ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Το «μοντέλο άμεσης δημοκρατίας» του Φειδία – Καινοτομία ή παλιό γνώριμο σε νέο περιτύλιγμα;

Published

10 months ago

December 1, 2025

Το Κυπριακό Κέντρο Διερευνητικής Δημοσιογραφίας (CIReN) εξέτασε τον ισχυρισμό του Παναγιώτου ότι το κόμμα παρουσιάζει ένα εντελώς νέο και μη δοκιμασμένο μοντέλο, συγκρίνοντάς το με προηγούμενες εφαρμογές αυτής της φιλοσοφίας, προκειμένου να καταδείξει ότι η ιδέα μπορεί να μην είναι τόσο καινοτόμος, όσο παρουσιάζεται.

Στις 16 Οκτωβρίου 2025, ο Κύπριος ευρωβουλευτής Φειδίας Παναγιώτου δημοσίευσε στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την «πιο σημαντική απόφαση της ζωής του»: τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού κόμματος στην Κύπρο που θα συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές του 2026.

Η βασική αρχή που καθορίζει το κόμμα που εξήγγειλε ο Παναγιώτου, και που ενέπνευσε ακόμη και το όνομά του, είναι η έννοια της Άμεσης Δημοκρατίας, με τη χρήση μιας εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα που επιτρέπει στους πολίτες να εκλέγουν τους υποψηφίους του κόμματος για τις εκλογές, καθώς και να αξιολογούν τις ενέργειές τους κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

Αυτή η καινοτομία έχει προβληθεί από τον Παναγιώτου ως μια εντελώς νέα σύλληψη, τόσο στην ανακοίνωσή του, αλλά και σε μεταγενέστερες συνεντεύξεις.

Το Κυπριακό Κέντρο Διερευνητικής Δημοσιογραφίας (CIReN) εξέτασε τον ισχυρισμό του Παναγιώτου ότι το κόμμα παρουσιάζει ένα εντελώς νέο και μη δοκιμασμένο μοντέλο, συγκρίνοντάς το με προηγούμενες εφαρμογές αυτής της φιλοσοφίας, προκειμένου να καταδείξει ότι η ιδέα μπορεί να μην είναι τόσο καινοτόμος, όσο παρουσιάζεται.

Ο Ισχυρισμός

Προωθώντας την ίδρυση του νέου του εγχειρήματος, του κόμματος «Άμεση Δημοκρατία», ο Φειδίας Παναγιώτου έχει τονίσει επανειλημμένα τον καινοτόμο χαρακτήρα του κόμματος.

Στην ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στις 16 Οκτωβρίου, με την οποία γνωστοποίησε την ίδρυση του κόμματος, ο Παναγιώτου ισχυρίστηκε ότι κάτι τέτοιο «δεν ξανάγινε».

Τόνισε ακόμα ότι, αν αυτό το μοντέλο αποδειχθεί επιτυχημένο, θα μπορούσε “και με κάποιο τρόπο να γίνει η αρχή για ενα πιο […] δίκαιο μέλλον. Ίσως όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο”

Σε συνέντευξή του στο podcast NetcastZone που αναρτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, ο Παναγιώτου επανέλαβε αυτούς τους ισχυρισμούς, δηλώνοντας ότι «είναι δύσκολο να φανταστείς ακριβώς αυτό το πράγμα, λόγω του ότι δεν ξανάγινε”. Ισχυρίστηκε επίσης ότι, αν το μοντέλο αυτό αποδειχθεί επιτυχές, “μπορούμε να το κάνουμε copy-paste σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες” όπου έχουν εκλογές. Το συνέκρινε με το μοντέλο του κόμματος Volt Europe, ενός διακρατικού φιλοευρωπαϊκού και φεδεραλιστικού κινήματος με παραρτήματα σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου.

Τα γεγονότα

Το κόμμα “Άμεση Δημοκρατία” που ανακοίνωσε ο Φειδίας Παναγιώτου μέσω των κοινωνικών δικτύων έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την αυξημένη σημασία που αποδίδεται στους απλούς υποστηρικτές (“φίλους”) του κόμματος. Θα μπορούν να ψηφίζουν για την επιλογή των υποψηφίων του κόμματος στις εκλογές, καθώς και για βασικά ζητήματα πολιτικής και αποφάσεις μέσω μιας εφαρμογής για κινητά.

Η εφαρμογή, με την ονομασία Agorà, ήδη προστέθηκε στα καταστήματα Google Play και Apple App στις αρχές του 2025 και προβάλλεται στις καταχωρίσεις της ως «πρωτοποριακή πλατφόρμα εμπνευσμένη από τις αρχές της ευθύτητας, της διαφάνειας και της συμμετοχής της κοινότητας», καθώς και ως «το μέλλον της άμεσης δημοκρατίας».

Αυτό που ο Παναγιώτου έχει τονίσει επανειλημμένα στα βίντεό του, είναι ο καινοτόμος χαρακτήρας αυτής της προσέγγισης. Σε αρκετές περιπτώσεις ισχυρίστηκε ότι «αυτό δεν έχει γίνει ποτέ πριν». Το κάνει συχνά σε μια προσπάθεια να κατεβάσει τις προσδοκίες για το νέο κόμμα και για να αντικρούσει τυχόν κριτικές.

