*του Χάρη Θεραπή

Όταν το μοντάζ προηγείται της αλήθειας   
Στην εποχή των social media, ένα πολιτικό σκάνδαλο δεν χρειάζεται πλέον αποδείξεις. Χρειάζεται αφήγημα, σωστό timing και εικόνα. Ένα καλά μονταρισμένο βίντεο μπορεί να προηγηθεί της έρευνας, να επιβάλει ερμηνεία και να αναγκάσει θεσμούς, κόμματα και μέσα ενημέρωσης να αντιδράσουν σε κάτι που παρουσιάζεται ως «ντοκουμέντο», πριν ακόμη ελεγχθεί.

Η πρόσφατη κυκλοφορία βίντεο από τον λογαριασμό Emily Thompson είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς κατασκευάζεται ένα πολιτικό viral σκάνδαλο βήμα-βήμα.

Από ποιον ξεκινά
Το σκάνδαλο δεν ξεκινά από οργανωμένο δημοσιογραφικό οργανισμό, αλλά από λογαριασμό χαμηλού θεσμικού κόστους. Έναν προσωπικό ή ημι-ανώνυμο λογαριασμό, χωρίς δεσμεύσεις δεοντολογίας, χωρίς νομική ευθύνη, χωρίς υποχρέωση επαλήθευσης.
Η αξιοπιστία δεν χτίζεται στο κύρος, αλλά στην αιφνιδιαστική «αποκάλυψη».

Η δύναμη της φόρμας
Το βίντεο υιοθετεί τη μορφή μικρού ντοκιμαντέρ: αφήγηση, δραματική μουσική, τίτλους έντασης, αποσπάσματα δηλώσεων. Η φόρμα λειτουργεί υποσυνείδητα ως εγγύηση εγκυρότητας.

• Απουσιάζουν όμως τα βασικά στοιχεία της έρευνας:
  πλήρες, αμοντάριστο πρωτογενές υλικό,

• σαφής χρονολόγηση,

• τεκμηρίωση με έγγραφα ή δεδομένα,

• ανεξάρτητη επιβεβαίωση.

Η εικόνα πείθει εκεί όπου τα στοιχεία λείπουν.

Το μοντάζ ως εργαλείο πειθούς
Κεντρικός μηχανισμός είναι η αποσπασματική χρήση δηλώσεων. Φράσεις κόβονται, αφαιρούνται από το πλαίσιο και επανατοποθετούνται σε νέα αφήγηση που οδηγεί τον θεατή σε συγκεκριμένο συμπέρασμα. Δεν αποδεικνύεται παρανομία. Δεν παρουσιάζεται έλεγχος.
Δημιουργείται, όμως, η αίσθηση ότι «κάτι σοβαρό έχει συμβεί». Η αμφιβολία μετατρέπεται σε ενοχή χωρίς ενδιάμεσα στάδια.

Από τα ερωτήματα στα συμπεράσματα
Η τεχνική είναι γνώριμη: το υλικό ξεκινά θέτοντας «ερωτήματα» και καταλήγει να υποβάλλει απαντήσεις. Ο θεατής δεν καλείται να κρίνει· καθοδηγείται να συμφωνήσει. Το πλήρες υλικό δεν δημοσιοποιείται ποτέ. Δεν υπάρχει timeline, δεν υπάρχουν timestamps, δεν υπάρχει τρόπος επαλήθευσης. Η απουσία αυτή δεν είναι τυχαία: το πρωτογενές υλικό είναι εχθρός του αφηγήματος.

Το timing και η διάχυση
Τίποτα δεν ανεβαίνει τυχαία. Το πολιτικό viral επιλέγει περίοδο έντασης, θεσμικής ευαισθησίας ή προεκλογικού κλίματος. Δεν απευθύνεται πρώτα σε θεσμούς ή ανεξάρτητες αρχές, αλλά απευθείας στο κοινό.
Η κοινή γνώμη μετατρέπεται σε δικαστήριο χωρίς φάκελο.
Μόλις ξεκινήσει η αναπαραγωγή, πολιτικές αντιδράσεις και δημοσιογραφικές αναφορές —ακόμη και με επιφυλάξεις— λειτουργούν ως μηχανισμός νομιμοποίησης του αφηγήματος.

