MILITAIRE
Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός: Πραγματικότητα ή επικοινωνιακή υπερβολή;
Γράφει ο
Δρ Ευάγγελος Στεργιούλης

Τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται ένας καταιγισμός δηλώσεων και έντονου ενθουσιασμού από πολιτικά πρόσωπα σχετικά με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό της Ελλάδας. Χαρακτηρισμοί όπως «ιστορική μέρα για τη χώρα», «αναγνώριση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας των νησιών», ή ακόμη και «αναγνώριση ΑΟΖ με την Κύπρο», έχουν δημιουργήσει εντυπώσεις που δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγματικότητα.
Στην ουσία, ο εν λόγω σχεδιασμός δεν αποτελεί κάποιον διπλωματικό θρίαμβο αλλά μια προσπάθεια συμμόρφωσης με τις επιταγές του ευρωπαϊκού δικαίου, η οποία καθυστέρησε χαρακτηριστικά και τελικώς επιβλήθηκε από σχετική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Η αιτία αυτής της καθυστέρησης δεν ήταν τεχνική δυσκολία, όπως υποστηρίχθηκε, αλλά η πάγια επιφυλακτικότητα της Ελλάδας να προβεί σε ενέργειες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ένταση με την Τουρκία.
Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το 2021 η Ελλάδα υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έναν πρόχειρο και ελλιπή θαλάσσιο σχεδιασμό, σε μια προσπάθεια να αποφύγει εντάσεις, ο οποίος φυσικά απορρίφθηκε. Επιπλέον, είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός αφορά κυρίως ζητήματα περιβάλλοντος και οικονομικής ανάπτυξης, εστιάζοντας στην προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και στην πράσινη ανάπτυξη, και όχι σε θέματα κυριαρχίας ή οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.
Αναμφίβολα, το σχέδιο φέρει και μια γεωπολιτική διάσταση, αφού αποτυπώνει μεν τα όρια των ελληνικών θαλάσσιων ζωνών βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, και ενσωματώνεται στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, ενισχύοντας την ελληνική επιχειρηματολογία έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων. Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούμε να μιλάμε για “ιστορική στιγμή”.
Αληθινά σημαντική μέρα για την Ελλάδα θα ήταν η επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, κίνηση που θα αμφισβητούσε ευθέως την απειλή πολέμου (casus belli) που έχει εκδώσει η Τουρκία, καταπατώντας το άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ. Ωστόσο, η Ελλάδα απέφυγε ακόμη και να απεικονίσει αυτό το δικαίωμα στον χάρτη του χωροταξικού σχεδιασμού, περιοριζόμενη σε μια απλή υποσημείωση για να μην προκαλέσει την Άγκυρα.
Πραγματικά ιστορική πράξη θα ήταν επίσης η οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Κύπρο. Όμως κάτι τέτοιο δεν προχώρησε ποτέ, ενώ έχει καταγραφεί ιστορικά η έκκληση του Τάσσου Παπαδόπουλου το 2004 προς την Αθήνα για χάραξη ΑΟΖ, η οποία απορρίφθηκε για να μην «ενοχληθεί» η Τουρκία.
Συμπερασματικά, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, όσο σημαντικός κι αν είναι στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής πολιτικής, δεν αποτελεί ούτε διπλωματικό άθλο ούτε ιστορικό ορόσημο, όπως επιχειρείται να προβληθεί. Η ουσιαστική πολιτική βούληση θα φανεί μέσα από πιο γενναίες εθνικές αποφάσεις και πράξεις.
ΠΗΓΗ: MILITAIRE
MILITAIRE
Ρωσικές καταγγελίες για στρατιωτική ενίσχυση του NATO στην Αρκτική
MILITAIRE
Η «Γροιλανδία» του Τραμπ ανοίγει την όρεξη της Άγκυρας για το Καστελλόριζο
MILITAIRE
Κάτι φαίνεται να διαφεύγει στον Τραμπ από όσα έγραψε ο Θουκυδίδης
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025 επανέφερε στο επίκεντρο μια αντίληψη για τη διεθνή πολιτική που παραπέμπει έντονα στις ιδέες του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη. Η γνωστή ρήση του από την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου ότι «οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι τους επιβάλλει η αδυναμία τους» μοιάζει να αντικατοπτρίζεται στη ρητορική και στις επιλογές πολιτικής του Αμερικανού προέδρου.