Μια καινοτόμος ιδέα;

Στο παρελθόν έχουν γίνει αρκετές αξιοσημείωτες προσπάθειες για την ενσωμάτωση των αρχών της άμεσης δημοκρατίας στα πολιτικά κόμματα. Ένα πολύ χαρακτηριστικό ευρωπαϊκό παράδειγμα αφορά το λαϊκίστικο κόμμα της Ιταλίας “Κίνημα των Πέντε Αστέρων”. Αυτό το Κίνημα που ιδρύθηκε το 2009 από τον ακτιβιστή και κωμικό Beppe Grillo, χρησιμοποιεί μια πλατφόρμα σχεδόν πανομοιότυπη με αυτή που προτείνει ο Παναγιώτου για τη λήψη αποφάσεων, τόσο όσον αφορά την επιλογή υποψηφίων, όσο και για σημαντικές αποφάσεις.

Το κάνει ήδη, από τη δεκατία του 2010, όταν χρησιμοποίησε μια ειδικά σχεδιασμένη διαδικτυακή πλατφόρμα με την ονομασία Rousseau, πέραν άλλων πλατφορμών, για πολλές από τις σημαντικές αποφάσεις του.

Τα μέλη που ήταν εγγεγραμμένα στην πλατφόρμα Rousseau μπορούσαν να ψηφίζουν για πιθανές συμφωνίες συνασπισμού του κόμματος, να επιλέγουν υποψηφίους για τις βουλευτικές καθώς και για τις τοπικές εκλογές, και να διαμορφώνουν συγκεκριμένες πολιτικές που τα μέλη του κόμματος θα υιοθετούσαν στο κοινοβούλιο.

Ο Παναγιώτου δεν φαίνεται να μην γνωρίζει για το “Κίνημα των Πέντε Αστέρων”, αφού κατά τη συνέντευξή του στο Netcast Zone κατονομάζει ευρωβουλευτές αυτού του κόμματος μεταξύ εκείνων που ενδέχεται να σχηματίσουν μια ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για τη δημιουργία νέου κόμματος. Μάλιστα λέει ότι και ο ίδιος βρίσκεται μαζί τους σε διαβουλεύσεις για το σκοπό αυτό. Αποφεύγει, όμως, να κάνει αναφορά στη χρήση πλατφορμών διαδικτυακής ψηφοφορίας από το “Κίνημα των Πέντε Αστέρων”.

Εκτός από το “Κίνημα των Πέντε Αστέρων”, υπάρχει επίσης το παγκόσμιο κίνημα του Πειρατικού Κόμματος, μια διεθνής ομάδα κομμάτων που μοιράζονται μια δέσμη αρχών και πολιτικών που επικεντρώνονται στα πολιτικά δικαιώματα στην ψηφιακή εποχή. Το Πειρατικό Κόμμα έχει επίσης υποστηρίξει ένθερμα την εφαρμογή των αρχών της “διαδικτυακής άμεσης δημοκρατίας”.

Η προσέγγιση που υποστηρίζουν αυτά τα κόμματα υιοθετεί μια θεωρία που ονομάζεται «υγρή δημοκρατία», σύμφωνα με την οποία οι εκλογείς συμμετέχουν στη συλλογική λήψη αποφάσεων μέσω της άμεσης συμμετοχής και της δυναμικής εκπροσώπησης, παρουσιάζοντας ένα είδος υβριδικής άμεσης και αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Κόμματα που συνδέονται με αυτή την ομάδα, τα οποία έχουν εκλέξει με επιτυχία βουλευτές και ευρωβουλευτές σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, χρησιμοποίησαν λογισμικό όπως το LiquidFeedback για να διευκολύνουν την εσωτερική συζήτηση και τη διαμόρφωση πολιτικής εντός των κομμάτων και των παραρτημάτων τους.Τα πιο σημαντικά παραρτήματα πειρατικών κομμάτων λειτουργούν στην Τσεχία, τη Γερμανία και την Ισλανδία.

Πιο πέρα μακριά, στην Αυστραλία, το κόμμα «Online Direct Democracy – (Empowering the People)» (Άμεση Δημοκρατία στο Διαδίκτυο – Ενδυνάμωση του Λαού) και ένα άλλο κόμμα με το όνομα Flux παρουσίασαν πειράματα άμεσης δημοκρατίας στο διαδίκτυο και άμεσης δημοκρατίας με βάση συγκεκριμένα θέματα. Χρησιμοποίησαν ένα παρόμοιο διαδικτυακό σύστημα όπου οι ψηφοφόροι δεν είναι υποχρεωμένοι να ψηφίζουν για όλα τα θέματα, αλλά μόνο για εκείνα που τους αφορούν συγκεκριμένα.

Στην Αργεντινή, το 2012 ιδρύθηκε το κόμμα El Partido De La Red (Το Κόμμα του Δικτύου), με κύριο άξονα τις αρχές της άμεσης και ψηφιακής δημοκρατίας. Το κόμμα δημιούργησε ένα πακέτο λογισμικού ανοιχτού κώδικα με την ονομασία DemocracyOS, το οποίο λειτουργούσε ως διαδικτυακή πλατφόρμα για τη δημοκρατική συμμετοχή.Μεταξύ άλλων, οι διαδικτυακοί συμμετέχοντες ψήφιζαν για για καθορισμό της ψήφου των γερουσιαστών, καθώς και για την υποβολή προτάσεων νέων νόμων και την ψηφοφορία επί υφιστάμενων προτάσεων.

