«Χρειάστηκαν 3.000 χρόνια για να φτάσουμε σε αυτή τη στιγμή – μπορείτε να το φανταστείτε;». Με αυτά τα λόγια, ο Ντόναλντ Τραμπ, σαν αθλητής που πανηγυρίζει πριν καν ολοκληρωθεί ο αγώνας, απέσπασε χειροκροτήματα χθες στο Ισραήλ και στην Αίγυπτο.

Ταξιδεύοντας από την Ιερουσαλήμ στο Σαρμ Ελ Σέιχ, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε κάθε λόγο να αισθάνεται δικαιωμένος. Η απελευθέρωση των τελευταίων 20 εν ζωή ομήρων της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας συνιστά επίτευγμα που πριν από λίγους μήνες φάνταζε αδύνατο.

Πέρα όμως από την κατάπαυση του πυρός και την ανταλλαγή κρατουμένων, ο Τραμπ υπόσχεται –με τη στήριξη της Ουάσιγκτον– μια «νέα αυγή» για τη Μέση Ανατολή.

Το ερώτημα είναι τι σημαίνει αυτό για την περιοχή, ποια είναι η επόμενη φάση του ειρηνευτικού του σχεδίου και ποιος θα είναι ο ρόλος της Ευρώπης στις εξελίξεις.

Το σχέδιο των 20 σημείων και τα αγκάθια

Στο ειρηνευτικό σχέδιο 20 σημείων, που συνδιαμορφώθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, της Αιγύπτου, του Κατάρ και της Τουρκίας, παραμένουν ανοικτά πολλά ζητήματα. Στα σημεία τριβής συγκαταλέγονται ο τρόπος διακυβέρνησης της κατεστραμμένης Γάζας μετά τον πόλεμο, η διαδικασία αφοπλισμού της Χαμάς και οι όροι αποχώρησης του Ισραήλ.

Τα επόμενα βήματα

Η πλήρης αποχώρηση του ισραηλινού στρατού εξαρτάται από τον αφοπλισμό της Χαμάς, ωστόσο το σχέδιο αφήνει περιθώρια ελιγμών στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Ο επικεφαλής διαπραγματευτής της Χαμάς, Χαλίλ αλ Χάγια, υποστήριξε πρόσφατα πως η οργάνωση έχει λάβει εγγυήσεις από τις ΗΠΑ και τους διεθνείς μεσολαβητές ότι η συμφωνία σημαίνει «οριστικό τέλος του πολέμου». Ωστόσο, η φύση αυτών των εγγυήσεων παραμένει αδιευκρίνιστη.

Παράλληλα, το μέλλον της ίδιας της Χαμάς παραμένει θολό, καθώς το σχέδιο προκρίνει ένα παλαιστινιακό κράτος χωρίς τη συμμετοχή της. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, διατηρεί το δικαίωμα να επεμβαίνει στη Γάζα εφόσον θεωρεί ότι απειλείται η ασφάλειά του.

Για τη μεταβατική φάση προβλέπεται η συγκρότηση διοικητικού οργάνου που θα επιβλέπει την ασφάλεια, τη δημόσια τάξη και την ανθρωπιστική βοήθεια, με πιθανή συμμετοχή της Αιγύπτου και της Τουρκίας.

Οι ευρωπαϊκοί φόβοι

Στην Ευρώπη, το σχέδιο του Τραμπ αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα, σύμφωνα με το Politico. «Το Ισραήλ πρέπει να ανταποκριθεί», δηλώνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η εκεχειρία θα διατηρηθεί, χωρίς όμως να μειωθεί η πίεση προς το Τελ Αβίβ.

Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι η ειρηνευτική συμφωνία δεν μπορεί να σβήσει τη μνήμη των δεκάδων χιλιάδων Παλαιστινίων που έχασαν τη ζωή τους στη Γάζα. Θεωρούν ότι απαιτείται λογοδοσία, δικαιοσύνη και ένα φιλόδοξο σχέδιο ανοικοδόμησης, καθώς η καταστροφή ξεπερνά κάθε προηγούμενο.

Η ανθρωπιστική κρίση έχει προκαλέσει βαθύ διχασμό στην Ευρώπη. Οι φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις πλήθυναν, ενώ καταγράφηκαν και αυξημένα κρούσματα αντισημιτικών επιθέσεων. Παράλληλα, αρκετοί ηγέτες της Ε.Ε. κατηγόρησαν το Ισραήλ για «ανθρωπογενή λιμό».

Η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν ηγήθηκε προσπάθειας αναγνώρισης του παλαιστινιακού κράτους στα Ηνωμένα Έθνη, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε κυρώσεις στο Ισραήλ — πρωτοβουλία που, ωστόσο, δεν συγκέντρωσε ομοφωνία.

Πίεση για λογοδοσία

Η συμφωνία για εκεχειρία και απελευθέρωση ομήρων δημιούργησε πρόσκαιρη βελτίωση στις σχέσεις Ευρώπης–Ισραήλ. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες επιμένουν πως το Ισραήλ πρέπει να αποδείξει στην πράξη ότι τηρεί τους όρους της συμφωνίας, κυρίως ως προς τη διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας.

Αρκετά κράτη της Ε.Ε., όπως η Γερμανία και η Γαλλία, ζητούν δικαιοσύνη για τα εγκλήματα στη Γάζα. Το Βερολίνο, μάλιστα, έχει παγώσει προσωρινά τις εξαγωγές όπλων προς το Ισραήλ, ενώ το Παρίσι επιδιώκει να διατηρήσει την πίεση μέσω της απειλής κυρώσεων.

Η ανοικοδόμηση της Γάζας και το «συμβούλιο ειρήνης»

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διεκδικούν ενεργό ρόλο στη φάση της ανοικοδόμησης, επιθυμώντας συμμετοχή στο προτεινόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ που θα επιβλέπει τη διοίκηση της Γάζας.

Ωστόσο, στις Βρυξέλλες υπάρχει σκεπτικισμός: κάποιοι φοβούνται ότι το όργανο αυτό θα αποτελέσει περισσότερο εργαλείο για οικονομικά συμφέροντα παρά για ουσιαστική ειρήνη. Το κόστος ανοικοδόμησης εκτιμάται ότι υπερβαίνει τα 50 δισ. δολάρια, με την Ε.Ε. να αποτελεί βασικό χρηματοδότη.

Παρά ταύτα, η αδυναμία του μπλοκ να συμφωνήσει σε κοινή στάση έχει αποδυναμώσει την επιρροή του στην περιοχή. Διπλωμάτης χώρας του Κόλπου σχολίασε χαρακτηριστικά ότι «η Ευρώπη έλειπε καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης».

Η διπλωματία του Τραμπ

Η επιτυχία του Ντόναλντ Τραμπ εδραιώνει ένα νέο μοντέλο διπλωματίας, όπου οι προσωπικές σχέσεις και η επιρροή υπερισχύουν των θεσμών και της ιστορίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος εστιάζει σε απτά αποτελέσματα –όπως η απελευθέρωση ομήρων– και στις οικονομικές ευκαιρίες που δημιουργεί η «νέα αυγή» της Μέσης Ανατολής.

Για τον Τραμπ, η ειρήνη δεν είναι ιδεολογική επιδίωξη αλλά προϊόν συμφερόντων, χρηματοδότησης και ισχύος. Και όπως φαίνεται, οι χώρες του Κόλπου κρατούν το «κλειδί» της επόμενης ημέρας.

ΠΗΓΗ: POLITICO.