Όταν η ζημιά προηγείται της αλήθειας

Ακόμη κι αν το υλικό αμφισβητηθεί ή αποδομηθεί εκ των υστέρων, το αποτύπωμα έχει ήδη μείνει. Το πολιτικό viral σκάνδαλο δεν χρειάζεται να είναι αληθινό. Χρειάζεται να προλάβει την αλήθεια.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το πρόβλημα δεν είναι ένα βίντεο. Είναι το μοντέλο. Όταν το μοντάζ υποκαθιστά την έρευνα και το viral αντικαθιστά τη θεσμική διαδικασία, η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο εντυπώσεων.
Και τότε, το σκάνδαλο δεν είναι αυτό που καταγγέλλεται.
Είναι ο τρόπος που μαθαίνουμε να το πιστεύουμε.

*Διευθυντής του Vouli.TV

του Χάρη Θεραπή*

Η πρόσφατη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διπλωματική πράξη, αλλά μια στρατηγική κίνηση υψηλού γεωπολιτικού συμβολισμού. Για πρώτη φορά, το Ισραήλ μεταφέρει με σαφήνεια τον ανταγωνισμό του με την Τουρκία πέρα από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο στο Κέρας της Αφρικής – σε έναν χώρο κρίσιμο για τις παγκόσμιες θαλάσσιες και ενεργειακές ροές.

Η Σομαλιλάνδη, αν και μη διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, ελέγχει την περιοχή της Μπερμπέρα, σε άμεση εγγύτητα με το στενό του Βαβ-ελ-Μαντέμπ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία πνιγμού» παγκοσμίως, από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών προς το Σουέζ και, κατ’ επέκταση, την Ανατολική Μεσόγειο. Με την αναγνώριση αυτή, το Ισραήλ επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και πρόσβαση σε μια περιοχή που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών του.

Η κίνηση αυτή έχει σαφείς αποδέκτες. Πρώτον, την Τουρκία, η οποία τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά σε παρουσία και επιρροή στην Αφρική, στη Σομαλία και στην Ερυθρά Θάλασσα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως προστάτη μουσουλμανικών πληθυσμών και εγγυητή ασφάλειας. Δεύτερον, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς παίκτες που θεωρούν το Κέρας της Αφρικής ζωτικό χώρο για τα δικά τους συμφέροντα. Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης λειτουργεί έτσι ως γεωπολιτικό μήνυμα ανατροπής ισορροπιών.

Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνεχιζόμενη κρίση στη Γάζα, τη ρευστότητα στη Συρία και τον ρόλο του Ιράν. Το Ισραήλ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλέγμα αποτροπής και συμμαχιών σε όλο το τόξο από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα, την ώρα που η Τουρκία διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης με ιδεολογικό και πολιτικό αποτύπωμα. Ο ανταγωνισμός αυτός δεν είναι συγκυριακός· είναι δομικός και μακροπρόθεσμος.

Για την Κύπρο, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου δεν αποσυνδέεται πλέον από τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής. Όσο το Ισραήλ και η Τουρκία μεταφέρουν τον ανταγωνισμό τους σε νέα γεωγραφικά πεδία, τόσο η Κύπρος καθίσταται κομβικό σημείο σταθερότητας αλλά και αυξημένης γεωπολιτικής έκθεσης.

Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος

• Να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της ανάγνωση, αντιμετωπίζοντας την Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος ενός ενιαίου γεωστρατηγικού τόξου που εκτείνεται έως την Ερυθρά Θάλασσα.

• Να ενισχύσει θεσμικά τις στρατηγικές της συνεργασίες με Ισραήλ, Ελλάδα και εταίρους στην ΕΕ, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια θαλάσσιων υποδομών και ενεργειακών οδών.

• Να επενδύσει στη διπλωματική πρόληψη, αποφεύγοντας τη λογική του παθητικού παρατηρητή ή του δεδομένου συμμάχου.

• Να θωρακίσει την ΑΟΖ και τις κρίσιμες υποδομές, με ευρωπαϊκή και διεθνή στήριξη, απέναντι σε πιέσεις και υβριδικές απειλές.

• Να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως κράτος-μέλος της ΕΕ, προβάλλοντας τη σημασία της Κύπρου ως παράγοντα σταθερότητας σε μια διευρυνόμενη ζώνη κρίσεων.

Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δείχνει ότι ο γεωπολιτικός χάρτης αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε. Για την Κύπρο, η πρόκληση δεν είναι απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να τοποθετείται στρατηγικά μέσα σε αυτές.