Αν και δεν έχουν εισαγάγει σημαντικές αλλαγές στη δομή του κόμματός τους ή στις πολιτικές προτάσεις τους σε αυτό το θέμα, τα ακροδεξιά κόμματα “Εναλλακτική Γερμανία (AfD) στη Γερμανία και ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρί Λεπέν (Εθνικό Μέτωπο) της Γαλλίας έχουν υποστηρίξει την εισαγωγή δεσμευτικών δημοψηφισμάτων σε ομοσπονδιακό και εθνικό επίπεδο ως τρόπους για να επιστρέψουν την εξουσία στον λαό και να την απομακρύνουν από τις ελίτ των Βρυξελλών, του Βερολίνου ή του Παρισιού.

Πώς εξελίχθηκαν αυτά τα πειράματα;

Τρία χρόνια μετά την άνοδό του στην εξουσία κατά τις γενικές εκλογές του 2018 και τη συμμετοχή του σε δύο διαδοχικές κυβερνήσεις με πρωθυπουργό τον Guiseppe Conte/ Τζουζέπε Κόντε, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων χώρισε τους δρόμους του με την πλατφόρμα Rousseau και τον συνιδρυτή της, Davide Casaleggio, ο οποίος είχε δημιουργήσει την πλατφόρμα.

Η διάσπαση ήρθε έπειτα από μήνες κατά τους οποίους ο οργανισμός Rousseau, που διαχειριζόταν την πλατφόρμα, εξέφραζε παράπονα ότι το Κίνημα του όφειλε 450.000 ευρώ σε καθυστερημένες πληρωμές. Ο οργανισμός αυτός λάμβανε το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων του από τους εκλεγμένους αξιωματούχους του Κινήματος των Πέντε Αστέρων, με μηνιαία συνδρομή 300 ευρώ, την οποία, σύμφωνα με την Rousseau, πολλοί σταμάτησαν να πληρώνουν.

Ο Παναγιώτου είχε υποστηρίξει στη συνέντευξή του στο Netcast Zone ότι ξόδεψε «δεκάδες χιλιάδες» από τα δικά του χρήματα για την ανάπτυξη της εφαρμογής Agora. Πρότεινε επίσης ως πιθανό τρόπο για να καλυφθούν αυτά τα έξοδα, την εισαγωγή συνδρομής μέλους για το κόμμα του. Με την προσέγγιση αυτή, ίσως δεν λαμβάνει υπόψη τα αυξανόμενα έξοδα συντήρησης και προώθησης μιας τέτοιας πλατφόρμας και τα πιθανά προβλήματα που αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει, όπως στην περίπτωση του Κινήματος των Πέντε Αστέρων.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της περιόδου που η συνεργασία του Κινήματος των Πέντε Αστέρων με το Rousseau ήταν επιτυχής, εξακολουθούσαν να υπάρχουν προβλήματα με το μοντέλο της άμεσης διαδικτυακής δημοκρατίας που εφάρμοζε.

Το 2017, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας μέσω της πλατφόρμας για τις εκλογές ανάδειξης της ηγεσίας του κόμματος, ένας χάκερ ανακοίνωσε ότι είχε εισβάλει στο Rousseau και έθεσε σε πώληση ολόκληρη τη βάση δεδομένων του για 0,3 bitcoin (περίπου 1.000 ευρώ την εποχή εκείνη).

Το σύστημα Rousseau τέθηκε επίσης κάτω από κριτική για την έλλειψη διαφάνειας, καθώς το Κίνημα των Πέντε Αστέρων επέτρεψε σε ανεξάρτητους παρατηρητές να επαληθεύσουν την κανονικότητα της διαδικασίας μόνο για πολύ λίγες από τις ψηφοφορίες που πραγματοποιήθηκαν στην πλατφόρμα.

Οι επικριτές του ισχυρίστηκαν περαιτέρω ότι δεν υπήρχε καμία εγγύηση για την ανωνυμία των χρηστών/ψηφοφόρων έναντι των διαχειριστών της πλατφόρμας. Αμφισβήτησαν ακόμα, κατά πόσο οι ψηφοφόροι καταχωρούσαν μόνο μία ψήφο ή ότι δεν εξαναγκάζονταν να ψηφίσουν ή να λάβουν κατευθυνόμενες αποφάσεις.

Στην περίπτωση του Πειρατικού Κόμματος, ενώ παραρτήματα του έχουν επιτύχει την εκλογή βουλευτών και ευρωβουλευτών σε ορισμένες χώρες, εξακολουθούν να υπάρχουν διχογνωμίες εντός της ευρύτερης ομάδας αν τα κόμματα πρέπει να παραμείνουν πιστά στην αντικαθεστωτική τους στάση μετά την εκλογική επιτυχία τους ή να υιοθετήσουν πιο παραδοσιακές δομές και μεθόδους που εφαρμόζουν παραδοσιακά κόμματα.

Τα αυστραλιανά κόμματα «Online Direct Democracy – (Empowering the People)» και «Flux» συμμετείχαν σε τοπικές και ομοσπονδιακές εκλογές κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, χωρίς να επιτύχουν εκλογή υποψηφίων σε οποιοδήποτε επίπεδο. Το πρώτο διαγράφηκε το 2020 και το δεύτερο διαλύθηκε το 2023.

Από την ίδρυσή του το 2013, το El Partido de La Red δεν κατάφερε να κερδίσει καμία έδρα στις εκλογές στις οποίες συμμετείχε. Ωστόσο, η χρήση της πλατφόρμας DemocracyOS το βοήθησε να πιέσει με επιτυχία τη νομοθετική εξουσία του Μπουένος Άιρες να υιοθετήσει παρόμοια τεχνολογία για την εφαρμογή των πλατφορμών Demos και Participemos, ώστε να επιτρέψει κάποια συμμετοχή των πολιτών στη διακυβέρνηση της πόλης.

