Η επίκληση των γεωπολιτικών ανακατατάξεων φαίνεται να λειτουργεί ως βασικό επιχείρημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επανατοποθέτηση των ευρωτουρκικών σχέσεων σε νέο πλαίσιο. Η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, ολοκληρώνοντας τις επαφές της στην Άγκυρα, έστειλε σαφές μήνυμα ότι οι «νέες συνθήκες» επιβάλλουν διαφορετική προσέγγιση, αφήνοντας να εννοηθεί πως η μέχρι σήμερα μονομερής εστίαση στα οικονομικά ζητήματα υπήρξε ανεπαρκής.

Η τοποθέτηση αυτή υποδηλώνει μετατόπιση από την πάγια μεθοδολογία που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση στις ενταξιακές διαδικασίες, εγείροντας ερωτήματα για το κατά πόσο η Τουρκία αντιμετωπίζεται πλέον ως «ειδική περίπτωση» υπό το βάρος γεωπολιτικών αναγκών.

Σε συνέντευξή της στην τουρκική εφημερίδα Hürriyet, η κ. Κος εμφανίστηκε να αποστασιοποιείται από το προηγούμενο μοντέλο διαχείρισης των ευρωτουρκικών σχέσεων. Όπως ανέφερε, οι γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις δημιουργούν σήμερα ένα νέο περιβάλλον στο οποίο, όπως είπε, «και οι δύο πλευρές επιθυμούν να προχωρήσουν». Υπογράμμισε μάλιστα ότι μπορούν να ληφθούν αρχικά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, προτού ανοίξει ο δρόμος για πιο ουσιαστικά βήματα συνεργασίας.

Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν σε συνέχεια της συνάντησής της με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Σε σχετική ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ επισημάνθηκε ότι οι δύο πλευρές επιβεβαίωσαν το καθεστώς της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας, υπογραμμίζοντας τη «στρατηγική αξία» των σχέσεων Άγκυρας–ΕΕ για την περιφερειακή σταθερότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα σε ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον.

Ο κ. Φιντάν επανέλαβε την ανάγκη άμεσης άρσης των εμποδίων στις διμερείς σχέσεις, ζητώντας συνεργασία σε ένα πιο θεσμικό και πολυδιάστατο πλαίσιο. Η Επίτροπος, από την πλευρά της, επικαλέστηκε το παράδειγμα της Μολδαβία, αναφερόμενη στις πιέσεις που ασκούν τρίτες δυνάμεις στην ευρωπαϊκή συνοχή. Σε αυτό το πλαίσιο χαρακτήρισε την Τουρκία «σημαντικό εταίρο» σε επίπεδο οικονομίας, ασφάλειας και περιφερειακής σταθερότητας.

Η κ. Κος προχώρησε ακόμη ένα βήμα, αποδίδοντας στην Τουρκία ρόλο-κλειδί στη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία, κάνοντας λόγο για «νέα δυναμική στον Καύκασο» που επιτρέπει τη διασύνδεση της Κεντρικής Ασίας με την Ευρώπη — «μια προοπτική που δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς την Τουρκία».

Αναφερόμενη σε πιο πρακτικά ζητήματα, η Επίτροπος σημείωσε ότι επιστρέφει στις Βρυξέλλες με «συγκεκριμένες προτάσεις», κάνοντας λόγο για αύξηση θεωρήσεων πολλαπλής εισόδου και μείωση των χρόνων αναμονής. Τόνισε ωστόσο ότι η απελευθέρωση της βίζας προϋποθέτει την πλήρωση συγκεκριμένων κριτηρίων από την Άγκυρα.

Σε ό,τι αφορά την πρωτοβουλία «Made in Europe», η κ. Κος διευκρίνισε ότι δεν έχει ληφθεί τελική απόφαση και ότι δεν τίθεται θέμα αποκλεισμού της Τουρκίας, δηλώνοντας πως θα επιδιώξει «τη θέση που της αξίζει» στις ευρωπαϊκές οικονομικές σχέσεις.

Παράλληλα, ανακοίνωσε την επανενεργοποίηση της Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στην Τουρκία, με την υπογραφή δύο έργων συνολικού ύψους 200 εκατ. ευρώ, ενώ αναφέρθηκε και σε πιθανή ένταξη της χώρας στο σύστημα SEPA, καθώς και σε συμφωνίες περιαγωγής κινητής τηλεφωνίας.

