Του Πέτρου Ζαρούνα
Διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας*

Η ιστορία της αποαποικιοποίησης μας διδάσκει ότι πολλές φορές η απότομη ρήξη αφήνει πίσω της δυσεπίλυτα προβλήματα. Αντίθετα όπως δείχνουν οι περιπτώσεις των νησιών Τσάγκος και της Κύπρου η σταδιακή αποαποικιοποίηση αποτελεί μία εναλλακτική και αποτελεσματική στρατηγική για τη διασφάλιση της κυριαρχίας, της οικονομικής σταθερότητας και της διεθνούς νομιμότητας.

Με τη συμφωνία του 2024 για τα νησιά Τσάγκος το Ηνωμένο Βασίλειο (ΗΒ) υποχρεώθηκε να μεταβιβάσει την κυριαρχία στον Μαυρίκιο, διατηρώντας ωστόσο την αεροπορική και ναυτική βάση στο νησί Ντιέγκο Γκαρσία μέσω μιας μίσθωσης 99 ετών.

Στην Κύπρο, οι συμφωνίες του 1960 δεν οδήγησαν σε πλήρη αποαποικιοποίηση της εξ αιτίας της διατήρησης των Κυρίαρχων Βάσεων (SBAs).  Με βάση το παράδειγμα των Τσάγκος γίνεται φανερό ότι ο δρόμος προς την πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου περνά μέσα από τη σταδιακή ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο και όχι μέσω μετωπικών ρήξεων. Η συμφωνία του 2014 μεταξύ του τότε Προέδρου της ΚΔ, Νίκου Αναστασιάδη, και του Βρετανού Πρωθυπουργού, Ντέιβιντ Κάμερον, ενισχύει το επιχείρημα μου ότι η αποαποικιοποίηση είναι μια δυναμική και εξελικτική διαδικασία. Με τη συμφωνία του 2014 επιτρέπεται για πρώτη φορά η μη στρατιωτική ανάπτυξη εντός των ορίων των Βρετανικών Βάσεων και σε μία έκταση που αντιστοιχεί στο 77% της συνολικής έκτασης των Βάσεων. Αυτό το βήμα, αν και δεν κατήργησε την κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου στις περιοχές αυτές, αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη πορεία προς πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου. Όπως και στα νησιά Τσάγκος, η στρατηγική αυτή επιβεβαιώνει ότι η πλήρης κυριαρχία δεν επιτυγχάνεται πάντα με μια μονοκονδυλιά, αλλά μέσα από ενδιάμεσες συμφωνίες.

Η αναβάθμιση των σχέσεων μεταξύ Λευκωσίας και Λονδίνου λειτουργεί ως καταλύτης στη πορεία της σταδιακής αποαποικιοποίησης. Η ΚΔ και το ΗΒ έχουν πλέον μετεξελιχθεί σε στρατηγικούς εταίρους, με τη συνεργασία τους να εκτείνεται σε τομείς όπως η ασφάλεια, η εκπαίδευση και η ενέργεια. Το ΗΒ  αναγνωρίζει έμπρακτα ότι η πολυεπίπεδη συνεργασία με μια σταθερή, δημοκρατική Κύπρο ξεπερνά σε σημασία την απλή  ύπαρξη των κυρίαρχων βάσεων.