Η ετυμηγορία: Ψευδής

Ο ισχυρισμός του Φειδία Παναγιώτου ότι το κόμμα του «Άμεση Δημοκρατία» και η χρήση μιας ψηφιακής εφαρμογής για τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων του κόμματος, καθώς και στις αποφάσεις των εκλεγμένων αξιωματούχων του κόμματος, αντιπροσωπεύει μια εντελώς νέα ιδέα με δυνατότητα να εμπνεύσει και να εξαπλωθεί περαιτέρω σε όλο τον κόσμο, είναι αποδεδειγμένα ψευδής.

Η προηγούμενη πορεία του Κινήματος των Πέντε Αστέρων στην Ιταλία με την πλατφόρμα Rousseau, τα διάφορα παραδείγματα του Κόμματος των Πειρατών σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και άλλα κόμματα στην Αυστραλία και την Αργεντινή, μεταξύ άλλων, καταδεικνύουν πώς αυτή η ιδέα έχει εφαρμοστεί στο παρελθόν σε άλλες χώρες.

Το γεγονός ότι ο Παναγιώτου συνεχώς υπογραμμίζει τον καινοτόμο χαρακτήρα της απόπειρας του και ο ισχυρισμός του ότι «δεν ξανάγινε» είναι ψευδής. Μια πολύ παρόμοια διαδικτυακή πλατφόρμα εφάρμοσε από το 2010 το Κίνημα των Πέντε Αστέρων στην Ιταλία και είναι απίθανο να μην την γνωρίζει, αφού ο Παναγιώτου βρίσκεται σε διαβούλευση με μέλη του Κινήματος για να συγκροτήσει ευρωπαϊκή πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο ισχυρισμός του ότι “θα μπορούσε να γίνει η αρχή για ενα πιο δίκαιο μέλλον, ίσως όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο” είναι επίσης έωλος. Η εφαρμογή διαδικτυακής άμεσης δημοκρατίας δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι εγγυάται καλύτερο μέλλον καθώς προσκρούει σε προβλήματα ιδιοκτησίας, διαφάνειας, επαλήθευσης διαδικασιών και οικονομικών.

Το CIREN υλοποιεί το πρόγραμμα “Αντιμετώπιση των ψευδών ειδήσεων και της προπαγάνδας σε νησιωτικά κράτη” με την υποστήριξη του European Media and Information Fund (EMIF). Την αποκλειστική ευθύνη για οποιοδήποτε περιεχόμενο του φέρουν οι συντάκτες του προγράμματος και αυτό ενδέχεται να μην αντανακλά κατ’ ανάγκην τις θέσεις του EMIF και των εταίρων του Ταμείου, του Ιδρύματος Calouste Gulbenkian και του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου.

ΠΗΓΗ: POLITIS .cy

voulitv

Trump’s foreign policy: unconventional methods, traditional goals

Published

2 days ago

September 14, 2026

Vouli TV

*by Euripides L. Evriviades

Trump’s tactics may be disruptive and coercive, but the goal of preserving American economic, technological and strategic dominance is deeply rooted in US foreign policy

What if Donald Trump’s foreign policy is not as chaotic as it looks?

Last year, I argued that beneath the spectacle, contradictions and unpredictability, Trump’s foreign policy had an internal logic. But I stopped short of calling it strategy.

Today, I am more convinced that there is one – grand strategy in fact.

Consider the pieces.

Greenland. Panama. Canada. Venezuela. Iran and Hormuz. Tariffs. Critical minerals. Reindustrialisation. Pressure on allies to carry more of their defence burden. And, increasingly, China.

Viewed separately, these can look like disconnected episodes. Put them on the same map and a pattern begins to emerge.

No conspiracy is required. Nor a secret master plan. Nor is the direction entirely implicit. Elements of it are set out explicitly in the Trump administration’s 2025 National Security Strategy. The question is whether interests, opportunities and events are increasingly moving in the same strategic direction. They do.

Once seen, the pattern is difficult to unsee.

It did not begin with Trump

But this did not begin with Trump.

In 1948, George Kennan, one of the architects of America’s Cold War strategy, observed with unusual candour that the United States possessed about half the world’s wealth with only 6.3 per cent of its population. The task of America, he emphasised, was to devise relationships that would allow it to maintain this “position of disparity” without jeopardising its security.

The world has changed profoundly since then. So has American policy. The methods changed. The purpose changed much less: American preponderance remains the strategic constant. And preponderance has never been merely military. It is economic, technological, commercial and financial too.

This, after all, is what predominant powers do. Britain did it before America. Others did it before Britain. History also records what eventually happened to them.

America nevertheless did something remarkable after 1945. It embedded its enormous power in institutions and alliances from which others also benefited. The resulting Pax Americana has been described by scholars as both hegemony and hegemonic stability. Benign to many. Hegemony to others.

The Marshall Plan helped rebuild Western Europe. Europe and Japan prospered under an American Cold War security umbrella. That umbrella also allowed Europeans to spend more on butter and less on guns. The US supplied dollars, markets, investment and security. The dollars also bought American goods. Prosperity and strategy reinforced each other.

American leadership worked because others had a stake in the system too.

The difference with Trump may therefore lie less in what America seeks than in how openly and coercively he seeks it.

