστικές γραμμές που η σημερινή ηγεσία προσπαθεί να κλείσει.

Γι’ αυτό και η λέξη «ενότητα» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η Αννίτα Δημητρίου φαίνεται να θέλει, εφόσον τελικά προχωρήσει, να το πράξει με όσο το δυνατόν λιγότερες εσωτερικές εκκρεμότητες. Όχι απλώς να κερδίσει μια κομματική διαδικασία, αλλά να βγει από αυτή χωρίς να χρειάζεται την επόμενη μέρα να ενώσει ξανά τα κομμάτια.

Το πρόβλημα είναι ότι στην πολιτική η συναίνεση δεν προσφέρεται πάντα.

Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ακόμη και για το χρονοδιάγραμμα. Στελέχη θέλουν τη διαδικασία να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, ώστε να υπάρχει χρόνος για αποκλιμάκωση πιθανών εσωτερικών εντάσεων. Άλλη προσέγγιση θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο μέχρι τον Μάρτιο.

Πριν από όλα αυτά, όμως, υπάρχει και το Κυπριακό.

Η Αννίτα συνδέει τον χρόνο της τελικής της απόφασης με το ξεκαθάρισμα του σκηνικού, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η διπλωματική κινητικότητα στη Νέα Υόρκη. Γι’ αυτό και η ουσιαστική συζήτηση για τις Προεδρικές αναμένεται να ανοίξει στην Πινδάρου περί τα μέσα Οκτωβρίου.

Μέχρι τότε, η πρόεδρος του ΔΗΣΥ κερδίζει χρόνο.

Χρόνο για να μετρήσει αντιδράσεις. Χρόνο για να συζητήσει με τα στελέχη. Και κυρίως χρόνο για να διαπιστώσει εάν το κόμμα μπορεί να φτάσει στο 2028 χωρίς να ξαναζήσει το 2023.

Γιατί πλέον το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα είναι υποψήφια η Αννίτα Δημητρίου.

Το σημαντικότερο ερώτημα είναι άλλο:

Θα χρειαστεί να κερδίσει πρώτα τον ΔΗΣΥ για να μπορέσει μετά να διεκδικήσει την Κύπρο;