Ο Στρατηγικός Διάλογος μεταξύ ΚΔ και ΗΒ αποτελεί ακόμα ένα βήμα στη σύσφιξη των διμερών σχέσεων και στη προετοιμασία του εδάφους για τη πλήρη αποαποικιοποίηση της Κύπρου. Εδώ και χρόνια το ΗΒ αντιλαμβάνεται ότι η επιχειρησιακή ικανότητα των βάσεων εξαρτάται από τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας και των πολιτών της. Η σταθερή συνεργασία σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και πληροφοριών θεωρείται εξαιρετικά σημαντική για την προώθηση των συμφερόντων του ΗΒ στην ανατολική Μεσόγειο. Το Μοντέλο Τσάγκος ανοίγει το δρόμο για μια αντίστοιχη διευθέτηση στην Κύπρο με τη παραχώρηση της κυριαρχίας των Βάσεων στη ΚΔ με αντάλλαγμα την μακροπρόθεσμη μίσθωση τους έναντι ενός λογικού ενοικίου. Η εφαρμογή της Συμφωνίας Αναστασιάδη-Κάμερον για την πολεοδομική ανάπτυξη εντός των Βάσεων έχει ήδη ξεκινήσει τη “διάβρωση” των αποικιακών διοικητικών δομών. Όσο περισσότερο οι Βάσεις ενσωματώνονται στο κυπριακό διοικητικό και οικονομικό γίγνεσθαι, τόσο πιο εύκολη γίνεται η τελική πολιτική μετάβαση. Η ΚΔ απέδειξε τα τελευταία χρόνια ότι είναι ένας φερέγγυος εταίρος κάτι που για το Ηνωμένο Βασίλειο είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Τέλος η ΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει τον εγγυητή μίας τέτοιας συμφωνίας μεταξύ ΗΒ και ΚΔ. Εκτιμώ ότι παρά τη προσωρινή οπισθοδρόμηση στη διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας ΗΒ και Μαυρικίου λόγω ενστάσεων του Αμερικανού προέδρου Τράμπ το ΗΒ δεν πρόκειται να την εγκαταλείψει αφού είναι αμοιβαία επωφελής. Σε ότι αφορά τη ΚΔ η εμβάθυνση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης αποτελεί την εγγύηση ότι η πορεία αποαποικιοποίησης θα συνεχιστεί.

* Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας

της Ανδρούλλας Καμιναρά

Όταν η νομιμότητα γίνεται επιλεκτική και ο φυσικός πλούτος δεν συνοδεύεται από διαφάνεια και ανεξάρτητους θεσμούς, οι μικρές χώρες είναι οι πρώτες που πληρώνουν το τίμημα.

Όταν το διεθνές δίκαιο παύει να είναι φραγμός

Οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα δεν είναι μια ακόμη «μακρινή» κρίση της Λατινικής Αμερικής. Είναι μια δοκιμή για το αν το διεθνές δίκαιο εξακολουθεί να λειτουργεί ως φραγμός στην αυθαιρεσία των ισχυρών ή αν μετατρέπεται σε εργαλείο κατά βούληση. Για χώρες όπως η Κύπρος, που στηρίζουν την ασφάλεια και την επιβίωσή τους στη νομιμότητα και όχι στην ισχύ, το διακύβευμα είναι υπαρξιακό.
Στο Συμβούλιο ασφαλείας των ΗΕ στις 5 Ιανουαρίου 2026, ο Γενικός Γραμματέας δήλωσε ότι «παραμένω βαθιά ανήσυχος ότι οι κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν έγιναν σεβαστοί σε σχέση με τη στρατιωτική ενέργεια της 3ης Ιανουαρίου». Στο ίδιο Συμβούλιο ο Jeffrey Sachs είπε: «Η ειρήνη και η επιβίωση της ανθρωπότητας εξαρτώνται από το κατά πόσον ο Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών θα συνεχίσει να αποτελεί ζωντανό θεμέλιο του διεθνούς δικαίου ή θα οδηγηθεί στην απαξίωση.»

Μονομερής επέμβαση και επικίνδυνα προηγούμενα

Η επιλογή των Ηνωμένων Πολιτειών να προχωρήσουν σε ενέργειες που καταλήγουν στη σύλληψη και μεταφορά του Προέδρου Μαδούρο στη Νέα Υόρκη, ώστε να δικαστεί με βάση το αμερικανικό δίκαιο, συνιστά ποιοτική τομή. Δεν πρόκειται απλώς για πολιτική πίεση ή κυρώσεις, αλλά για ευθεία αμφισβήτηση της αρχής της κρατικής κυριαρχίας και για δημιουργία προηγουμένου που υπονομεύει τον ρόλο του ΟΗΕ.

Από τη δημοκρατική εκλογή στον αυταρχισμό

Ο Ούγκο Τσάβες εξελέγη δημοκρατικά το 1998, αλλά σταδιακά η διακυβέρνηση διολίσθησε προς τον αυταρχισμό, με αποδυνάμωση θεσμών και συγκέντρωση εξουσίας. Οι εθνικοποιήσεις στον ενεργειακό τομέα μετά το 2007, χωρίς επαρκή σχεδιασμό και θεσμικές εγγυήσεις, επιτάχυναν την οικονομική κατάρρευση. Με τον Νικολάς Μαδούρο, ο αυταρχισμός παγιώθηκε και η ανθρωπιστική κρίση έλαβε πρωτοφανείς διαστάσεις.