Take Greenland. It is Arctic geography, missile defence, emerging sea routes and critical minerals. Panama is a strategic artery between two oceans. Canada means energy, uranium, minerals and Arctic space. Venezuela brings enormous oil reserves back into the strategic equation.

Then look east.

Hormuz and Malacca are links in the same energy chain. Much of the Gulf oil bound for Asia passes through these maritime chokepoints. China remains heavily dependent on these sea lanes. The United States, by contrast, enjoys enormous domestic energy production, favourable geography and unrivalled global naval reach.

Add Suez, Bab el-Mandeb and emerging Arctic routes and an old strategic truth reappears: whoever can protect – or deny – access to the arteries of global commerce possesses enormous leverage.

Power beyond the battlefield

Twenty-first-century power extends beyond geography.

Semiconductors. Artificial intelligence. Quantum computing. Rare earths. Supply chains. Financial clearing. Capital markets.

And above all, the dollar.

After Nixon severed the dollar’s link to gold in 1971, the emerging petrodollar system further reinforced its global role.

The dollar-centred financial system gives Washington a form of power no aircraft carrier can provide.

Tariffs, too, can be more than protectionism. They can redirect investment, restructure supply chains and turn access to the enormous US market into strategic leverage.

The pieces begin to connect.

The pieces begin to connect

Secure the Western Hemisphere. Protect strategic resources and maritime access. Rebuild industrial capacity. Preserve technological superiority and energy abundance. Make allies carry more of the security burden. Protect the dollar. Prevent China from acquiring enough economic, technological and military power to overturn the strategic balance.

Even apparently separate conflicts can alter the strategic balance in Washington’s favour. Russia, heavily committed in Ukraine, has fewer resources elsewhere. Europe, confronted again by the Russian threat, is rearming, carrying more of its own defence burden and buying more US materiel – benefiting the American defence-industrial base. Regional confrontation has also weakened the ability of Iran to project power. And regional powers assuming greater responsibility in the Middle East can reduce demands on Washington.

None of this proves that these outcomes were scripted in advance. Nor does China explain every American action. Personality, domestic politics, ideology, opportunism and plain miscalculation remain part of the menu.

Grand strategy does not require choreography.

Trump’s methods are unconventional, but the underlying US grand strategy has endured across administrations and eras.

The price of primacy

But therein lies the paradox.

American primacy was never sustained by material power alone. There was soft power too: culture, universities, technology, ideas and the promise of opportunity. The old joke captured the contradiction: “Yankee go home – but take me with you.” Allies sought American protection. Governments accumulated dollars. Investors put their money into American markets.

Underlying much of this was trust – the intangible tangible. And immensely consequential.

Power was reinforced by legitimacy and, critically, consent.

As allies are increasingly treated as clients to be pressured, markets used as instruments of coercion, economic dependence turning into vulnerability, and rules made negotiable according to power, the search for alternatives begins.

Allies are hedging. Diversifying. Building alternative supply chains. Exploring other payment systems. Strengthening regional arrangements. Reducing dependence upon the United States. Even shifting gold reserves out of North America, as France and the Netherlands have recently done.

Historically, the pattern is hardly new. Predominant powers have always sought to preserve their predominance. By overreaching, they can also accelerate their own decline. The ancient Greeks had a word for it: hubris.

The problem, therefore, is not that there is no grand strategy. There is.

The danger lies elsewhere.

The methods used to preserve American primacy are already helping to erode the trust, legitimacy and consent that made it sustainable.

America may win many of the transactions.

The larger question is whether, in so doing, America weakens the very system on which its indispensability rests.

*Euripides L. Evriviades is a former ambassador to the US and high commissioner to the UK. He is now a senior fellow at the Cyprus Centre for European and International Affairs, University of Nicosia

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Το νέο στοίχημα της Μακαρίου: Εμπόριο, ακίνητα και επενδύσεις

Published

2 weeks ago

August 31, 2026

Vouli TV

Η επόμενη ημέρα της Λεωφόρου Μακαρίου δεν είναι πρωτίστως κυκλοφοριακό ζήτημα. Είναι ένα σύνθετο οικονομικό και επενδυτικό στοίχημα για την εμπορικότητα, την αξία των ακινήτων, την προσέλκυση κεφαλαίων και, τελικά, το μέλλον του κέντρου της Λευκωσίας.

Του Ανδρέα Μουζουρίδη
Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου Invest Cyprus – Cyprus Investment Promotion Agency

Η συζήτηση για τη Λεωφόρο Μακαρίου έχει επιστρέψει δυναμικά στον δημόσιο διάλογο, με επίκεντρο τα κενά καταστήματα, την πρόσβαση, τη στάθμευση και την κυκλοφορία. Πρόκειται για εύλογες ανησυχίες, οι οποίες όμως κινδυνεύουν να περιορίσουν ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα σε ένα απλοποιημένο δίλημμα: αυτοκίνητα ή πεζοί.

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό: Τι θέλουμε να είναι η Μακαρίου σε δέκα ή δεκαπέντε χρόνια;

Για δεκαετίες, η λεωφόρος αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς και επιχειρηματικούς άξονες της πρωτεύουσας. Σήμερα καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της σε ένα διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον, όπου το λιανικό εμπόριο μετασχηματίζεται, τα εμπορικά κέντρα έχουν αλλάξει τις καταναλωτικές συνήθειες και το ηλεκτρονικό εμπόριο ενισχύει τον ανταγωνισμό.

