Η προειδοποίηση του Φρίντριχ Μερτς, επικρατέστερου υποψηφίου για την καγκελαρία της Γερμανίας, ότι η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για την προστασία της άμυνας και της ασφάλειάς της χωρίς την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, επιβεβαίωσε δημόσια όσα συζητούνται κεκλεισμένων των θυρών μεταξύ Ευρωπαίων ηγετών και αξιωματούχων τις τελευταίες ημέρες.

Σε συνέντευξή του σε γερμανικό κανάλι, ο Μερτς τόνισε πως «οφείλουμε να εξετάσουμε σοβαρά το ενδεχόμενο ο Ντόναλντ Τραμπ να μην τηρήσει πλέον άνευ όρων τις αμυντικές δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ». Για τον λόγο αυτό, επεσήμανε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους ώστε να μπορούν να υπερασπιστούν την ήπειρο χωρίς εξωτερική βοήθεια.

Η πιθανή απόσυρση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας από την Ευρώπη και οι βεβιασμένες προσπάθειες του Τραμπ να προχωρήσει σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αναλάβει πλήρως την άμυνα και την ασφάλειά της.

Αύξηση στρατιωτικών δυνάμεων και δαπανών

Σύμφωνα με μελέτη του think tank Bruegel, η Ευρώπη θα χρειαστεί να προσλάβει 300.000 νέους στρατιώτες, να αποκτήσει 1.400 άρματα μάχης και να αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες της μέσα στην επόμενη πενταετία. Για να είναι αυτά εφικτά, εκτιμάται ότι θα απαιτηθεί ετήσιος προϋπολογισμός ύψους 250 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε σχεδόν διπλασιασμό των σημερινών δαπανών, φτάνοντας στο 3,5-4% του ΑΕΠ.

Στην περίπτωση αποχώρησης των Αμερικανών στρατιωτών από ευρωπαϊκές χώρες, η Ε.Ε. θα χρειαστεί να συγκροτήσει 50 νέες ταξιαρχίες, δηλαδή περίπου 300.000 επιπλέον στρατιώτες, ώστε να καλύψει το κενό. Παράλληλα, θα απαιτηθούν νέες επενδύσεις σε στρατιωτικό εξοπλισμό, όπως 2.000 οχήματα μάχης πεζικού και 700 συστήματα πυροβολικού.

Σήμερα, ο στόχος του 2% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες δεν έχει επιτευχθεί από όλες τις χώρες-μέλη της Ε.Ε., με κράτη όπως η Ισπανία (1,28%) και η Ιταλία (1,49%) να υπολείπονται σημαντικά. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το όριο των δαπανών πρέπει να αυξηθεί στο 3,5% για να ανταποκριθεί η Ευρώπη στις σύγχρονες απειλές, με την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν ενεργές στην περιοχή.

Χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων για την άμυνα

Για να ενισχύσει τη στρατιωτική της ικανότητα, η Ε.Ε. εξετάζει αλλαγές στη δημοσιονομική πολιτική. Οι ηγέτες της Αθήνας, της Μαδρίτης και της Ρώμης χαιρέτισαν τη «δημοσιονομική ευελιξία» που πρότεινε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, μέσω της λεγόμενης «ρήτρας διαφυγής», η οποία θα επιτρέψει την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς της Ε.Ε.

Οι υπουργοί Οικονομικών της Ε.Ε. έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις για τη δημιουργία ενός κοινού χρηματοδοτικού μηχανισμού που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να προμηθεύονται όπλα από κοινού, μειώνοντας το κόστος. Υπολογίζεται ότι η συλλογική αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού θα μπορούσε να εξοικονομήσει έως και 40 δισ. ευρώ ετησίως.

Η Πολωνική Προεδρία έχει προτείνει την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τα όρια χρέους και ελλείμματος, με το ζήτημα να συζητείται στην επόμενη συνεδρίαση του Ecofin τον Μάρτιο. Ωστόσο, το πώς θα λειτουργήσει αυτός ο μηχανισμός αναμένεται να αποσαφηνιστεί στη «Λευκή Βίβλο» για την ευρωπαϊκή άμυνα, η οποία θα δημοσιευθεί στις 19 Μαρτίου.

Ο ρόλος της Γερμανίας και οι πολιτικές εξελίξεις

Η στάση της Γερμανίας θεωρείται καθοριστική για το μέλλον των ευρωπαϊκών αμυντικών πολιτικών, ιδιαίτερα ενόψει των εκλογών της 23ης Φεβρουαρίου. Ο νυν καγκελάριος Όλαφ Σολτς έχει ταχθεί υπέρ της εξαίρεσης των αμυντικών δαπανών που υπερβαίνουν το 2% του ΑΕΠ από τους δημοσιονομικούς περιορισμούς, αλλά δεν έχει υποστηρίξει ξεκάθαρα την ενεργοποίηση της «ρήτρας έκτακτης ανάγκης».

Η τελική κατεύθυνση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών θα εξαρτηθεί από τις αποφάσεις της νέας γερμανικής ηγεσίας, γεγονός που καθυστερεί την υλοποίηση συγκεκριμένων σχεδίων. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η Ευρώπη προετοιμάζεται για μια νέα πραγματικότητα, όπου η αμυντική αυτονομία καθίσταται πλέον ζωτικής σημασίας.