Τέλος, σε δηλώσεις της μετά τη συνάντηση με τον κ. Φιντάν, εξέφρασε ικανοποίηση για τη «δέσμευση της Τουρκίας» στη συνεχιζόμενη άτυπη διαδικασία για το Κυπριακό υπό την αιγίδα του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, υπογραμμίζοντας τη σημασία πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στη διαμόρφωση κλίματος εμπιστοσύνης.

Την ερχόμενη Τετάρτη, 11 Φεβρουαρίου, αναμένεται να συνεδριάσει στην Άγκυρα το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας, υπό την προεδρία των δύο ηγετών, Κυριάκου Μητσοτάκη και Ταγίπ Ερντογάν. Διακηρυγμένος στόχος της συνάντησης είναι η διατήρηση και ενίσχυση των ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, καθώς και η εδραίωση μιας λειτουργικής σχέσης σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας και εγγενούς αστάθειας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, φρόντισε να κρατήσει χαμηλά τον πήχη των προσδοκιών, επισημαίνοντας ότι προς το παρόν δεν υφίσταται σύγκλιση για ουσιαστική συζήτηση επί των θεμάτων που αναγνωρίζει η Αθήνα, δηλαδή την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Αντ’ αυτού, αναφέρθηκε στα «κεκτημένα» των τελευταίων ετών, όπως η μείωση της παραβατικότητας στον εναέριο χώρο, η βελτιωμένη συνεργασία με την Τουρκία στο Μεταναστευτικό, η χορήγηση βίζας σύντομης διάρκειας σε Τούρκους πολίτες και τις οικογένειές τους για 12 νησιά του Αιγαίου, καθώς και οι εμπορικές συναλλαγές.

Την ίδια ώρα, η τουρκική προεδρία, με σαφώς πιο λακωνικές διατυπώσεις, ανακοίνωσε την ημερομηνία άφιξης του κ. Μητσοτάκη, σημειώνοντας ότι «θα εξεταστούν οι σχέσεις Τουρκίας – Ελλάδας σε όλες τις διαστάσεις τους και οι δυνατότητες περαιτέρω συνεργασίας μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών». Σύμφωνα με πληροφορίες, κατά τη διάρκεια των επαφών θα πραγματοποιηθεί ανταλλαγή απόψεων τόσο για τις διμερείς σχέσεις όσο και για τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις. Παράλληλα, στο πλαίσιο της επίσκεψης περιλαμβάνεται στην ατζέντα και η υπογραφή σειράς συμφωνιών, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων.

Η πρώτη συνάντηση των κ. Μητσοτάκη και Ερντογάν έπειτα από ενάμιση χρόνο –με την τελευταία διμερή επαφή να έχει πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2024– λαμβάνει χώρα σε ένα αισθητά διαφοροποιημένο περιβάλλον, καθώς η Άγκυρα διαθέτει πλέον σαφώς βελτιωμένη πρόσβαση στον Λευκό Οίκο. Ταυτόχρονα, οι σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας περιπλέκονται περαιτέρω λόγω των ευρωτουρκικών σχέσεων, οι οποίες βρίσκονται σε κρίσιμη καμπή. Αφενός, η Τουρκία επιδιώκει την επίτευξη τελωνειακής συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της παραγωγικής της βάσης, αφετέρου επιχειρεί να εξασφαλίσει πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς πόρους για την ενίσχυση της αμυντικής της βιομηχανίας.

Λίγες ώρες πριν από την επίσημη ανακοίνωση της επίσκεψης του κ. Μητσοτάκη στην Άγκυρα, το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο. Στην ανακοίνωση αυτή κατηγορούσε την Αθήνα για «μονομερείς ενέργειες» και επανέφερε τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Τουρκικά μέσα ενημέρωσης ερμήνευσαν τη συγκεκριμένη τοποθέτηση ως απάντηση στον κ. Μητσοτάκη. Από το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, ότι «η στάση της χώρας μας απέναντι στις δηλώσεις Ελλήνων πολιτικών περί επέκτασης των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 μίλια είναι ξεκάθαρη. Ως Τουρκία, υποστηρίζουμε ότι ένας δίκαιος, ισότιμος και σύμφωνος με τις αρχές του διεθνούς δικαίου διαμοιρασμός των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στο Αιγαίο μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω διαλόγου και καλής προθέσεως. Οι μονομερείς αξιώσεις, ισχυρισμοί και δηλώσεις της Ελλάδας, που αγνοούν τις υφιστάμενες διαφορές και παραβιάζουν τα δικαιώματα της τουρκικής πλευράς, αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο και δεν είναι αποδεκτές».