Όταν η «νομιμότητα» γίνεται θέμα χρόνου

Όμως, το γεγονός ότι το καθεστώς Μαδούρο υπήρξε αυταρχικό δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για την κατάργηση των κανόνων. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η δημόσια δήλωση του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κυριάκου Μητσοτάκη, ότι «δεν είναι η ώρα να κρίνουμε τη νομιμότητα». Για χώρες όπως η Κύπρος, μια τέτοια προσέγγιση εκπέμπει ένα επικίνδυνο μήνυμα: ότι οι κανόνες δεν είναι καθολικοί, αλλά εφαρμόζονται επιλεκτικά, μόνο όταν είναι πολιτικά βολικό.

Ο φυσικός και ορυκτός πλούτος ως κατάρα χωρίς θεσμούς

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, καθώς και κρίσιμα ορυκτά στρατηγικής σημασίας. Κι όμως, η παραγωγική της ικανότητα έχει καταρρεύσει. Η εμπειρία της χώρας αποδεικνύει ότι ο φυσικός και ορυκτός πλούτος, όταν δεν συνοδεύεται από διαφάνεια, λογοδοσία και ισχυρούς θεσμούς, δεν αποτελεί ευλογία αλλά κατάρα. Αντί να παράγει ευημερία, τροφοδοτεί διαφθορά, αυταρχισμό και κρατική αποσύνθεση.

Σε ότι αφορά το μέλλον, ειδικοί αναλυτές υπολογίζουν ότι θα πάρει τουλάχιστον 5-10 χρόνια για να αυξηθεί η παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας, ακόμα και εάν αναληφθεί από Αμερικανές εταιρίες γιατί χρειάζονται μεγάλες επενδύσεις εκσυγχρονισμού, χρειάζεται εξειδικευμένο προσωπικό που τώρα δεν υπάρχει και θα πάρει χρόνο για να αποκτηθεί εμπιστοσύνη για να έρθουν ξένες εταιρίες και να επενδύσουν εκεί.

Η ανθρωπιστική διάσταση πίσω από τους αριθμούς

Το 2018, ως υπεύθυνη για την ανθρωπιστική βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρέθηκα στα σύνορα Κολομβίας–Βενεζουέλας. Στην περιοχή της Cúcuta όπου η γέφυρα Simón Bolivar ενώνει τις δύο χώρες, χιλιάδες άνθρωποι περνούσαν καθημερινά για ένα πιάτο φαγητό. Άνθρωποι που περπατούσαν νηστικοί για μέρες χωρίς να έχουν φάει, έμεναν 1-2 για να μπορέσουν να φάνε στα λαϊκά συσσίτια που είχαν στηθεί, έπαιρναν λίγη τροφή και επέστρεφαν πίσω στα χωριά τους για να τη μοιραστούν με όσους δεν μπορούσαν να κάνουν το ίδιο ταξίδι. Όταν τα σύνορα έκλεισαν, πολλοί οδηγήθηκαν σε παράνομες και επικίνδυνες διαδρομές, σε εκμετάλλευση και σε συνθήκες σύγχρονης δουλείας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECHO για το 2025, περίπου το 56% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχιας. Στα τελευταία 10 χρόνια, περίπου 8 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έχουν φύγει από την χώρα δηλαδή το ¼ του πληθυσμού – με 7 στους 8 από αυτούς να είναι σε γειτονικές χώρες της Λατινικής Αμερικής – και από αυτούς που έχουν μείνει 7.9 εκατ. χρειαζόντουσαν ανθρωπιστική βοήθεια για να επιβιώσουν. Τα συστήματα υγείας και εκπαίδευσης τους έχουν καταρρεύσει. Χαρακτηριστικό στοιχείο για την ακρίβεια που υπάρχει είναι ότι, οι ανάγκες σίτισης της μέσης οικογένειας είναι περίπου 250% περισσότερες από τον μέσο μισθό.

Δυστυχώς, η πιθανότητα να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο των Βενεζουελάνων στα επόμενα χρόνια μετά από τα πρόσφατα γεγονότα είναι πολύ μικρή.

