«Φύγαμε και πήραμε μαζί μόνο τις ψυχές μας…»

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται ως απλές επετείοι. Δεν είναι ημερομηνίες στο ημερολόγιο. Δεν είναι τυπικές αναφορές, στεφάνια και τελετές. Είναι πληγές ανοικτές στη συλλογική μνήμη ενός λαού.

Η 19η Μαΐου είναι μία τέτοια ημέρα.

Είναι η ημέρα που ο ελληνισμός δεν θυμάται απλώς — απαιτεί να μην ξεχαστεί. Απαιτεί να μην παραχαραχθεί η ιστορία. Απαιτεί να μη σβηστεί η αλήθεια πίσω από πολιτικές σκοπιμότητες, διπλωματικές ισορροπίες και βολικές σιωπές.

Από το 1916 έως το 1923, περίπου 353.000 Έλληνες του Πόντου εξοντώθηκαν μέσα από διώξεις, εκτοπισμούς, πορείες θανάτου και οργανωμένα σχέδια αφανισμού. Χιλιάδες οικογένειες ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες. Άνθρωποι εγκατέλειψαν σπίτια, εκκλησίες, περιουσίες, τάφους προγόνων και ολόκληρες ζωές.

Και όμως, ακόμη και σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα μετά, υπάρχουν ακόμη εκείνοι που επιχειρούν να σχετικοποιήσουν, να αποσιωπήσουν ή να υποβαθμίσουν το μέγεθος αυτής της ιστορικής τραγωδίας.

Αυτό δεν είναι απλώς ιστορικό λάθος.

Είναι προσβολή προς τους νεκρούς.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς υπήρχαν άνθρωποι. Υπήρχαν παιδιά που δεν πρόλαβαν να μεγαλώσουν. Υπήρχαν μανάδες που έχασαν τα παιδιά τους. Υπήρχαν άνθρωποι που έφυγαν χωρίς να πάρουν τίποτε μαζί τους παρά μόνο τις εικόνες τους και την ψυχή τους.

Και το πιο επικίνδυνο δεν είναι μόνο η λήθη.

Είναι η επιλεκτική μνήμη.

Είναι όταν οι κοινωνίες θυμούνται ορισμένες γενοκτονίες και σιωπούν για άλλες. Όταν η ιστορική αλήθεια υποτάσσεται σε γεωπολιτικά συμφέροντα. Όταν οι νεκροί αποκτούν διαφορετική αξία ανάλογα με τη συγκυρία.

Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων δεν αποτελεί πράξη εθνικής υπερηφάνειας μόνο. Είναι πράξη ιστορικής και ηθικής ευθύνης.

Το 1994, η Κυπριακή Βουλή προχώρησε στην υιοθέτηση ψηφίσματος για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων. Μια σημαντική απόφαση, αλλά χωρίς τότε τη νομική ισχύ που θα έδινε ακόμη μεγαλύτερο βάρος και θεσμική κατοχύρωση στη μνήμη.

Χρειάστηκαν περισσότερες από τρεις δεκαετίες ώστε να γίνει το αυτονόητο.

Τον Ιούνιο του 2025, η Βουλή των Αντιπροσώπων προχώρησε στην αναβάθμιση του προηγούμενου ψηφίσματος σε επίσημο νόμο του κράτους, τον Νόμο 117(Ι)/2025, μετά από πρόταση του Κινήματος Οικολόγων.

Η απόφαση αυτή δεν είναι μια τυπική νομοθετική πράξη.

Είναι μήνυμα.

Μήνυμα ότι η ιστορική μνήμη δεν διαπραγματεύεται.

Μήνυμα ότι η αλήθεια δεν μπορεί να μένει εγκλωβισμένη σε συμβολικές αναφορές.

Μήνυμα ότι τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν διαγράφονται επειδή πέρασαν δεκαετίες.

Γιατί οι κοινωνίες που ξεχνούν, επαναλαμβάνουν.

Και οι κοινωνίες που φοβούνται να πουν την αλήθεια, αφήνουν χώρο στους αρνητές της ιστορίας να ξαναγράψουν το παρελθόν.