Η Μακαρίου, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας δρόμος. Είναι ένα σημαντικό οικονομικό, εμπορικό και επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο της Λευκωσίας, το οποίο σήμερα, κατά την άποψή μου, δεν αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητές του.

Τα κενά ακίνητα είναι ένα σημαντικό σύμπτωμα, όχι όμως ολόκληρο το πρόβλημα. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στις 21 Αυγούστου 2026, από τα 106 ισόγεια υποστατικά στη Μακαρίου, τα 70 είναι ενοικιασμένα, ενώ 36 παραμένουν κενά. Περίπου ένα στα τρία, επομένως, δεν βρίσκεται σήμερα σε παραγωγική χρήση.

Η εικόνα αυτή δεν μπορεί να αγνοηθεί. Θα ήταν όμως εξίσου λανθασμένο να αποδοθεί αποκλειστικά στην κυκλοφοριακή ρύθμιση της λεωφόρου.

Η εμπορικότητα μιας περιοχής επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: προσβασιμότητα, στάθμευση, ενοίκια, ποιότητα κτιρίων, σύνθεση επιχειρήσεων, αγοραστική δύναμη, επισκεψιμότητα, εστίαση, ψυχαγωγία και χρήσεις των ανώτερων ορόφων.

Ένα πολυπαραγοντικό οικονομικό πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία μόνο λύση.

Την ίδια στιγμή, η αγορά ακινήτων της Λευκωσίας εξακολουθεί να παρουσιάζει επενδυτικό ενδιαφέρον. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει επενδυτική διάθεση στην πρωτεύουσα, αλλά γιατί μεγαλύτερο μέρος αυτής δεν διοχετεύεται στο κέντρο και ειδικότερα στη Μακαρίου.

Εδώ βρίσκεται και η πραγματική πρόκληση. Πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η σχέση απόδοσης και κινδύνου να γίνει πιο ελκυστική για ιδιοκτήτες, επιχειρηματίες ανάπτυξης γης και επενδυτές.

Η Μακαρίου δεν χρειάζεται να γίνει ένα «υπαίθριο mall». Το συγκριτικό της πλεονέκτημα βρίσκεται ακριβώς σε όσα ένα εμπορικό κέντρο δυσκολεύεται να αναπαράγει: την αυθεντική αστική ζωή και τη συνύπαρξη δημόσιου χώρου, αρχιτεκτονικής, ιστορίας, πολιτισμού, εστίασης, εργασίας και κατοικίας μέσα στον πραγματικό ιστό της πόλης.

Αυτό είναι το στοιχείο που μπορεί να μετατρέψει τη Μακαρίου από έναν δρόμο εμπορικής διέλευσης σε έναν σύγχρονο αστικό προορισμό.

Το εμπορικό κέντρο προσφέρει ευκολία. Η Μακαρίου μπορεί να προσφέρει κάτι περισσότερο: εμπειρία, ταυτότητα και αστική ζωή.

Αυτό σημαίνει μετάβαση από ένα μοντέλο που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο retail σε ένα μοντέλο μικτών χρήσεων. Κατάλληλα ακίνητα μπορούν να συνδυάζουν καταστήματα και εστίαση στο ισόγειο με γραφεία, κατοικίες, serviced apartments ή hospitality στους ανώτερους ορόφους, όπου το πολεοδομικό πλαίσιο το επιτρέπει.

Έτσι δημιουργούνται περισσότερες πηγές εισοδήματος, μειώνεται η εξάρτηση από έναν μόνο τύπο χρήσης και ενισχύεται η δραστηριότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Δεν αρκεί να περιμένουμε τους επενδυτές. Πρέπει να δημιουργήσουμε επενδυτικές ευκαιρίες στις οποίες αξίζει να επενδύσουν.

Ένα πρακτικό πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι η δημιουργία ενός Makariou Investment Map – Επενδυτικού Χάρτη Μακαρίου, με καταγραφή των κενών και υποαξιοποιημένων ακινήτων, των δυνατοτήτων ανακαίνισης ή επαναχρήσης και των πιθανών μοντέλων ανάπτυξης.

Ο στόχος δεν θα ήταν απλώς να καταγραφούν τα κενά ακίνητα, αλλά να αναδειχθούν συγκεκριμένες επενδυτικές ευκαιρίες και να γίνει πιο εύκολη η σύνδεση ιδιοκτητών, developers, επιχειρήσεων και επενδυτών.

Παράλληλα, χρειάζονται στοχευμένα κίνητρα για ανακαινίσεις, ενεργειακές αναβαθμίσεις και έργα μικτής χρήσης, αλλά και ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης.

Για έναν επενδυτή, ο χρόνος δεν είναι ακόμη μία διοικητική λεπτομέρεια. Ο χρόνος είναι κεφάλαιο και, επομένως, κόστος.

Η προσβασιμότητα παραμένει κρίσιμη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας σύγχρονος εμπορικός δρόμος πρέπει να λειτουργεί ως διάδρομος διέλευσης αυτοκινήτων.

Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σύστημα κινητικότητας: επαρκής περιμετρική στάθμευση, αποτελεσματική δημόσια συγκοινωνία, χώροι φορτοεκφόρτωσης, taxi και drop-off, ασφαλείς πεζές διαδρομές και καλύτερη σύνδεση με τους υπόλοιπους εμπορικούς άξονες.

Ο στόχος είναι απλός. Να μπορεί ο καταναλωτής, ο εργαζόμενος και ο επισκέπτης να φτάσει εύκολα στη Μακαρίου, χωρίς να χρειάζεται να διασχίσει τη Μακαρίου με το αυτοκίνητό του.

