«Φύγαμε και πήραμε μαζί μόνο τις ψυχές μας…»

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται ως απλές επετείοι. Δεν είναι ημερομηνίες στο ημερολόγιο. Δεν είναι τυπικές αναφορές, στεφάνια και τελετές. Είναι πληγές ανοικτές στη συλλογική μνήμη ενός λαού.

Η 19η Μαΐου είναι μία τέτοια ημέρα.

Είναι η ημέρα που ο ελληνισμός δεν θυμάται απλώς — απαιτεί να μην ξεχαστεί. Απαιτεί να μην παραχαραχθεί η ιστορία. Απαιτεί να μη σβηστεί η αλήθεια πίσω από πολιτικές σκοπιμότητες, διπλωματικές ισορροπίες και βολικές σιωπές.

Από το 1916 έως το 1923, περίπου 353.000 Έλληνες του Πόντου εξοντώθηκαν μέσα από διώξεις, εκτοπισμούς, πορείες θανάτου και οργανωμένα σχέδια αφανισμού. Χιλιάδες οικογένειες ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες. Άνθρωποι εγκατέλειψαν σπίτια, εκκλησίες, περιουσίες, τάφους προγόνων και ολόκληρες ζωές.

Και όμως, ακόμη και σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, υπάρχουν ακόμη εκείνοι που επιχειρούν να σχετικοποιήσουν, να αποσιωπήσουν ή να υποβαθμίσουν το μέγεθος αυτής της ιστορικής τραγωδίας.

Αυτό δεν είναι απλώς ιστορικό λάθος.

Είναι προσβολή προς τους νεκρούς.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς υπήρχαν άνθρωποι. Υπήρχαν παιδιά που δεν πρόλαβαν να μεγαλώσουν. Υπήρχαν μανάδες που έχασαν τα παιδιά τους. Υπήρχαν άνθρωποι που έφυγαν χωρίς να πάρουν τίποτε μαζί τους παρά μόνο τις εικόνες τους και την ψυχή τους.

Και το πιο επικίνδυνο δεν είναι μόνο η λήθη.

Είναι η επιλεκτική μνήμη.

Είναι όταν οι κοινωνίες θυμούνται ορισμένες γενοκτονίες και σιωπούν για άλλες. Όταν η ιστορική αλήθεια υποτάσσεται σε γεωπολιτικά συμφέροντα. Όταν οι νεκροί αποκτούν διαφορετική αξία ανάλογα με τη συγκυρία.

Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων δεν αποτελεί πράξη εθνικής υπερηφάνειας μόνο. Είναι πράξη ιστορικής και ηθικής ευθύνης.

Το 1994, η Κυπριακή Βουλή προχώρησε στην υιοθέτηση ψηφίσματος για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων. Μια σημαντική απόφαση, αλλά χωρίς τότε τη νομική ισχύ που θα έδινε ακόμη μεγαλύτερο βάρος και θεσμική κατοχύρωση στη μνήμη.

Χρειάστηκαν περισσότερες από τρεις δεκαετίες ώστε να γίνει το αυτονόητο.

Τον Ιούνιο του 2025, η Βουλή των Αντιπροσώπων προχώρησε στην αναβάθμιση του προηγούμενου ψηφίσματος σε επίσημο νόμο του κράτους, τον Νόμο 117(Ι)/2025, μετά από πρόταση του Κινήματος Οικολόγων.

Η απόφαση αυτή δεν είναι μια τυπική νομοθετική πράξη.

Είναι μήνυμα.

Μήνυμα ότι η ιστορική μνήμη δεν διαπραγματεύεται.

Μήνυμα ότι η αλήθεια δεν μπορεί να μένει εγκλωβισμένη σε συμβολικές αναφορές.

Μήνυμα ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν διαγράφονται επειδή πέρασαν δεκαετίες.

Γιατί οι κοινωνίες που ξεχνούν, επαναλαμβάνουν.