Πηγές στην Τουρκία σημειώνουν ότι η συγκεκριμένη ανακοίνωση αποσαφηνίζει τις θέσεις της Άγκυρας, οι οποίες παραμένουν αμετάβλητες εδώ και δεκαετίες, με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις που αφορούν την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.

Ιδιαίτερα σκληρή ρητορική απέναντι στην Αθήνα υιοθετεί ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, αναφορικά με τη στάση της Ελλάδας στο Ουκρανικό, σύμφωνα με σχετική ανάρτηση της ρωσικής πρεσβείας στην Ελλάδα.

Απαντώντας, στο πλαίσιο απολογισμού των ρωσικών διπλωματικών δραστηριοτήτων για το 2025, σε ερώτηση σχετικά με το αν εξακολουθεί να ισχύει –κατά τη διατύπωση της ερώτησης– παλαιότερη δήλωση του Έλληνα πρωθυπουργού ότι «βρισκόμαστε σε κατάσταση πολέμου με τη Ρωσία», ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας υποστήριξε πως ήταν η Αθήνα εκείνη που διέκοψε μια συνεργασία δεκαετιών με τη Μόσχα. «Με την έναρξη της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης η Ελλάδα διέκοψε τη συνεργασία της με τη Ρωσία, η οποία είχε οικοδομηθεί κατά τη διάρκεια πολλών δεκαετιών. Διαλύθηκε ένα ολόκληρο φάσμα της ρωσο-ελληνικής συνεργασίας, από την πολιτική και την οικονομία έως τον πολιτισμό και τα ανθρωπιστικά ζητήματα. Επειτα από σχεδόν τέσσερα χρόνια δεν υπήρξε καμία αλλαγή στην προσέγγιση της επίσημης Αθήνας προς τη χώρα μας. Συνεχίζουμε να ακούμε τις επιθετικές αντιρωσικές δηλώσεις και αβάσιμες ρωσοφοβικές κατηγορίες εναντίον μας. Η Ρωσία δεν θα επέτρεπε ποτέ κάτι παρόμοιο εις βάρος της Ελλάδας», σημείωσε.

Όπως ανέφερε στη συνέχεια, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες που προχώρησαν στην αποστολή όπλων και πυρομαχικών στην Ουκρανία, παρά την έντονη παρουσία ελληνικού στοιχείου στη χώρα.

«Η Αθήνα δεν έλαβε υπόψη ότι εκεί ζουν τα αδέρφια τους που διατηρούν σχέσεις με την Ελλάδα, έχουν συγγενείς εκεί, και ότι οι ενέργειες της Αθήνας τους προκαλούν έναν κολοσσιαίο αριθμό όχι μόνο προβλημάτων, αλλά και άμεσων απειλών για τη ζωή και την υγεία τους», προσθέτει.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών αναφέρεται επίσης στις συμφωνίες υπέρ του Κιέβου στις οποίες συμμετείχε η Αθήνα, κάνοντας ειδική μνεία στην ανάπτυξη και χρήση θαλάσσιων μη επανδρωμένων οχημάτων, καθώς και στην προσχώρηση της Ελλάδας στην πρωτοβουλία PURL για την αγορά αμερικανικών όπλων από ευρωπαϊκές χώρες προς ενίσχυση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Τέλος, επικαλούμενος δημοσκόπηση που διενεργήθηκε για λογαριασμό της «Κ», ο Λαβρόφ υποστήριξε ότι η ελληνική κοινή γνώμη δεν ταυτίζεται με την κυβερνητική γραμμή, επισημαίνοντας πως το 72% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η Αθήνα θα έπρεπε να τηρήσει ουδέτερη στάση απέναντι στην ουκρανική σύγκρουση.