του Χάρη Θεραπή

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου δεν υπήρξε ποτέ ένας συμβατικός παίκτης της κυπριακής πολιτικής σκακιέρας. Όταν όμως αποφασίζει να ρίξει το πολιτικό του «μπουρλότο», το κάνει με τρόπο που προκαλεί σεισμικές δονήσεις στα θεμέλια του οικοδομήματος που ο ίδιος διηύθυνε για μια δεκαετία. Η αιφνιδιαστική εξαγγελία της ανεξάρτητης υποψηφιότητάς του για τις Προεδρικές Εκλογές του 2028 —παρακάμπτοντας εμπράκτως τα θεσμοθετημένα κομματικά όργανα και τις καταστατικές διαδικασίες του Δημοκρατικού Συναγερμού— δεν συνιστά απλώς μια πρόωρη προεκλογική κίνηση. Συνιστά μια ευθεία πράξη πολιτικής αμφισβήτησης και ένα ανελέητο τεστ αντοχής για τη συνοχή της παράταξης.

Προτάσσοντας το τέλμα στο Κυπριακό και τη «νιρβάνα της παθητικότητας», ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ επιλέγει τη φυγή προς τα εμπρός. Με μια κίνηση-ρελάνς, προλαβαίνει την Πινδάρου και τη νυν πρόεδρο Αννίτα Δημητρίου πριν καν ανοίξουν οι εσωκομματικές κάλπες, στέλνοντας σαφές μήνυμα: δεν περιμένει χρίσματα, δεν ζητά άδεια και δεν πρόκειται να εγκλωβιστεί σε συμμαχίες διαδρόμων.

Η Πινδάρου στο εκτελεστικό απόσπασμα του τριπλού διχασμού

Για την ηγεσία της Αννίτας Δημητρίου, η κίνηση Αβέρωφ ισοδυναμεί με απόλυτο εφιάλτη. Η προσπάθεια της Πινδάρου να διατηρήσει ισορροπίες, να εμφανιστεί ως η θεσμική εγγυήτρια της ενότητας και να δρομολογήσει τις διαδικασίες για το χρίσμα, δέχθηκε καίριο πλήγμα.

Ο ΔΗΣΥ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το πιο καταστροφικό σενάριο της ιστορίας του: δύο υποψηφιότητες από τα σπλάχνα του, ενός τέως και μιας νυν προέδρου, αλλά και μία τρίτη υποψηφιότητα, εκείνη του νυν Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος ανδρώθηκε πολιτικά στον ΔΗΣΥ και εξακολουθεί να αντλεί ζωτικό οξυγόνο από τη συναγερμική δεξαμενή.

Πρόκειται για έναν πρωτοφανή τριπλό κανιβαλισμό του ίδιου πολιτικού χώρου. Η αναμέτρηση δεν θα διεξαχθεί σε κάποιο συνέδριο, αλλά στο ανοιχτό πεδίο της κοινωνίας, όπου τρία πρόσωπα με κοινή αφετηρία θα διεκδικούν τα ίδια συντρίμμια μιας διασπασμένης εκλογικής βάσης. Η εμπειρία του 2023, που οδήγησε την παράταξη στην αντιπολίτευση και στον κατακερματισμό, όχι απλώς δεν έγινε μάθημα, αλλά επιστρέφει ως πολιτική τραγωδία με ανεξέλεγκτες συνέπειες.

Τα «ορφανά» της δεύτερης Κυριακής: Ώρα μηδέν για τους συμπορευτές

Πέρα όμως από την κεντρική πολιτική σκηνή, το πραγματικό δράμα εκτυλίσσεται στα παρασκήνια και αφορά τα πρόσωπα. Η κίνηση Αβέρωφ φέρνει σε δεινή θέση μια ολόκληρη φουρνιά πρωτοκλασάτων στελεχών: εκείνους που στη δραματική δεύτερη Κυριακή των προεδρικών εκλογών του 2023 τάχθηκαν αναφανδόν στο πλευρό του, συγκρούστηκαν με το «προεδρικό στρατόπεδο» του Νίκου Αναστασιάδη, αρνήθηκαν κατηγορηματικά να στηρίξουν τον Νίκο Χριστοδουλίδη και έφτασαν μέχρι το σημείο να προκρίνουν ανοικτά ή συγκεκαλυμμένα την υπέρβαση με τον Ανδρέα Μαυρογιάννη.

