Ο Αβέρωφ Νεοφύτου ξανακτυπά. Και αυτή τη φορά το πολιτικό του πυροβολικό στρέφεται προς την ίδια την παράταξη της οποίας υπήρξε επί σειρά ετών ηγέτης. Με αφορμή τις δηλώσεις του στο podcast του Φειδία, ο πρώην πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού άνοιξε έναν νέο κύκλο εσωστρέφειας στην Πινδάρου, αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι δεν προτίθεται να παρακολουθήσει από την εξέδρα τις εξελίξεις που οδηγούν προς τις προεδρικές εκλογές του 2028.

Στο επίκεντρο των καταγγελιών του βρέθηκε η Αννίτα Δημητρίου και η εσωκομματική δημοσκόπηση που, σύμφωνα με τον ίδιο, διενεργήθηκε χωρίς να είναι ενήμερος. Εδώ όμως γεννάται ένα απλό και αμείλικτο ερώτημα: γιατί θα έπρεπε να ενημερώνεται ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ για κάθε εσωκομματική μέτρηση, όταν σήμερα δεν κατέχει κανένα θεσμικό αξίωμα στο κόμμα;

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μια δημοσκόπηση. Το πρόβλημα είναι η πολιτική αντίληψη που κρύβεται πίσω από την αντίδραση. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου μοιάζει να δυσκολεύεται να αποδεχθεί ότι η Πινδάρου έχει πλέον νέα ηγεσία, νέα πολιτική πραγματικότητα και νέα κέντρα αποφάσεων.

Ακόμη πιο οξύμωρη είναι η κριτική του για την πρόωρη, όπως υποστηρίζει, έναρξη της συζήτησης για τις προεδρικές του 2028. Ποιος όμως άνοιξε νωρίς τον δρόμο προς τις προηγούμενες προεδρικές εκλογές; Ποιος βρέθηκε στο επίκεντρο της προεκλογικής συζήτησης πολύ πριν από την ώρα της κάλπης; Η πολιτική μνήμη στην Κύπρο δεν είναι τόσο κοντή.

Και υπάρχει ακόμη μια αντίφαση. Επί της δικής του ηγεσίας ο ΔΗΣΥ δεν ήταν άγνωστη λέξη στις δημοσκοπήσεις και στις εσωκομματικές μετρήσεις. Οι μετρήσεις αποτελούσαν εργαλείο πολιτικού σχεδιασμού και στρατηγικής. Σήμερα, όμως, όταν η ίδια πρακτική φέρεται να εφαρμόζεται από τη νέα ηγεσία, παρουσιάζεται περίπου ως πολιτικό ατόπημα.

Μήπως τελικά δεν ενοχλεί η δημοσκόπηση; Μήπως ενοχλεί το γεγονός ότι γίνεται χωρίς τον Αβέρωφ Νεοφύτου στο τιμόνι;

Οι κινήσεις και οι δημόσιες παρεμβάσεις του τελευταίου διαστήματος αφήνουν μια πολύ διαφορετική εντύπωση από αυτή που επιχειρεί να δημιουργήσει ο ίδιος. Ότι, δηλαδή, απλώς ενδιαφέρεται για την πορεία της παράταξης. Η πραγματικότητα είναι ότι ο ίδιος φροντίζει να υπενθυμίζει διαρκώς πως είναι πολιτικά παρών και ότι διαθέτει ακόμη φιλοδοξίες, επιρροή και σχέδιο για το 2028.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της αντιπαράθεσης με την Αννίτα Δημητρίου. Δεν πρόκειται απλώς για διαφορετικές πολιτικές απόψεις. Πρόκειται για μια σύγκρουση γύρω από το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας του ΔΗΣΥ.

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου δικαιούται ασφαλώς να διεκδικήσει ό,τι επιθυμεί. Δεν δικαιούται όμως να απαιτεί από τη σημερινή ηγεσία να λειτουργεί σαν να βρίσκεται ακόμη ο ίδιος στην καρέκλα του προέδρου. Η δημοκρατική εναλλαγή έχει νόημα ακριβώς επειδή οι πρώην ηγέτες δεν μπορούν να παραμένουν εσαεί οι άτυποι αρχηγοί.

Και ύστερα ήρθε το ΚρανΜοντανά.

Εννέα χρόνια μετά το ναυάγιο των συνομιλιών, ο Αβέρωφ Νεοφύτου επανέρχεται με βαριές επικρίσεις για τις ευθύνες του ΔΗΣΥ και για τους χειρισμούς της τότε περιόδου. Η κριτική για το Κυπριακό είναι απολύτως θεμιτή. Όμως η πολιτική μνήμη επιβάλλει και κάτι ακόμη: συνέπεια.

Ποιος ήταν τότε πρόεδρος του ΔΗΣΥ;

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου.