Ο θουκυδίδειος ρεαλισμός στην πράξη…
Ο Θουκυδίδης παρουσίασε έναν κόσμο όπου η ισχύς αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα των διεθνών σχέσεων. Στον περίφημο «Μηλιακό Διάλογο», οι Αθηναίοι θεμελιώνουν την επιθετική τους στάση στην άποψη ότι η ανθρώπινη φύση επιβάλλει την επικράτηση του ισχυρού. Αυτή η ωμή αποδοχή της δύναμης φαίνεται να διατρέχει και τη στάση του Τραμπ απέναντι στη διεθνή σκηνή. Η αμερικανική πολιτική υπό την ηγεσία του χαρακτηρίζεται από αποφάσεις που θέτουν σε πρώτη μοίρα τα εθνικά συμφέροντα, χωρίς ιδιαίτερες ηθικές ωραιοποιήσεις. Το δόγμα «America First» εκφράζει τη θουκυδίδεια αντίληψη ότι κάθε κράτος οφείλει να προτάσσει την προστασία των δικών του επιδιώξεων. Όπως οι Αθηναίοι δεν επικαλέστηκαν ηθικές υποχρεώσεις απέναντι στους Μηλίους, έτσι και ο Τραμπ αποφεύγει συστηματικά τη γλώσσα περί αξιακής παγκόσμιας ηγεσίας.
Η παγίδα του Θουκυδίδη και η Κίνα
Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Graham Allison ανέπτυξε τη θεωρία της «Παγίδας του Θουκυδίδη», σύμφωνα με την οποία όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να αντικαταστήσει μια κατεστημένη, η σύγκρουση καθίσταται σχεδόν αναπόφευκτη. Αυτό ακριβώς είχε περιγράψει ο Θουκυδίδης αναφορικά με την Αθήνα και τη Σπάρτη: η άνοδος της αθηναϊκής ισχύος γέννησε φόβο στη Σπάρτη, οδηγώντας τελικά στον πόλεμο.
Ο Τραμπ φαίνεται να διαβλέπει αυτόν τον κίνδυνο στη σχέση των ΗΠΑ με την Κίνα. Οι δασμοί, οι περιορισμοί στην τεχνολογία και η σκληρή διπλωματική ρητορική συνθέτουν μια στρατηγική που στοχεύει στη διατήρηση της αμερικανικής υπεροχής. Αντί για λόγο συνεργασίας και κοινών αξιών, επιλέγεται η ανοιχτή αντιπαράθεση και η διαπραγμάτευση από θέση ισχύος.
Συμμαχίες ως συναλλαγές
Ένα ακόμη στοιχείο της θουκυδίδειας οπτικής είναι η θεώρηση των συμμαχιών ως σχέσεων συμφέροντος και όχι ως ηθικών δεσμεύσεων. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, απαιτώντας από τους εταίρους μεγαλύτερη συμμετοχή στις αμυντικές δαπάνες. Αυτή η «συναλλακτική» διπλωματία αναδεικνύει την άποψη ότι οι συμμαχίες οφείλουν να αποφέρουν απτά οφέλη και όχι να βασίζονται σε αφηρημένες αρχές.
Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οι Αθηναίοι μετέτρεψαν τη Δηλιακή Συμμαχία από ένωση ισότιμων πόλεων σε αυτοκρατορικό μηχανισμό, επιβάλλοντας φόρους στους συμμάχους τους. Αν και ο Τραμπ δεν κινείται σε τόσο ακραία κατεύθυνση, η επιμονή του στη «δίκαιη κατανομή του κόστους» εκφράζει παρόμοια λογική: οι συμμαχίες πρέπει να υπηρετούν απτά τα αμερικανικά συμφέροντα.
