Ξεκινά σήμερα η κρίσιμη διαπραγμάτευση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το 2028, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες, οι οποίοι συνεχίζουν για δεύτερη ημέρα τις εργασίες της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, καλούνται να συζητήσουν για πρώτη φορά την πρόταση της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. με συγκεκριμένα δημοσιονομικά μεγέθη. Η συζήτηση αναμένεται να αναδείξει τις σημαντικές διαφωνίες που εξακολουθούν να υφίστανται ανάμεσα στα κράτη-μέλη σχετικά με τον προσανατολισμό των ευρωπαϊκών δαπανών κατά τα επόμενα χρόνια. Την ίδια ώρα, αν και οι «27» κατόρθωσαν χθες να εγκρίνουν για πρώτη φορά μετά από 17 μήνες κοινά συμπεράσματα για την Ουκρανία και να ανανεώσουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, δεν απουσίασαν οι εντάσεις γύρω από την πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να διερευνήσει δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα.
Στο ζήτημα του προϋπολογισμού, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ουσιαστικά διχασμένη σε δύο βασικές ομάδες κρατών. Από τη μία βρίσκονται οι χώρες της βόρειας και δυτικής Ευρώπης, με πρωταγωνιστές τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Σουηδία και την Αυστρία, οι οποίες τάσσονται υπέρ ενός πιο συγκρατημένου προϋπολογισμού και της μεταφοράς πόρων προς νέες στρατηγικές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η καινοτομία, η ενεργειακή ασφάλεια και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Οι συγκεκριμένες χώρες εκτιμούν ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών – η αυξανόμενη επιρροή της Κίνας, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η μεταβολή της αμερικανικής στάσης – επιβάλλουν σημαντική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών δαπανών.
Απέναντί τους βρίσκονται οι χώρες του νότου και της ανατολικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πολωνία και αρκετά κράτη που επωφελούνται από την πολιτική συνοχής, τα οποία ζητούν να διατηρηθεί η ισχυρή χρηματοδότηση τόσο για την Κοινή Αγροτική Πολιτική όσο και για τα ταμεία συνοχής. Υποστηρίζουν ότι οι παραδοσιακές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να υποβαθμιστούν προς όφελος νέων προτεραιοτήτων και ότι η σύγκλιση των λιγότερο ανεπτυγμένων περιοχών εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγική επιδίωξη της Ένωσης.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, κοινός παρονομαστής αποτελεί το γεγονός ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν εμφανίζεται ικανοποιημένη από την υφιστάμενη διαπραγματευτική πρόταση.
Οι χώρες του βορρά θεωρούν ότι οι προβλεπόμενες περικοπές δεν είναι αρκετά εκτεταμένες και ότι εξακολουθούν να δεσμεύονται υπερβολικοί πόροι στις παραδοσιακές πολιτικές, σε βάρος της ανταγωνιστικότητας και της ασφάλειας. Αντίθετα, οι χώρες της συνοχής εκφράζουν την άποψη ότι οι χρηματοδοτήσεις για τη γεωργία και τις περιφέρειες έχουν ήδη περιοριστεί σημαντικά και προειδοποιούν πως οι παραδοσιακές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν διασφαλίζονται επαρκώς.
Σε κάθε περίπτωση, οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν και τους επόμενους μήνες, ενώ ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες εκτιμούν ότι δύσκολα θα επιτευχθεί συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους, το οποίο έχει τεθεί ως χρονικός στόχος από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.
Χθες, πάντως, οι «27» κατέληξαν ομόφωνα στην παράταση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας για ακόμη έναν χρόνο, στέλνοντας σαφές μήνυμα συνέχειας της ευρωπαϊκής στήριξης προς το Κίεβο. Παράλληλα, ενέκριναν κοινά συμπεράσματα για την Ουκρανία, εξέλιξη που καταγράφεται για πρώτη φορά μετά τον Δεκέμβριο του 2024.
Η εξέλιξη αυτή κατέστη εφικτή έπειτα από την πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία και την ολοκλήρωση της περιόδου κατά την οποία ο Βίκτορ Όρμπαν εμπόδιζε επανειλημμένα την υιοθέτηση κοινών ευρωπαϊκών θέσεων για την Ουκρανία. Η αποκατάσταση της ομοφωνίας θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντική από πολλούς ηγέτες, καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να προβάλλει ενιαίο μέτωπο απέναντι στη Ρωσία.