Μια σύγχρονη εμπορική περιοχή, όμως, δεν αρκεί μόνο να αναβαθμιστεί. Πρέπει και να διαχειρίζεται επαγγελματικά.

Η εμπειρία πόλεων όπως το Λονδίνο και το Άμστερνταμ, μέσα από μοντέλα όπως τα Business Improvement Districts (BIDs) και τα Business Investment Zones (BIZ), δείχνει ότι η συνεργασία επιχειρήσεων, ιδιοκτητών και τοπικής αυτοδιοίκησης μπορεί να δημιουργήσει οργανωμένη διαχείριση μιας εμπορικής περιοχής. Στο Λονδίνο λειτουργούν σήμερα περισσότερα από 70 BIDs, ενώ στο Άμστερνταμ λειτουργούν 91 BIZ.

Τα μοντέλα αυτά μπορούν να υποστηρίξουν δράσεις για τη φροντίδα του δημόσιου χώρου, την καθαριότητα, την ασφάλεια, το marketing, τις εκδηλώσεις, την προβολή της περιοχής και την προσέλκυση νέων επιχειρήσεων και επενδύσεων.

Μια αντίστοιχη προσέγγιση θα μπορούσε να εξεταστεί και για τη Μακαρίου, προσαρμοσμένη στα δεδομένα και στις ανάγκες της Λευκωσίας.

Ένας δρόμος που θέλει να προσελκύει κόσμο, κατανάλωση, επιχειρήσεις και νέες επενδύσεις δεν μπορεί να λειτουργεί ως ένα σύνολο μεμονωμένων ιδιοκτητών και επιχειρήσεων.

Χρειάζεται επαγγελματική και οργανωμένη διαχείριση ενός ενιαίου εμπορικού προορισμού, με συντονισμό, στρατηγική, marketing, εκδηλώσεις, φροντίδα του δημόσιου χώρου και ενεργή προσέλκυση νέων επιχειρήσεων και επενδύσεων.

Η ανάπλαση της Μακαρίου δημιούργησε έναν αναβαθμισμένο δημόσιο χώρο. Το επόμενο και δυσκολότερο βήμα είναι να δημιουργηθεί γύρω από αυτόν ένας βιώσιμος οικονομικός χώρος.

Ένας χώρος όπου ο καταναλωτής θα έχει λόγο να επιστρέφει, ο επιχειρηματίας θα μπορεί να αναπτύσσεται, ο ιδιοκτήτης θα έχει κίνητρο να αναβαθμίσει το ακίνητό του και ο επενδυτής θα βλέπει πραγματικές προοπτικές δημιουργίας αξίας.

Γι’ αυτό η συζήτηση δεν πρέπει να εξαντλείται στο ερώτημα αν η Μακαρίου πρέπει «να ανοίξει ή να κλείσει». Είναι ένα πολύ μικρό ερώτημα για ένα πολύ μεγαλύτερο οικονομικό ζήτημα.

Το πραγματικό στοίχημα είναι να δημιουργήσουμε ένα νέο μοντέλο αστικής οικονομίας, εμπορίου, επενδύσεων και ανάπτυξης.

Δεν πρέπει απλώς να περιμένουμε να επιστρέψει η παλιά εμπορικότητα της Μακαρίου. Πρέπει να δημιουργήσουμε τη νέα.

Η Μακαρίου δεν χρειάζεται να γυρίσει πίσω. Χρειάζεται να πάει μπροστά.

ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

ΔΗΣΑΚΕΛ»: Μια λέξη, πολλές ανασφάλειες και το 2028 που ήδη άρχισε

Published

1 month ago

August 10, 2026

Vouli TV

Στην πολιτική, οι λέξεις σπάνια επιλέγονται τυχαία. Και όταν ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποφασίζει να συμπυκνώσει τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της χώρας σε μία λέξη —«ΔΗΣΑΚΕΛ»— δεν κάνει απλώς ένα λεκτικό παιχνίδι. Χαράζει γραμμή αντιπαράθεσης.

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης γνώριζε πολύ καλά ότι ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός θα ενοχλούσε. Ίσως, μάλιστα, αυτός να ήταν και ο πραγματικός του στόχος.

Γιατί η ταύτιση ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ αγγίζει δύο διαφορετικές πολιτικές ευαισθησίες: για το ΑΚΕΛ, την προσπάθεια να εμφανίζεται ως η διακριτή αντιπολιτευτική πρόταση απέναντι στην κεντροδεξιά διακυβέρνηση· για τον ΔΗΣΥ, κάτι ακόμη βαθύτερο: την ίδια του την πολιτική ταυτότητα και τη σχέση του με έναν Πρόεδρο που προέρχεται από τα σπλάχνα του.

Και κάπου εδώ η συζήτηση παύει να αφορά μόνο τους διορισμούς στους ημικρατικούς οργανισμούς.

Αφορά το 2028.

Ο Χριστοδουλίδης οικοδομεί τον αντίπαλό του

Η πολιτική στρατηγική του Προεδρικού αρχίζει να αποκτά καθαρότερο περίγραμμα.

Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιχειρεί να παρουσιάσει την κυβέρνησή του ως έναν αυτόνομο κεντροδεξιό πόλο, απέναντι σε μια αντιπολίτευση που —κατά την κυβερνητική αφήγηση— μπορεί να ξεκινά από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες, αλλά καταλήγει ολοένα συχνότερα στην ίδια πολιτική στόχευση.