*Διευθυντή του Vouli.TV

του Χάρη Θεραπή

Η κυπριακή κοινωνία είναι πράγματι απογοητευμένη. Κουράστηκε από τα λάθη, την αλαζονεία και την ανικανότητα εκείνων που κυβερνούσαν για χρόνια. Και έχει κάθε δικαίωμα. Αλλά εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα: ενώ τα παλιά κόμματα έχασαν το μέτρο και την επαφή με την πραγματικότητα, η απάντηση που γεννιέται απέναντί τους είναι μια πολιτική πρόταση χωρίς πρόγραμμα, χωρίς δομές και χωρίς στοιχειώδη κατανόηση του πώς λειτουργεί η Πολιτεία.

Το σύνθημα «θα ψηφίζετε από το app και θα εφαρμόζουμε ό,τι βγει» δείχνει ξεκάθαρα την ευκολία με την οποία κάποιοι θεωρούν ότι μπορεί να λειτουργήσει ένα κράτος. Δεν είναι δημοκρατία αυτό. Είναι ψηφιακός εντυπωσιασμός. Ο κρατικός προϋπολογισμός — ένα τεχνικό, νομικό και οικονομικό κείμενο χιλίων σελίδων — δεν αποφασίζεται με ένα “ναι” ή “όχι” στο κινητό. Τα νομοσχέδια για ενέργεια, ασφάλεια, φορολογία, ψηφιακές υποδομές δεν λύνονται σαν quiz στα stories. Και φυσικά, η «Άμεση Δημοκρατία» που ευαγγελίζονται δεν προβλέπεται καν στο Σύνταγμα. Είναι ανέφικτη.

Το μεγαλύτερο όμως οξύμωρο: δηλώνουν «αντισυστημικοί», ενώ επιδιώκουν να μπουν στο σύστημα — στη Βουλή, στο Εθνικό Συμβούλιο, στις επιτροπές. Θέλουν να γίνουν αυτοί που θα κληθούν να κάνουν αυτό που οι ίδιοι καταγγέλλουν. Αντισυστημικός μέσα στο σύστημα; Πολύ απλά, δεν γίνεται. Κάπου τελειώνουν τα συνθήματα και αρχίζει η πραγματικότητα.

Όμως ας είμαστε ξεκάθαροι: αυτό το κενό που εκμεταλλεύονται, δεν προέκυψε τυχαία. Το δημιούργησαν τα ίδια τα πολιτικά κόμματα. Κόμματα εγκλωβισμένα στον μικροκομματισμό, διαλυμένα οργανωτικά, χωρίς παραγωγή πολιτικής, χωρίς όραμα και χωρίς καμία αίσθηση του τι ζει καθημερινά ο πολίτης. Απέτυχαν να δώσουν λύσεις σε στέγαση, σε υγεία, σε ακρίβεια, σε διαφθορά, σε παιδεία. Απέτυχαν να ακούσουν, να διαμορφώσουν προτάσεις, να παράξουν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Δεν διάβασαν τα σημεία των καιρών και τώρα πληρώνουν το τίμημα.

Και ανάμεσα στις δύο αυτές αποτυχίες — την κόπωση του παλιού και την ευκολία του νέου — μένει ο πολίτης. Μόνος, εξαπατημένος από τη μια, κολακευμένος από την άλλη, χωρίς πραγματική πολιτική πρόταση μπροστά του.

Η Κύπρος δεν χρειάζεται ούτε το παλιό που ξεθώριασε από την αλαζονεία, ούτε το “νέο” που στηρίζεται στην άγνοια και στο θέαμα. Χρειάζεται πολιτική με σχέδιο. Με πρόγραμμα. Με διαφάνεια, λογοδοσία και θεσμική σοβαρότητα. Χρειάζεται κόμματα που θα παράγουν πολιτικές, όχι memes. Πολιτικούς που θα δίνουν λύσεις, όχι υποσχέσεις. Και μια νέα γενιά που θα συνδέει την ενέργεια με τη γνώση — όχι με τα views.

Η χώρα δεν κυβερνιέται με likes. Η χώρα κυβερνιέται με ευθύνη. Και αυτό, προς το παρόν, λείπει και από τους δύο πόλους: και από όσους απέτυχαν για χρόνια, και από όσους τώρα εμφανίζονται με άδεια χέρια και μεγάλη αυτοπεποίθηση.
Ώρα να τελειώσει το θέατρο — από όλες τις πλευρές.

*Ο Χάρης Θεραπής είναι ο Διευθυντής του Vouli.TV