Σήμερα, αυτά τα στελέχη βρίσκονται μπροστά σε αμείλικτα και υπαρξιακά ερωτήματα:

1. Θα ακολουθήσουν τον Αβέρωφ στον δρόμο του αντάρτικου;

   Όσοι επιλέξουν να σταθούν δημόσια δίπλα στον κ. Νεοφύτου γνωρίζουν ότι θέτουν εαυτούς εκτός κομματικής πειθαρχίας, ρισκάροντας τη διαγραφή ή την πλήρη περιθωριοποίησή τους από τα όργανα του ΔΗΣΥ. Έχουν το πολιτικό σθένος να εγκαταλείψουν την ασφάλεια του κομματικού μαντριού για χάρη ενός προσωπικού εγχειρήματος;

2. Πώς θα δικαιολογήσουν τη στροφή προς την κομματική νομιμότητα;

   Αν επιλέξουν να πειθαρχήσουν στην επίσημη υποψηφιότητα του κόμματος (ή της Αννίτας Δημητρίου), πώς θα αντικρίσουν τον άνθρωπο για τον οποίο έδωσαν σκληρές μάχες και συγκρούστηκαν με τη βάση της παράταξης; Μπορεί η επίκληση της «ενότητας» να ξεπλύνει την πολιτική ασυνέπεια;

3. Ποια στάση θα κρατήσουν απέναντι στον Νίκο Χριστοδουλίδη;

   Η συμπόρευση με τον Αβέρωφ το 2023 είχε ως βασικό άξονα την άρνηση συνδιαλλαγής με τον «αποστάτη» Νίκο Χριστοδουλίδη. Σήμερα, με τρεις πόλους συναγερμικής προέλευσης να μάχονται για την εξουσία, μήπως το αντάρτικο Αβέρωφ καταλήξει να λειτουργήσει –για άλλη μια φορά– ως ο απόλυτος καταλύτης για την επανεκλογή Χριστοδουλίδη;

4. Έχει ο Αβέρωφ τη δυναμική να τους προστατεύσει πολιτικά;

   Ο τέως πρόεδρος δεν διαθέτει πλέον στα χέρια του τα κλειδιά της Πινδάρου, ούτε τη νομή της κομματικής εξουσίας. Μπορεί ένα προσωποπαγές εγχείρημα να προσφέρει πολιτικό οξυγόνο και μελλοντική προοπτική σε στελέχη που φιλοδοξούν να έχουν ρόλο στα δημόσια πράγματα;

Το τέλος των ψευδαισθήσεων

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου επέλεξε να κάψει τις γέφυρες πίσω του. Με την κίνησή του αυτή, δεν αφήνει περιθώρια για επιτήδεια ουδετερότητα. Οι συνοδοιπόροι του 2023 καλούνται τώρα να διαλέξουν: είτε θα γίνουν συμμέτοχοι σε ένα ριψοκίνδυνο πολιτικό αντάρτικο με άγνωστη κατάληξη, είτε θα υποκλιθούν στην κομματική ορθοδοξία της Πινδάρου, αφήνοντας τον άλλοτε ισχυρό άνδρα της παράταξης μόνο του στην πιο μοναχική και ίσως τελευταία πολιτική του μάχη.

Στον ΔΗΣΥ, η αυλαία της εσωστρέφειας δεν έκλεισε ποτέ· απλώς άνοιξε η δεύτερη, πιο αδυσώπητη και κατακερματισμένη πράξη της.