Το «ΔΗΣΑΚΕΛ», συνεπώς, δεν απευθύνεται πρωτίστως στις ηγεσίες των δύο κομμάτων.

Απευθύνεται στους ψηφοφόρους.

Και ιδιαίτερα στους ψηφοφόρους του Δημοκρατικού Συναγερμού.

Εκεί βρίσκεται ίσως το πραγματικό πεδίο της μάχης.

Η δύσκολη εξίσωση της Πινδάρου

Για τον ΔΗΣΥ το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο από μια σκληρή ανακοίνωση του Προεδρικού.

Πρέπει ταυτόχρονα να ασκεί αντιπολίτευση στον Νίκο Χριστοδουλίδη και να πείθει ότι αποτελεί τη φυσική πολιτική έκφραση της Κεντροδεξιάς, απέναντι σε έναν Πρόεδρο που δηλώνει συναγερμικός και χαρακτηρίζει την κυβέρνησή του κεντροδεξιά.

Πρέπει να διαφοροποιείται χωρίς να αποξενώνει ένα σημαντικό τμήμα της δικής του εκλογικής βάσης που εξακολουθεί να βλέπει θετικά τον Πρόεδρο.

Και, κυρίως, πρέπει κάποια στιγμή να απαντήσει στο ερώτημα που βρίσκεται πίσω από κάθε σημερινή σύγκρουση:

Ποιος θα εκφράσει την Κεντροδεξιά το 2028;

Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα.

Οι πληγές του 2023 δεν έχουν κλείσει. Απλώς καλύφθηκαν προσωρινά από την ανάγκη πολιτικής συνύπαρξης. Τώρα επανέρχονται, καθώς η επόμενη προεδρική αναμέτρηση παύει σιγά-σιγά να αποτελεί μακρινό ορίζοντα.

Και το ΑΚΕΛ;

Το ΑΚΕΛ έχει διαφορετικό πρόβλημα.

Η σκληρή αντιπολίτευση απέναντι στην κυβέρνηση είναι απολύτως αναμενόμενη για το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης. Όταν όμως η κριτική του συμπίπτει επανειλημμένα με εκείνη του ΔΗΣΥ, το Προεδρικό αποκτά την ευκαιρία να παρουσιάζει δύο ιδεολογικά αντίθετους χώρους ως ένα άτυπο αντιχριστοδουλιδικό μέτωπο.

Πολιτικά, η ταύτιση είναι ασφαλώς υπεραπλούστευση.

Επικοινωνιακά, όμως, είναι εξαιρετικά εύχρηστη.

Και στην πολιτική οι εύχρηστες αφηγήσεις συχνά αποδεικνύονται ισχυρότερες από τις σύνθετες εξηγήσεις.

Οι διορισμοί ήταν η αφορμή

Το παράδοξο είναι ότι μέσα στον θόρυβο κινδυνεύει να χαθεί το ουσιαστικό ερώτημα.

ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ έθεσαν ζητήματα για τη διαδικασία των διορισμών και ειδικότερα για επιλογές που έγιναν εκτός των εισηγήσεων του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που τέθηκαν στη δημόσια συζήτηση, 21 από τους 95 διορισθέντες δεν περιλαμβάνονταν στις σχετικές εισηγήσεις.

Αυτό είναι ένα θέμα που απαιτεί πολιτική και θεσμική απάντηση — όχι μόνο επικοινωνιακή αντεπίθεση.

Διότι η αξιοκρατία δεν αποδεικνύεται με συνθήματα. Αποδεικνύεται με διαδικασίες που μπορούν να αντέξουν στον δημόσιο έλεγχο.

Το ίδιο, βεβαίως, ισχύει και για την αντιπολίτευση: η κριτική αποκτά πραγματική αξία όταν συνοδεύεται από στοιχεία και όχι όταν εξαντλείται στον διαγωνισμό της πιο σκληρής ανακοίνωσης.

Το 2028 μπήκε ήδη στο δωμάτιο

Όποιος παρακολουθεί τις τελευταίες πολιτικές συγκρούσεις σαν μεμονωμένα επεισόδια, πιθανότατα χάνει τη μεγάλη εικόνα.

Ο ανασχηματισμός, οι διορισμοί, η αντιπαράθεση Προεδρικού–Πινδάρου, η προσπάθεια του Νίκου Χριστοδουλίδη να προσδιορίσει καθαρότερα το κεντροδεξιό στίγμα της κυβέρνησής του και τώρα το «ΔΗΣΑΚΕΛ» είναι κομμάτια μιας ευρύτερης πολιτικής αναδιάταξης.

Οι Προεδρικές του 2028 μπορεί ημερολογιακά να απέχουν.

Πολιτικά, όμως, έχουν ήδη αρχίσει.

Ο Χριστοδουλίδης θέλει να κατοχυρώσει τον χώρο του. Ο ΔΗΣΥ πρέπει να αποφασίσει πώς θα ανακτήσει τον δικό του. Το ΑΚΕΛ καλείται να οικοδομήσει πειστική εναλλακτική πρόταση και όχι απλώς αντιπολιτευτικό λόγο.

Και μέσα σε αυτή τη νέα γεωμετρία, η λέξη «ΔΗΣΑΚΕΛ» ίσως αποδειχθεί κάτι περισσότερο από μια ακόμη ατάκα μιας θερμής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ίσως να ήταν η πρώτη καθαρή προεκλογική βολή μιας μάχης που κανείς ακόμη δεν παραδέχεται επισήμως ότι έχει αρχίσει.