Σήμερα, λοιπόν, η 19η Μαΐου δεν είναι απλώς ημέρα πένθους.

Είναι ημέρα ευθύνης.

Ημέρα μνήμης.

Ημέρα διεκδίκησης της αλήθειας.

Γιατί κάποιοι έφυγαν παίρνοντας μαζί τους μόνο τις ψυχές τους.

Και εμείς οφείλουμε να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη τους.

Όχι από μίσος.

Αλλά από χρέος.

Η διαφθορά εξελίχθηκε στο πιο εύκολο πολιτικό προϊόν της εποχής.
Ένα έτοιμο αφήγημα πάνω στο οποίο χτίζουν καριέρες κάθε λογής wannabe εθνοσωτήρες, χωρίς σχέδιο, χωρίς θέσεις και — πολλές φορές — χωρίς στοιχειώδη πολιτική γνώση.

Αρκεί να φωνάζουν πιο δυνατά.
Αρκεί να επαναλαμβάνουν καθημερινά ότι «όλοι είναι ίδιοι» και ότι «οι άλλοι εν καλύτεροι».

Πάνω στη δικαιολογημένη οργή της κοινωνίας στήθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία λαϊκισμού.
Άνθρωποι που δεν μπορούν να αρθρώσουν σοβαρή πολιτική πρόταση για την οικονομία, το Κυπριακό, την ενέργεια ή το δημογραφικό, εμφανίζονται ως τιμητές των πάντων και σωτήρες των πάντων.

Και επειδή η πολιτική τους εξαντλείται στα συνθήματα και στα live του Facebook, ο νέος εχθρός έγινε η δημοσιογραφία.

Όποιος δημοσιογράφος τολμήσει να ρωτήσει, να πιέσει ή να ζητήσει στοιχεία, βαφτίζεται αυτόματα “συστημικός”, “παπαγαλάκι” ή “όργανο”.
Γιατί ο πολιτικός τσαρλατανισμός δεν αντέχει τον έλεγχο.
Χρειάζεται μόνο θυμό, εύκολα συνθήματα και κοινό που χειροκροτεί χωρίς να σκέφτεται.

Το πιο επικίνδυνο όμως είναι άλλο:
η αμορφωσιά παρουσιάζεται πλέον ως αυθεντικότητα και η πολιτική ανεπάρκεια ως επανάσταση.

Κάπως έτσι, η χώρα κινδυνεύει να αντικαταστήσει την πολιτική με ένα reality οργής, όπου ο πιο θυμωμένος παρουσιάζεται ως ηγέτης και ο πιο άσχετος ως εθνική λύση.

Ζούμε ίσως την πιο επικίνδυνη φάση της δημόσιας ζωής των τελευταίων χρόνων. Όχι επειδή διαφωνούμε πολιτικά. Η διαφωνία είναι υγιής. Ούτε επειδή εμφανίζονται νέα πρόσωπα στην πολιτική. Αυτό είναι αναγκαίο σε κάθε δημοκρατία. Το πραγματικά ανησυχητικό είναι κάτι άλλο: ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι χωρίς στοιχειώδη πολιτική παιδεία, χωρίς γνώσεις, χωρίς επεξεργασμένες θέσεις και χωρίς καμία αίσθηση θεσμικής ευθύνης, παρουσιάζονται ως «εθνοσωτήρες» και αντιμετωπίζονται ως τέτοιοι από ένα κομμάτι της κοινωνίας.

Άνθρωποι που δεν μπορούν να αναλύσουν ούτε ένα σοβαρό κοινωνικό ή οικονομικό ζήτημα. Που δεν έχουν διαβάσει ποτέ ένα νομοσχέδιο. Που μιλούν με συνθήματα του Facebook και με ατάκες των 15 δευτερολέπτων. Που θεωρούν ότι η πολιτική είναι μια κάμερα, λίγες φωνές, λίγο θυμό και αρκετή αυτοπεποίθηση. Και όμως, αυτοί οι άνθρωποι διεκδικούν εξουσία. Διεκδικούν να εκπροσωπήσουν πολίτες. Να αποφασίζουν για οικονομία, εξωτερική πολιτική, παιδεία, υγεία, δημοκρατικούς θεσμούς.