Από τη Βενεζουέλα στη Γροιλανδία: η λογική της ισχύος

Η περίπτωση της Γροιλανδίας καταδεικνύει τη μετατόπιση του διεθνούς πλαισίου. Οι δημόσιες αναφορές του Προέδρου Τραμπ σε πιθανή «απόκτηση» της Γροιλανδίας –μιας αυτόνομης οντότητας εντός του Βασίλειου της Δανίας – δείχνουν πόσο εύκολα η ισχύς επιχειρεί να υποκαταστήσει τους κανόνες, ακόμη και εντός της ευρωατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Στις 6 Ιανουαρίου, όταν οι χώρες coalition of the willing συναντήθηκαν στο Παρίσι για την Ουκρανία εξέδωσαν και ανακοίνωση για την Γροιλανδία τονίζοντας ότι ανήκει μόνο στους κατοίκους της.

Ποιες άλλες χώρες να ανησυχούν τώρα? Ιράν, Κολομβία, Κούβα… Και δεν είναι θέμα μόνο το τί θέλουν οι ΗΠΑ, είναι και θέμα το τί θέλει να κάνει και προς τα που να επεκταθεί και το Ισραήλ, αφού οι ΗΠΑ αποδεδειγμένα παρέχουν πλήρη κάλυψη σε όλες τις επεκτατικές ενέργειες του Ισραήλ. Και σε ότι αφορά την Ρωσία και την Κίνα, εάν είναι να χρησιμοποιηθεί η ίδια λογική, τι θα συμβεί με τις άλλες γειτονικές χώρες της Ρωσίας και τι θα γίνει με το Ταιβάν ? Και τι γίνεται με την Τουρκία και τις ενέργειες της στο Αιγαίο?
Το μάθημα για την Κύπρο: ασφάλεια μέσω κανόνων
Για την Κύπρο, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο. Σε έναν κόσμο όπου η νομιμότητα γίνεται επιλεκτική, η στρατηγική της Κύπρου οφείλει να βασίζεται στη συνεργασία και τη συμμαχία με χώρες που αποδεδειγμένα σέβονται το διεθνές δίκαιο και τους θεσμούς όπως ακριβώς πράττει και η ευρωπαϊκή οικογένεια στην οποία ανήκουμε — και όχι το αντίθετο.
Το μάθημα της Βενεζουέλας για την Κύπρο είναι σαφές: η κυπριακή εδαφική ακεραιότητα και η ΑΟΖ και ο ενεργειακός πλούτος της πλούτος μπορούν να αποτελέσουν ασφάλεια μόνο αν στηρίζονται σε διαφάνεια, ισχυρούς θεσμούς και απόλυτη προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, μέσα από συμμαχίες με χώρες που αποδεδειγμένα το σέβονται.
Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια να ισορροπεί ανάμεσα στη νομιμότητα και την αυθαιρεσία. Η ξεκάθαρη ευθυγράμμιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και με άλλα κράτη που σέβονται έμπρακτα τους κανόνες δεν είναι ιδεολογική επιλογή· είναι στρατηγική επιβίωσης.

*Η Ανδρούλλα Καμιναρά είναι Υποψήφια βουλεύτρια ΑΛΜΑ Λευκωσίας. 40+ χρόνια στη δημόσια διοίκηση & διπλωματία. Πρώτη γυναίκα Πρέσβειρα ΕΕ στο Πακιστάν.

Του Πέτρου Ζαρούνα*

Πολλοί αναρωτιούνται που θα είναι η επόμενη αμερικανική επέμβαση. Όμως ο κίνδυνος που δεν αντιλαμβάνονται είναι ότι η επέμβαση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί την έμπρακτη εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και του σύγχρονου δόγματος Μονρόε με μερική αποχώρηση τους από το ανατολικό ημισφαίριο και επικέντρωση τους στο δυτικό. Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο στρατηγικό κενό στον υπόλοιπο πλανήτη. Κάποιες περιφερειακές δυνάμεις είναι δυνατόν να επιδιώξουν να το καλύψουν. Αναμένεται να χρησιμοποιήσουν μεθόδους ανάλογες με αυτές που χρησιμοποίησε ο Τράμπ στη Βενεζουέλα και πριν από αυτόν ο Πούτιν στην Ουκρανία. Δηλαδή ωμή βία χωρίς ανάγκη για επίκληση του διεθνούς δικαίου και του χάρτη του ΟΗΕ.