Δεν ήταν ένας εξωτερικός παρατηρητής. Δεν ήταν πολιτικός περαστικός. Ήταν ο αρχηγός του κόμματος που σήμερα εγκαλεί για εκείνους τους χειρισμούς. Και επομένως, όταν κάνει ιστορική αποτίμηση για το ΚρανΜοντανά, οφείλει να εξηγεί και τον δικό του τότε ρόλο, τις δικές του δημόσιες τοποθετήσεις και τη δική του πολιτική στάση.

Δεν μπορεί ένας πολιτικός να ζητά από τους άλλους λογαριασμό για το παρελθόν και ταυτόχρονα να εμφανίζεται ο ίδιος ως αμέτοχος σε αυτό.

Η πολιτική δεν λειτουργεί με επιλεκτική μνήμη. Ούτε μπορεί να ξαναγράφεται κάθε φορά που αλλάζουν οι εσωκομματικοί συσχετισμοί.

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου έχει κάθε δικαίωμα να επιστρέψει στο προσκήνιο. Έχει δικαίωμα να ασκήσει κριτική, να διεκδικήσει και να αντιπαρατεθεί. Αλλά, εάν πράγματι θέλει να επιστρέψει ως πρωταγωνιστής, θα πρέπει να αποδεχθεί και το αυτονόητο: μαζί με την πολιτική του εμπειρία κουβαλά και το πολιτικό του παρελθόν.

Και αυτό το παρελθόν δεν μπορεί να διαγράφεται όταν δεν εξυπηρετεί τη σημερινή πολιτική αφήγηση.

Η Αννίτα Δημητρίου δεν χρειάζεται να απολογείται επειδή είναι η σημερινή πρόεδρος του ΔΗΣΥ. Ούτε ο ΔΗΣΥ μπορεί να λειτουργεί υπό την ιδέα ότι κάθε απόφαση της σημερινής ηγεσίας χρειάζεται την προηγούμενη έγκριση.

Το 2028 είναι μπροστά. Και αν ο Αβέρωφ Νεοφύτου θέλει να είναι υποψήφιος, ας το πει καθαρά και ας αναμετρηθεί πολιτικά με την Αννίτα Δημητρίου όταν έρθει η ώρα. Χωρίς υπαινιγμούς, χωρίς πολιτικές σκιές και χωρίς να μετατρέπει κάθε εσωκομματική διαδικασία σε πεδίο προσωπικής σύγκρουσης.

Γιατί στο τέλος της ημέρας το ερώτημα είναι απλό:

Θέλει να υπηρετήσει ξανά την παράταξη ή θέλει να ξανακερδίσει την παράταξη;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα κρίνει πολλά περισσότερα από μια δημοσκόπηση.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ

Στην πολιτική, όπως και στη ζωή, όταν κάποιοι αντιλαμβάνονται ότι οι συνθήκες διαμορφώνονται ευνοϊκά, σπεύδουν να εμφανιστούν ως η λύση στα προβλήματα του τόπου. Ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028, η συζήτηση για υποψηφιότητες έχει ήδη αρχίσει, παρότι απομένει σημαντικό χρονικό διάστημα. Και μαζί της εμφανίζονται και οι αυτόκλητοι «σωτήρες», εκείνοι που παρουσιάζονται ως η αναγκαία εναλλακτική σε ένα πολιτικό σκηνικό που πράγματι αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις.

Μια από τις περιπτώσεις που προκαλούν εύλογα ερωτήματα είναι εκείνη του Ανδρέα Μαυρογιάννη. Ενός ανθρώπου που υπηρέτησε επί σειρά ετών την Κυπριακή Δημοκρατία από σημαντικές θέσεις και ο οποίος ανέλαβε, επί προεδρίας Νίκου Αναστασιάδη, τη θέση του διαπραγματευτή για το Κυπριακό. Η ιδιότητα αυτή δεν ήταν διακοσμητική. Προϋπέθετε συμμετοχή στη διαμόρφωση, υπεράσπιση και προώθηση της διαπραγματευτικής γραμμής της πλευράς μας.

Γι’ αυτό ακριβώς η σημερινή δημόσια τοποθέτηση του κ. Μαυρογιάννη δικαιολογεί αυστηρά πολιτικά ερωτήματα. Ιδιαίτερα όταν οι θέσεις που προβάλλει σήμερα εμφανίζονται σε αρκετά σημεία διαφορετικές από εκείνες που συνδέθηκαν με τη διαπραγματευτική πορεία που ακολούθησε η Κυπριακή Δημοκρατία μέχρι το ΚρανΜοντανά.