Το πιο τραγικό όμως δεν είναι οι ίδιοι. Είναι το γεγονός ότι ένα μέρος της κοινωνίας τούς χειροκροτεί. Γιατί; Επειδή “τα λένε έξω από τα δόντια”. Επειδή “δεν είναι πολιτικοί”. Επειδή “είναι σαν κι εμάς”. Λες και η ανεπάρκεια έγινε προσόν. Λες και η άγνοια βαφτίστηκε αυθεντικότητα. Λες και η χυδαιότητα θεωρείται πλέον θάρρος.

Αυτό που βλέπουμε σήμερα μοιάζει με μια μορφή εκδίκησης της αμορφωσιάς απέναντι σε ένα πολιτικό σύστημα που όντως έχασε τον δρόμο του. Για χρόνια, τα κόμματα απαξίωσαν την πολιτική. Αναπαρήγαγαν πελατειακές σχέσεις, βόλεψαν ημετέρους, ανέχθηκαν τη μετριότητα και έκαναν τον πολίτη να νιώθει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Μέσα σε αυτή τη σαπίλα, δημιουργήθηκε χώρος για τους αυτόκλητους “αντισυστημικούς”.

Μόνο που πολλοί από αυτούς δεν ήρθαν να διορθώσουν το σύστημα. Ήρθαν να εκμεταλλευτούν την οργή. Δεν έχουν πρόγραμμα, δεν έχουν ιδεολογία, δεν έχουν σχέδιο. Έχουν μόνο αγανάκτηση, προσωπική προβολή και εύκολα συνθήματα. Και το χειρότερο; Πολλοί δεν αντιλαμβάνονται καν τη σοβαρότητα των ζητημάτων για τα οποία μιλούν.

Η πολιτική όμως δεν είναι live στο TikTok. Δεν είναι καφενειακή ανάλυση. Δεν είναι «να βγω να τα χώσω σε όλους». Η πολιτική απαιτεί γνώση, μελέτη, ικανότητα σύνθεσης, ιστορική αντίληψη και κυρίως αίσθηση ευθύνης. Γιατί οι αποφάσεις επηρεάζουν ζωές.

Δεν μπορεί ο καθένας που απέκτησε λίγους ακόλουθους στα κοινωνικά δίκτυα να παρουσιάζεται ως πολιτικός ηγέτης. Δεν μπορεί η κοινωνία να επιβραβεύει τη ρηχότητα μόνο και μόνο επειδή ντύνεται με θυμό. Δεν γίνεται να αντιμετωπίζουμε την αμορφωσιά σαν επαναστατική πράξη.

Και ας είμαστε ειλικρινείς: η αντισυστημικότητα χωρίς γνώση καταλήγει συνήθως είτε σε γραφικότητα είτε σε επικίνδυνο λαϊκισμό. Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κοινωνιών που, κουρασμένες από το παλιό, παρέδωσαν χώρο σε ανθρώπους ανεπαρκείς αλλά θορυβώδεις. Το αποτέλεσμα ποτέ δεν ήταν πρόοδος.

Η λύση δεν είναι να επιστρέψουμε στο ίδιο φθαρμένο πολιτικό προσωπικό που γέννησε αυτή την απαξίωση. Η λύση είναι να απαιτήσουμε σοβαρότητα. Να ξαναδώσουμε αξία στη γνώση, στην πολιτική σκέψη, στην επιχειρηματολογία, στην παιδεία. Να σταματήσουμε να συγχέουμε την αγένεια με την ειλικρίνεια και την άγνοια με την αυθεντικότητα.

Γιατί αν συνεχίσουμε έτσι, στο τέλος δεν θα κυβερνούν οι ικανότεροι. Θα επικρατούν οι πιο θορυβώδεις, οι πιο ακραίοι και οι πιο αμόρφωτοι. Και τότε δεν θα φταίνε μόνο αυτοί που πολιτεύονται χωρίς να ξέρουν. Θα φταίμε κι εμείς που τους χειροκροτήσαμε.