Και οι κοινωνίες που φοβούνται να πουν την αλήθεια, αφήνουν χώρο στους αρνητές της ιστορίας να ξαναγράψουν το παρελθόν.

Σήμερα, λοιπόν, η 19η Μαΐου δεν είναι απλώς ημέρα πένθους.

Είναι ημέρα ευθύνης.

Ημέρα μνήμης.

Ημέρα διεκδίκησης της αλήθειας.

Γιατί κάποιοι έφυγαν παίρνοντας μαζί τους μόνο τις ψυχές τους.

Και εμείς οφείλουμε να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη τους.

Όχι από μίσος.

Αλλά από χρέος.

Η διαφθορά εξελίχθηκε στο πιο εύκολο πολιτικό προϊόν της εποχής.
Ένα έτοιμο αφήγημα πάνω στο οποίο χτίζουν καριέρες κάθε λογής wannabe εθνοσωτήρες, χωρίς σχέδιο, χωρίς θέσεις και — πολλές φορές — χωρίς στοιχειώδη πολιτική γνώση.

Αρκεί να φωνάζουν πιο δυνατά.
Αρκεί να επαναλαμβάνουν καθημερινά ότι «όλοι είναι ίδιοι» και ότι «οι άλλοι εν καλύτεροι».

Πάνω στη δικαιολογημένη οργή της κοινωνίας στήθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία λαϊκισμού.
Άνθρωποι που δεν μπορούν να αρθρώσουν σοβαρή πολιτική πρόταση για την οικονομία, το Κυπριακό, την ενέργεια ή το δημογραφικό, εμφανίζονται ως τιμητές των πάντων και σωτήρες των πάντων.

Και επειδή η πολιτική τους εξαντλείται στα συνθήματα και στα live του Facebook, ο νέος εχθρός έγινε η δημοσιογραφία.

Όποιος δημοσιογράφος τολμήσει να ρωτήσει, να πιέσει ή να ζητήσει στοιχεία, βαφτίζεται αυτόματα “συστημικός”, “παπαγαλάκι” ή “όργανο”.
Γιατί ο πολιτικός τσαρλατανισμός δεν αντέχει τον έλεγχο.
Χρειάζεται μόνο θυμό, εύκολα συνθήματα και κοινό που χειροκροτεί χωρίς να σκέφτεται.

Το πιο επικίνδυνο όμως είναι άλλο:
η αμορφωσιά παρουσιάζεται πλέον ως αυθεντικότητα και η πολιτική ανεπάρκεια ως επανάσταση.

Κάπως έτσι, η χώρα κινδυνεύει να αντικαταστήσει την πολιτική με ένα reality οργής, όπου ο πιο θυμωμένος παρουσιάζεται ως ηγέτης και ο πιο άσχετος ως εθνική λύση.

*του Χάρη Θεραπή

Όταν το μοντάζ προηγείται της αλήθειας   
Στην εποχή των social media, ένα πολιτικό σκάνδαλο δεν χρειάζεται πλέον αποδείξεις. Χρειάζεται αφήγημα, σωστό timing και εικόνα. Ένα καλά μονταρισμένο βίντεο μπορεί να προηγηθεί της έρευνας, να επιβάλει ερμηνεία και να αναγκάσει θεσμούς, κόμματα και μέσα ενημέρωσης να αντιδράσουν σε κάτι που παρουσιάζεται ως «ντοκουμέντο», πριν ακόμη ελεγχθεί.

Η πρόσφατη κυκλοφορία βίντεο από τον λογαριασμό Emily Thompson είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς κατασκευάζεται ένα πολιτικό viral σκάνδαλο βήμα-βήμα.

Από ποιον ξεκινά
Το σκάνδαλο δεν ξεκινά από οργανωμένο δημοσιογραφικό οργανισμό, αλλά από λογαριασμό χαμηλού θεσμικού κόστους. Έναν προσωπικό ή ημι-ανώνυμο λογαριασμό, χωρίς δεσμεύσεις δεοντολογίας, χωρίς νομική ευθύνη, χωρίς υποχρέωση επαλήθευσης.
Η αξιοπιστία δεν χτίζεται στο κύρος, αλλά στην αιφνιδιαστική «αποκάλυψη».