Στο ΚρανΜοντανά ο κ. Μαυρογιάννης δεν ήταν εξωτερικός παρατηρητής. Ήταν ο άνθρωπος που συμμετείχε από την πρώτη γραμμή στις συνομιλίες και γνώριζε εκ των έσω τα δεδομένα, τις δυσκολίες, τις συγκλίσεις και τις διαφωνίες. Γνώριζε, επομένως, πολύ καλύτερα από τους περισσότερους τι είχε κατατεθεί στο τραπέζι και ποια ήταν τα περιθώρια που υπήρχαν.

Σήμερα, όταν ασκεί κριτική στην πολιτική Αναστασιάδη, οφείλει να απαντήσει καθαρά: Πού ακριβώς διαφοροποιείται από τη γραμμή που ο ίδιος υπηρετούσε ως διαπραγματευτής; Ποιες συγκεκριμένες θέσεις θεωρεί σήμερα λανθασμένες; Και, κυρίως, ποια είναι η εναλλακτική πρόταση που εισηγείται;

Δεν αρκούν οι γενικόλογες αναφορές, ούτε η διπλωματική διατύπωση. Το Κυπριακό δεν είναι επικοινωνιακή άσκηση. Είναι ζήτημα στρατηγικής, ασφάλειας και επιβίωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει τι ακριβώς προτείνει ο καθένας και όχι να καλείται να αξιολογήσει πρόσωπα στη βάση αόριστων διακηρύξεων.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον πολιτικά όταν οι σημερινές τοποθετήσεις του κ. Μαυρογιάννη συγκλίνουν σε αρκετά σημεία με θέσεις που διαχρονικά υποστηρίζει το ΑΚΕΛ, κόμμα με το οποίο είχε συμπράξει στην προεδρική εκλογική αναμέτρηση του 2023 και με το οποίο, σύμφωνα με όσα συζητούνται δημόσια, ενδέχεται να αναζητήσει εκ νέου κοινό βηματισμό.

Εδώ προκύπτει η ουσία της πολιτικής συνέπειας. Αν σήμερα ο κ. Μαυρογιάννης θεωρεί ότι η προηγούμενη πολιτική ήταν λανθασμένη και ότι πρέπει να ακολουθηθεί διαφορετική πορεία, έχει κάθε δικαίωμα να το υποστηρίξει. Έχει όμως και την υποχρέωση να εξηγήσει πότε και γιατί άλλαξε άποψη. Δεν είναι πειστικό να παρουσιάζεται μια διαφορετική πολιτική ως αυτονόητη, χωρίς προηγουμένως να εξηγείται η προσωπική συμμετοχή στην προηγούμενη.

Η πολιτική διαδρομή του καθενός αποτελεί μέρος της δημόσιας αξιολόγησής του. Και για έναν ενδεχόμενο υποψήφιο για την Προεδρία, η συνέπεια λόγων και πράξεων δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι προϋπόθεση αξιοπιστίας.

Αν ο κ. Μαυρογιάννης θεωρεί σήμερα ότι οι θέσεις που υποστήριζε ή υπηρετούσε στο Κραν Μοντανά δεν αποτελούν πλέον τη σωστή βάση για το Κυπριακό, ας το πει ευθέως. Αν πιστεύει ότι η σημερινή προσέγγιση του ΑΚΕΛ είναι η ορθή, ας εξηγήσει με σαφήνεια γιατί. Και αν υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο για την επανέναρξη και την προοπτική των συνομιλιών, ας το καταθέσει δημόσια.

Οι προεδρικές εκλογές δεν πρέπει να μετατραπούν σε διαγωνισμό προσωπικών φιλοδοξιών ούτε σε αναζήτηση του εκάστοτε «σωτήρα». Ούτε η Κύπρος χρειάζεται πολιτικές μεταμορφώσεις ανάλογα με τις προεκλογικές ανάγκες. Χρειάζεται πρόσωπα που να μπορούν να εξηγήσουν με καθαρότητα τι υποστήριξαν, τι πιστεύουν σήμερα και τι προτείνουν για αύριο.

Ο κ. Μαυρογιάννης έχει κάθε δικαίωμα να διεκδικήσει την Προεδρία. Έχει όμως και την υποχρέωση να κριθεί για ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή. Και ειδικά για το Κραν Μοντανά, όπου δεν ήταν απλώς παρών, αλλά είχε θεσμικό και ουσιαστικό ρόλο. Εκεί βρίσκεται το μέτρο της πολιτικής του συνέπειας. Και εκεί οφείλει να δώσει τις πιο καθαρές απαντήσεις.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ

Η αξιολόγηση της αξιοπιστίας και της αποτελεσματικότητας του έργου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος ολοκληρώνει τη δεύτερη θητεία του στην ηγεσία του Οργανισμού, αποτελεί αντικείμενο έντονης διεθνούς συζήτησης. Η θητεία του έχει σημαδευτεί από μεγάλες διεθνείς κρίσεις, πολέμους και σοβαρές ανθρωπιστικές καταστροφές, αλλά και από την αδυναμία του ΟΗΕ να επιβάλει αποτελεσματικά λύσεις σε πολλές από αυτές.