Ωστόσο, η χθεσινή συζήτηση δεν εξελίχθηκε χωρίς εντάσεις. Στο επίκεντρο βρέθηκε η πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να ξεκινήσει διερευνητικό διπλωματικό δίαυλο με τη Μόσχα, προκειμένου να εξεταστεί κατά πόσο υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, οι επαφές αυτές παραμένουν σε τεχνικό και διερευνητικό επίπεδο, χωρίς να αγγίζουν την ουσία ή να συνιστούν διαπραγμάτευση.
Παρά τις σχετικές διαβεβαιώσεις, η πρωτοβουλία του Αντόνιο Κόστα προκάλεσε δυσφορία σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ειδικότερα, η Πολωνία, οι τρεις χώρες της Βαλτικής και τα σκανδιναβικά κράτη εξέφρασαν επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι οποιαδήποτε προσέγγιση προς τη Ρωσία θα πρέπει να αποφασίζεται συλλογικά και έπειτα από πλήρη διαβούλευση μεταξύ των κρατών-μελών. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η δυσαρέσκεια επικεντρώνεται κυρίως στο γεγονός ότι ο Κόστα δεν είχε προηγουμένως ενημερώσει ή συμβουλευτεί επαρκώς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πριν δώσει το πράσινο φως για την έναρξη των επαφών. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου φαίνεται πως είχε περιοριστεί στην ενημέρωση του Παρισιού, του Βερολίνου αλλά και του Λονδίνου.
Παρά τις αντιδράσεις, αρκετοί ηγέτες εμφανίζονται θετικοί στο ενδεχόμενο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να αναλάβει στο μέλλον έναν πιο θεσμικό ρόλο εκπροσώπησης της Ε.Ε. σε πιθανές επαφές με τη Ρωσία, εφόσον βεβαίως διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Άλλοι, ωστόσο, θεωρούν ότι η εκπροσώπηση της Ένωσης θα πρέπει να ανατεθεί στους ηγέτες των τριών ευρωπαϊκών χωρών που πρωτοστατούν στις σχετικές πρωτοβουλίες: της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας. Προς το παρόν, πάντως, η κοινή ευρωπαϊκή γραμμή παραμένει σαφής: οποιαδήποτε πρωτοβουλία οφείλει να υπηρετεί τη συνοχή των «27» και να μην εκληφθεί ως ένδειξη χαλάρωσης της πίεσης προς τη Μόσχα.
Νωρίτερα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος βρέθηκε χθες στις Βρυξέλλες, χαιρέτισε το τέλος της εποχής του Βίκτορ Όρμπαν. Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι διαμορφώνεται μια νέα ευκαιρία για την περαιτέρω ενίσχυση των σχέσεων τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και ανάμεσα στις Βρυξέλλες και το Κίεβο, επαναλαμβάνοντας ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. αποτελεί στρατηγική επιλογή που συνδέεται άμεσα με τη συνολική ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο Ουκρανός πρόεδρος επανέφερε επίσης το αίτημά του για επιτάχυνση της ενταξιακής διαδικασίας της χώρας του, ζητώντας από τους Ευρωπαίους ηγέτες να προχωρήσουν το συντομότερο δυνατό στο άνοιγμα νέων διαπραγματευτικών κεφαλαίων.
Ο Ζελένσκι τόνισε ότι η ένταξη της Ουκρανίας δεν συνιστά μόνο μια πολιτική επιλογή, αλλά και μια στρατηγική επένδυση για το μέλλον της Ευρώπης, επισημαίνοντας ότι η ασφάλεια της ηπείρου «αποφασίζεται σήμερα στην άμυνα της Ουκρανίας». «Η σημαντικότερη κίνηση θα μπορούσε να είναι μια ταχεία πορεία ένταξης της Ουκρανίας στην Ε.Ε.», ανέφερε, καλώντας τους «27» να διατηρήσουν τη δυναμική των ενταξιακών συνομιλιών που ξεκίνησαν μόλις την περασμένη Δευτέρα.