Η Αννίτα Δημητρίου δεν είπε ακόμη το μεγάλο «ναι». Αλλά, όπως φαίνεται, σταμάτησε να λέει και «όχι».

Η συζήτηση για τις Προεδρικές του 2028 μπήκε πλέον για τα καλά στην Πινδάρου και το όνομα της προέδρου του ΔΗΣΥ βρίσκεται εκεί που πολλοί ανέμεναν ότι αργά ή γρήγορα θα βρισκόταν: στο επίκεντρο.

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν είναι μόνο αν η Αννίτα θα διεκδικήσει το χρίσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο θέλει να φτάσει μέχρι εκεί.

Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν στην ηγεσία του κόμματος, η ίδια δεν εμφανίζεται αρνητική σε μια υποψηφιότητα, αλλά θέλει προηγουμένως να γίνει ακόμη μία προσπάθεια συνεννόησης με όσους ενδεχομένως ενδιαφέρονται. Με απλά λόγια, πριν αρχίσει μια εσωκομματική μάχη, επιχειρεί να δει κατά πόσο μπορεί να την αποφύγει.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό πολιτικό στοίχημα.

Ο ΔΗΣΥ κουβαλά ακόμη τις πληγές του 2023. Μια νέα σκληρή εσωκομματική αναμέτρηση για το χρίσμα θα μπορούσε να επαναφέρει στην επιφάνεια διαχωριστικές γραμμές που η σημερινή ηγεσία προσπαθεί να κλείσει.

Γι’ αυτό και η λέξη «ενότητα» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η Αννίτα Δημητρίου φαίνεται να θέλει, εφόσον τελικά προχωρήσει, να το πράξει με όσο το δυνατόν λιγότερες εσωτερικές εκκρεμότητες. Όχι απλώς να κερδίσει μια κομματική διαδικασία, αλλά να βγει από αυτή χωρίς να χρειάζεται την επόμενη μέρα να ενώσει ξανά τα κομμάτια.

Το πρόβλημα είναι ότι στην πολιτική η συναίνεση δεν προσφέρεται πάντα.

Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ακόμη και για το χρονοδιάγραμμα. Στελέχη θέλουν τη διαδικασία να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, ώστε να υπάρχει χρόνος για αποκλιμάκωση πιθανών εσωτερικών εντάσεων. Άλλη προσέγγιση θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο μέχρι τον Μάρτιο.

Πριν από όλα αυτά, όμως, υπάρχει και το Κυπριακό.

Η Αννίτα συνδέει τον χρόνο της τελικής της απόφασης με το ξεκαθάρισμα του σκηνικού, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η διπλωματική κινητικότητα στη Νέα Υόρκη. Γι’ αυτό και η ουσιαστική συζήτηση για τις Προεδρικές αναμένεται να ανοίξει στην Πινδάρου περί τα μέσα Οκτωβρίου.

Μέχρι τότε, η πρόεδρος του ΔΗΣΥ κερδίζει χρόνο.

Χρόνο για να μετρήσει αντιδράσεις. Χρόνο για να συζητήσει με τα στελέχη. Και κυρίως χρόνο για να διαπιστώσει εάν το κόμμα μπορεί να φτάσει στο 2028 χωρίς να ξαναζήσει το 2023.

Γιατί πλέον το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα είναι υποψήφια η Αννίτα Δημητρίου.

Το σημαντικότερο ερώτημα είναι άλλο:

Θα χρειαστεί να κερδίσει πρώτα τον ΔΗΣΥ για να μπορέσει μετά να διεκδικήσει την Κύπρο;

Ο Ανδρέας Μαυρογιάννης δεν κρύβεται πλέον πίσω από τις λέξεις. Το ενδεχόμενο μιας δεύτερης διεκδίκησης της Προεδρίας το 2028 βρίσκεται ανοικτά στο τραπέζι και, αυτή τη φορά, το σκηνικό είναι διαφορετικό. Όχι μόνο γιατί ο ίδιος έχει ήδη μία προεδρική εκστρατεία πίσω του, αλλά γιατί η σχέση του με το ΑΚΕΛ ουσιαστικά δεν διακόπηκε ποτέ.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται περισσότερο στο timing παρά στην πρόθεση.