Η δύναμη της φόρμας
Το βίντεο υιοθετεί τη μορφή μικρού ντοκιμαντέρ: αφήγηση, δραματική μουσική, τίτλους έντασης, αποσπάσματα δηλώσεων. Η φόρμα λειτουργεί υποσυνείδητα ως εγγύηση εγκυρότητας.

• Απουσιάζουν όμως τα βασικά στοιχεία της έρευνας:
  πλήρες, αμοντάριστο πρωτογενές υλικό,

• σαφής χρονολόγηση,

• τεκμηρίωση με έγγραφα ή δεδομένα,

• ανεξάρτητη επιβεβαίωση.

Η εικόνα πείθει εκεί όπου τα στοιχεία λείπουν.

Το μοντάζ ως εργαλείο πειθούς
Κεντρικός μηχανισμός είναι η αποσπασματική χρήση δηλώσεων. Φράσεις κόβονται, αφαιρούνται από το πλαίσιο και επανατοποθετούνται σε νέα αφήγηση που οδηγεί τον θεατή σε συγκεκριμένο συμπέρασμα. Δεν αποδεικνύεται παρανομία. Δεν παρουσιάζεται έλεγχος.
Δημιουργείται, όμως, η αίσθηση ότι «κάτι σοβαρό έχει συμβεί». Η αμφιβολία μετατρέπεται σε ενοχή χωρίς ενδιάμεσα στάδια.

Από τα ερωτήματα στα συμπεράσματα
Η τεχνική είναι γνώριμη: το υλικό ξεκινά θέτοντας «ερωτήματα» και καταλήγει να υποβάλλει απαντήσεις. Ο θεατής δεν καλείται να κρίνει· καθοδηγείται να συμφωνήσει. Το πλήρες υλικό δεν δημοσιοποιείται ποτέ. Δεν υπάρχει timeline, δεν υπάρχουν timestamps, δεν υπάρχει τρόπος επαλήθευσης. Η απουσία αυτή δεν είναι τυχαία: το πρωτογενές υλικό είναι εχθρός του αφηγήματος.

Το timing και η διάχυση
Τίποτα δεν ανεβαίνει τυχαία. Το πολιτικό viral επιλέγει περίοδο έντασης, θεσμικής ευαισθησίας ή προεκλογικού κλίματος. Δεν απευθύνεται πρώτα σε θεσμούς ή ανεξάρτητες αρχές, αλλά απευθείας στο κοινό.
Η κοινή γνώμη μετατρέπεται σε δικαστήριο χωρίς φάκελο.
Μόλις ξεκινήσει η αναπαραγωγή, πολιτικές αντιδράσεις και δημοσιογραφικές αναφορές —ακόμη και με επιφυλάξεις— λειτουργούν ως μηχανισμός νομιμοποίησης του αφηγήματος.

Όταν η ζημιά προηγείται της αλήθειας

Ακόμη κι αν το υλικό αμφισβητηθεί ή αποδομηθεί εκ των υστέρων, το αποτύπωμα έχει ήδη μείνει. Το πολιτικό viral σκάνδαλο δεν χρειάζεται να είναι αληθινό. Χρειάζεται να προλάβει την αλήθεια.

Το πραγματικό διακύβευμα

Το πρόβλημα δεν είναι ένα βίντεο. Είναι το μοντέλο. Όταν το μοντάζ υποκαθιστά την έρευνα και το viral αντικαθιστά τη θεσμική διαδικασία, η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε πεδίο εντυπώσεων.
Και τότε, το σκάνδαλο δεν είναι αυτό που καταγγέλλεται.
Είναι ο τρόπος που μαθαίνουμε να το πιστεύουμε.

*Διευθυντής του Vouli.TV