Οι επικριτές του Γκουτέρες, μεταξύ των οποίων διεθνείς αναλυτές και κράτη-μέλη του ΟΗΕ, υποστηρίζουν ότι ο Οργανισμός εμφανίστηκε σε αρκετές περιπτώσεις παράλυτος μπροστά σε μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις. Η αδυναμία του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταλήξει σε αποτελεσματικές αποφάσεις, λόγω κυρίως των διαφορετικών συμφερόντων των ισχυρών κρατών, αποτελεί ασφαλώς θεσμικό πρόβλημα. Ωστόσο, αυτό δεν απαλλάσσει τον Γενικό Γραμματέα από την πολιτική ευθύνη να υπερασπίζεται με συνέπεια τις αρχές του διεθνούς δικαίου και τις αποφάσεις του ίδιου του Οργανισμού.

Στην περίπτωση της Κύπρου, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Για δεκαετίες, η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής και κατοχής, ενώ οι παραβιάσεις και οι εντάσεις στη νεκρή ζώνη επανέρχονται κατά διαστήματα στην επικαιρότητα. Η κριτική προς τον Γκουτέρες είναι ότι δεν υπήρξε πάντοτε η ίδια σαφήνεια και αποφασιστικότητα στις δημόσιες τοποθετήσεις του όταν επρόκειτο για τουρκικές ενέργειες που αφορούσαν την Κύπρο.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα βασικά προβλήματα αξιοπιστίας της πολιτικής του. Όταν ο Γενικός Γραμματέας επικαλείται το διεθνές δίκαιο σε άλλες διεθνείς κρίσεις, είναι εύλογο να αναμένει κανείς την ίδια συνέπεια και όταν το ζήτημα αφορά την Κύπρο. Το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά, ανάλογα με τις γεωπολιτικές ισορροπίες ή το πολιτικό κόστος που συνεπάγεται κάθε δημόσια τοποθέτηση.

Ο χαρακτηρισμός «Πόντιος Πιλάτος» χρησιμοποιείται εδώ πολιτικά, για να περιγράψει μια στάση αποφυγής ανάληψης σαφούς θέσης μπροστά σε δύσκολα ζητήματα. Και είναι ακριβώς αυτή η στάση που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε το Κυπριακό κατά τη διάρκεια της θητείας του. Για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά το ΚρανΜοντανά, η διαδικασία παρέμεινε ουσιαστικά παγωμένη. Και τώρα, προς το τέλος της θητείας του, ο Γκουτέρες επανέρχεται ενεργότερα στο Κυπριακό, επιχειρώντας να επαναφέρει τις δύο πλευρές σε τροχιά διαλόγου.

Η προσπάθεια για επανέναρξη των συνομιλιών είναι ασφαλώς θεμιτή και ευπρόσδεκτη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραγνωρίζονται οι ευθύνες, οι ανησυχίες και τα διδάγματα της προηγούμενης δεκαετίας. Οποιαδήποτε νέα πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών πρέπει να στηρίζεται σε σαφείς αρχές, σεβασμό των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και πλήρη προσήλωση στο διεθνές δίκαιο.

Το ίδιο ισχύει και για τη δημόσια ρητορική του Γενικού Γραμματέα. Όταν ο ίδιος καταδικάζει στρατιωτικές επιδρομές σε άλλες χώρες και υπογραμμίζει την ανάγκη σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου, είναι απολύτως εύλογο να τίθεται το ερώτημα γιατί δεν επιδεικνύεται αντίστοιχη πολιτική σαφήνεια απέναντι στην κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Κύπρος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά συνέπεια. Ζητά το διεθνές δίκαιο να έχει την ίδια αξία για όλους και να μην προσαρμόζεται στις εκάστοτε γεωπολιτικές σκοπιμότητες.

Ο Γκουτέρες θα κριθεί τελικά όχι μόνο από τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε, αλλά και από όσα απέφυγε να πει ή να πράξει. Και στην περίπτωση του Κυπριακού, η κριτική παραμένει αυστηρή: ένας Γενικός Γραμματέας που θέλει να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στη λύση ενός διεθνούς προβλήματος δεν μπορεί να εμφανίζεται επιλεκτικός στην υπεράσπιση των αρχών που υποτίθεται ότι υπηρετεί. Η αξιοπιστία του ΟΗΕ στην Κύπρο θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον οι αρχές αυτές εφαρμόζονται με συνέπεια, χωρίς δύο μέτρα και δύο σταθμά.

ΤΟΥ ΚΡΙΣ ΜΙΧΑΗΛ