Μικρές χώρες όπως η Ταιβάν καθίστανται περισσότερο ανασφαλείς και χρειάζονται απαραίτητα είτε να βρουν νέους προστάτες προς υποκατάσταση των ΗΠΑ ή εναλλακτικά να συμβιβαστούν με τους ισχυρούς τους γείτονες. Εκτιμώ πως περιφερειακοί νταήδες όπως η Τουρκία θα επιδιώξουν με μεγαλύτερη ένταση από ότι προηγουμένως να υλοποιήσουν τα αναθεωρητικά τους όνειρα με χρήση βίας ή απειλή χρήσης βίας. Η επίθεση κατά των Κούρδων στο Χαλέπι και τη Ροζάβα είναι ένα πρώτο δείγμα γραφής. Η κατάσταση αυτή κάνει επιτακτική την άμεση αμυντική ενίσχυση της ΚΔ, τη θεσμική αναβάθμιση της συμμαχικής της σχέσης με την Ελλάδα, την ενσωμάτωση της στους ευρωπαϊκούς αμυντικούς μηχανισμούς και την αξιοποίηση των σχετικών αμυντικών προγραμμάτων. Επιπρόσθετα υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω σύσφιξη των αμυντικών σχέσεων μας με τις χώρες που έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Σε ότι αφορά το μέλλον του ΟΗΕ μετά την αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα αυτό διαγράφεται εξαιρετικά αβέβαιο, καθώς η ενέργεια αυτή δοκιμάζει τα θεμέλια του διεθνούς δικαίου και την ίδια τη χρησιμότητα του Οργανισμού. Η επόμενη ημέρα βρίσκει τον ΟΗΕ σε μια ιστορική καμπή: ή θα καταφέρει να επανεφεύρει τον εαυτό του μέσω της πρωτοβουλίας UN80, ή θα περιθωριοποιηθεί οριστικά ως ένας συμβουλευτικός θεσμός χωρίς ουσιαστική παρέμβαση στις γεωπολιτικές συγκρούσεις των μεγάλων δυνάμεων. Τα γεγονότα τρέχουν. Η πρόταση Τραμπ για δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού με το τίτλο Board of Peace φαίνεται να στοχεύει στη παράκαμψη του ΟΗΕ.

Η αποδυνάμωση του ΟΗΕ όπως αυτή διαφάνηκε με τον περιορισμένο ρόλο που σήμερα διαδραματίζει στις πλείστες εν εξελίξει συγκρούσεις έχει ήδη αρνητικές επιπτώσεις στο Κυπριακό. Η στασιμότητα σε ότι αφορά τις διαπραγματεύσεις επί της ουσίας έχει ήδη επιβεβαιωθεί με τα αποτελέσματα της συνάντησής Ολγκιν  Φιντάν και την επ αόριστο αναβολή μίας νέας πολυμερούς διάσκεψης. Την ίδια στιγμή ο κλιμακούμενος τούρκο-ισραηλινός ανταγωνισμός στην ανατολική Μεσόγειο απομακρύνει με την σειρά του την εξεύρεση μία ομοσπονδιακής ή συνομοσπονδιακής λύσης του Κυπριακού. Ο ίδιος ο Φιντάν έχει πρόσφατα μιλήσει για πάγωμα των διαπραγματεύσεων για μία συνολική (ομοσπονδιακή ή συνομοπσονδιακή) λύση και πρότεινε την επικέντρωση σε διμερή συνεργασία με σε θέματα όπως εκείνα του εμπορίου, του τουρισμού και της ενέργειας.

Τέλος θα ήθελα να επισημάνω ότι η αμερικανική μονομερής επέμβαση στη Βενεζουέλα και προπαντός οι βλέψεις του Τραμπ στη Γροιλανδία οδηγούν σταθερά σε μία μείζονα κρίση στις σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ κάτι που θα δυσκολέψει αφάνταστα τη κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

* Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι διεθνολόγος και υποψήφιος βουλευτής με το ΑΛΜΑ στην επαρχία Λάρνακας