Ο Μαυρογιάννης θέλει να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις του μέχρι το τέλος του χρόνου. Το ΑΚΕΛ, από την άλλη, κινείται με τον δικό του χρόνο και σχεδιάζει να καταλήξει στην επιλογή του για το 2028 μέχρι την άνοιξη του 2027. Άρα προκύπτει ένα ενδιαφέρον πολιτικό παράδοξο: ο πιθανός υποψήφιος μπορεί να αποφασίσει πριν αποφασίσει το κόμμα που θα ήθελε να τον στηρίξει.

Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό παιχνίδι.

Εάν ο Μαυρογιάννης ανακοινώσει ότι κατέρχεται, χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει τη στήριξη της Εζεκίας Παπαϊωάννου, θα δημιουργήσει ένα νέο δεδομένο στο τραπέζι των εσωκομματικών συζητήσεων του ΑΚΕΛ. Όχι κατ’ ανάγκη ως πίεση προς την ηγεσία του κόμματος, αλλά ως μια υποψηφιότητα που θα βρίσκεται ήδη δημόσια ενώπιον της κοινωνίας.

Άλλωστε, η πολιτική σχέση των δύο πλευρών έχει συνέχεια. Ο Μαυρογιάννης διατηρεί επαφή με το ΑΚΕΛ, εμφανίζεται σε εκδηλώσεις του και πριν από τις βουλευτικές εκλογές είχε καλέσει τους πολίτες να στηρίξουν τα ψηφοδέλτιά του. Η συμπόρευση του 2023, συνεπώς, δεν έμεινε απλώς ως μια εκλογική συνεργασία του παρελθόντος.

Υπάρχει όμως και μία ουσιαστική διαφορά σε σχέση με την προηγούμενη αναμέτρηση.

Το 2022 ο Μαυρογιάννης ξεκινούσε χωρίς προηγούμενη προσωπική εκλογική μέτρηση για την Προεδρία. Σήμερα μπορεί να επικαλείται το αποτέλεσμα του 2023, όταν έφθασε στον δεύτερο γύρο και συγκέντρωσε 48,03%. Ο ίδιος έχει επίσης δηλώσει ότι έχει υπόψη του δημοσκοπήσεις που, όπως ανέφερε, τον εμφανίζουν πρώτο. Αυτό αποτελεί δική του δημόσια αναφορά και όχι ανεξάρτητη επιβεβαίωση της σημερινής εκλογικής εικόνας.

Το ερώτημα επομένως για το ΑΚΕΛ δεν είναι απλώς αν θα μπορούσε να επιστρέψει στον Μαυρογιάννη.

Είναι αν θέλει να επαναλάβει το μοντέλο του 2023 ή αν θεωρεί ότι το 2028 χρειάζεται κάτι διαφορετικό.

Και για τον ίδιο τον Μαυρογιάννη το δίλημμα είναι εξίσου καθαρό: μπορεί να ξεκινήσει τη δεύτερη προσπάθεια χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιοι τελικά θα βρίσκονται δίπλα του;

Οι επόμενοι μήνες θα ξεκαθαρίσουν πρώτα τη δική του απόφαση και αργότερα εκείνη του ΑΚΕΛ. Μέχρι τότε, όμως, ένα πράγμα είναι ήδη διαφορετικό από το 2022:

Αυτή τη φορά ο Ανδρέας Μαυρογιάννης δεν περιμένει να τον ανακαλύψουν. Δηλώνει παρών πριν ακόμη ανοίξει επίσημα η κούρσα.