Ο φόβος, η τιμή και το συμφέρον
Ο Θουκυδίδης προσδιόρισε τρία βασικά κίνητρα της διεθνούς πολιτικής: τον φόβο, την τιμή και το συμφέρον. Η πολιτική του Τραμπ μοιάζει να κινείται και στα τρία επίπεδα. Ο φόβος απώλειας της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας, η επιδίωξη σεβασμού στη διεθνή σκηνή και η αδιάλλακτη υπεράσπιση των οικονομικών συμφερόντων συνθέτουν ένα μοτίβο που ο αρχαίος ιστορικός θα αναγνώριζε άμεσα.
Η συχνή αναφορά του Τραμπ στην ανάγκη να γίνει η Αμερική «ξανά σεβαστή» παραπέμπει στην έννοια της τιμής, κεντρική στην αρχαιοελληνική σκέψη. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η έμφαση συνδυάζεται με την ωμή επιδίωξη υλικών συμφερόντων.
Τα όρια του ρεαλισμού
Ωστόσο, ο θουκυδίδειος ρεαλισμός δεν είναι πανάκεια. Ο ίδιος ο Θουκυδίδης κατέδειξε πως η υπέρμετρη εμπιστοσύνη στη δύναμη και η παραμέληση ηθικών περιορισμών μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή. Η Αθήνα τελικά ηττήθηκε, εν μέρει λόγω αλαζονείας και υπερέκτασης που γεννήθηκαν από την αίσθηση ανωτερότητας.
Για τις ΗΠΑ επί Τραμπ, το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο μια καθαρά ρεαλιστική στρατηγική μπορεί να διατηρήσει την ισχύ τους σε έναν πολυπολικό κόσμο. Οι διεθνείς θεσμοί, οι συμμαχίες αξιών και το soft power διαθέτουν σημασία ακόμη και από ρεαλιστική σκοπιά. Η πλήρης απαξίωσή τους ενδέχεται να αποδυναμώσει μακροπρόθεσμα την ίδια την ισχύ που επιδιώκεται να διαφυλαχθεί.
Η θουκυδίδεια ανάγνωση της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ προσφέρει μια ωμή αλλά ειλικρινή εικόνα της λειτουργίας της δύναμης στις διεθνείς σχέσεις. Ωστόσο, όπως διδάσκει η τραγική εμπειρία της Αθήνας, η ανεξέλεγκτη επιδίωξη ισχύος χωρίς μέτρο και αυτογνωσία μπορεί να οδηγήσει σε απρόβλεπτες συνέπειες. Ο Θουκυδίδης δεν υπήρξε μόνο ρεαλιστής, αλλά και στοχαστής που προειδοποιούσε για την ύβρη που συχνά συνοδεύει την εξουσία.
ΠΗΓΗ: MILITAIRE .gr
-
Think Tank1 month agoΣομαλιλάνδη: το νέο μέτωπο Ισραήλ–Τουρκίας
-
ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ3 weeks agoΤο ερώτημα για την Holguín για την UNFICYP και η υπόθεση της Μάμμαρι: γιατί δέχθηκαν επίθεση δύο Ελληνοκύπριοι αγρότες;
-
Off the Record6 days agoΣΥΚΑΣ: Πολιορκία κομμάτων για να είναι υποψήφιος – Λευκωσιάτικη δημοσκόπηση
-
Off the Record6 days agoΑνθρωποφαγία από το ΔΗΣΥ καταγγέλλει ο Τορναρίτης
-
#exAformis1 month ago#ExAformis – Το ΑΛΜΑ στο δρόμο προς τις εκλογές | Παρασκευή 19/12 στις 7μμ
-
#exAformis1 month ago#ExAformis – Αποτελέσματα Διαδικτυακής Δημοσκόπησης | Τετάρτη 17/12 στις 7μμ
-
Άρθρα Χάρη Θεραπή3 weeks agoΠώς στήνεται ένα πολιτικό «viral σκάνδαλο»
-
Off the Record4 weeks agoΕκλογές 2026: Το ποτάμι δεν γυρίζει ΠΙΣΩ…
-
Think Tank1 month agoΤο πραξικόπημα των ΤΚ το 1963 | Μία εκπομπή ντοκουμέντο
-
Off the Record1 day agoΗ ττενέκκα και το ΕΛΑΜ…

