Του ΔΗΜΗΤΡΗ Γ. ΑΠΟΚΗ* – Αθήνα

Πριν λίγες ώρες, πολλαπλές εκρήξεις ταρακούνησαν το Καράκας και άλλες περιοχές της Βενεζουέλας, με την κυβέρνηση Μαδούρο να κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για επιθέσεις σε πολιτικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Οι επιθέσεις έγινα σε κρίσιμα σημεία όπως το Φορτ Τιούνα και η Αεροπορική Βάση Λα Καρλότα, συνοδευόμενες από πτήσεις αεροσκαφών σε χαμηλό ύψος και σειρήνες αεροπορικού συναγερμού.

Ο Πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον Nicolás Maduro μαζί με τη σύζυγό του και τους μετέφεραν εκτός χώρας, χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση ως «μεγάλης κλίμακας επίθεση» που ολοκληρώθηκε με επιτυχία σε συνεργασία με τις αρχές επιβολής του νόμου των ΗΠΑ.

• Αυτή η επιχείρηση σηματοδοτεί σημαντική κλιμάκωση στις σχέσεις ΗΠΑ-Βενεζουέλας, υποδηλώνοντας τη δογματική αλλαγή στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας (NSS) των ΗΠΑ και στέλνοντας σαφή μηνύματα προς παγκόσμιους αντιπάλους όπως η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Κούβα.

Η σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο ενισχύει αυτή την κλιμάκωση, αποτελώντας κομβικό σημείο στην προσπάθεια αποσταθεροποίησης του καθεστώτος.

Αυτή η επίθεση υποδηλώνει επιστροφή σε μια πιο επιθετική προσέγγιση «America First», βασισμένη στο Δόγμα Μονρόε, το οποίο ιστορικά θεωρούσε τη Λατινική Αμερική ως σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.

• Οι συμμαχίες της Βενεζουέλας με αντίπαλες δυνάμεις – η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας, οι οικονομικές επενδύσεις της Κίνας που υπερβαίνουν τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια, οι συνεργασίες πετρελαίου με το Ιράν και η στενή σχέση με την Κούβα – ενοχλούσαν εδώ και καιρό την Ουάσινγκτον.

Στοχεύοντας στρατιωτικά assets και καταλήγοντας στη σύλληψη του Μαδούρο, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν αποσταθεροποίηση του καθεστώτος, ασφάλεια πόρων (η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως) και αντιμετώπιση ξένης επιρροής.

Αυτό ευθυγραμμίζεται με την προ της επίθεσης συγκέντρωση 15.000 στρατευμάτων και ναυτικών δυνάμεων στην Καραϊβική από τον Τραμπ, παρουσιάζοντας την ενέργεια ως μέρος ευρύτερης εκστρατείας κατά της ναρκοδιακίνησης και της λαθρεμπορίας, που έχει ήδη προκαλέσει πάνω από 115 θανάτους από επιθέσεις σε σκάφη.

• Στρατηγικά, αυτή η επιχείρηση μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητες της NSS, ανυψώνοντας την ασφάλεια του ημισφαιρίου σε κεντρικό πυλώνα.
• Μια επιτυχής παρέμβαση, όπως η σύλληψη Μαδούρο, μπορεί να εξασφαλίσει αλυσίδες εφοδιασμού, να μειώσει πιέσεις μετανάστευσης (πάνω από 7 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι έχουν φύγει από το 2014) και να ενισχύσει την ενεργειακή ανεξαρτησία εν μέσω παγκόσμιας αστάθειας πετρελαίου.

Ωστόσο, εγκυμονεί κινδύνους υπερεπέκτασης: οι δυνάμεις των ΗΠΑ είναι ήδη τεντωμένες σε υποστήριξη Ουκρανίας, επιχειρήσεις Μέσης Ανατολής και αποτροπή στον Ειρηνικό. Οι Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο έχουν επικρίνει τις επιθέσεις ως μη εξουσιοδοτημένη κλιμάκωση, με πρόταση ψηφισμάτων για περιορισμό περαιτέρω ενεργειών.

Η δήλωση έκτακτης ανάγκης και σχέδια κινητοποίησης του Μαδούρο μπορεί να εμπλέξουν υποστήριξη από Κούβα ή Ρωσία, περιπλέκοντας τους στόχους των ΗΠΑ και αυξάνοντας τα κόστη άμυνας – ωστόσο, η σύλληψή του περιορίζει σημαντικά αυτές τις δυνατότητες αντίστασης.

• Σε όρους NSS, αυτό υπογραμμίζει μετάβαση προς «ειρήνη μέσω ισχύος», δίνοντας προτεραιότητα σε κινητικές ενέργειες έναντι διπλωματίας, που μπορεί να τεντώσει συμμαχίες του ΝΑΤΟ επιφυλακτικές απέναντι στη μονομερή δράση των ΗΠΑ.

Το μήνυμα της επίθεσης προς τους παγκόσμιους αντιπάλους είναι βαθύ, ενισχύοντας την αμερικανική κυριαρχία στο διεθνές σύστημα και αποτρέποντας πολυπολικές προκλήσεις.

Προς την Κίνα, σηματοδοτεί μη ανοχή σε εισχωρήσεις στην πίσω αυλή της Αμερικής, υπονοώντας παρόμοια αποφασιστικότητα στην Ασία. Ο ρόλος του Πεκίνου ως μεγαλύτερου πιστωτή της Βενεζουέλας, με τεράστια συμφέροντα σε πετρέλαιο και υποδομές, τοποθετεί τον Μαδούρο ως αντίβαρο στην αμερικανική ηγεμονία.

• Διαταράσσοντας αυτούς τους δεσμούς μέσω βίας, η Ουάσινγκτον δηλώνει ετοιμότητα να υπερασπιστεί οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα, αντικατοπτρίζοντας πιθανά σενάρια για Ταϊβάν ή Νότια Κινεζική Θάλασσα.

Η στρατιωτικοποίηση αμφισβητούμενων νησιών και προκλητικές ασκήσεις της Κίνας μπορεί να αντιμετωπίσουν ενισχυμένες αμερικανικές αντιδράσεις εάν ο Μαδούρο αποδυναμωθεί, ενθαρρύνοντας συμμαχίες όπως το QUAD. Αντίθετα, ένα αδιέξοδο στη Βενεζουέλα μπορεί να εκθέσει αμερικανικές αδυναμίες, ενθαρρύνοντας το Πεκίνο να επιταχύνει πρωτοβουλίες παγκόσμιας επιρροής, υπονομεύοντας την τάξη βασισμένη σε κανόνες.

Προς τη Ρωσία, η ενέργεια εν μέσω του αδιεξόδου της στην Ουκρανία μεταφέρει ότι η προβολή ισχύος στο Δυτικό Ημισφαίριο θα αντιμετωπίσει άμεσες συνέπειες, αμφισβητώντας προσπάθειες της Μόσχας να διαρρήξει το μεταψυχροπολεμικό σύστημα. Η προμήθεια όπλων, πυραύλων S-300 και συμβούλων στη Βενεζουέλα καθιστά τη χώρα εφαλτήριο κατά της αμερικανικής ηγεμονίας.

• Οι επιθέσεις απειλούν άμεσα αυτά τα assets, υποδηλώνοντας ότι η Ρωσία δεν μπορεί να προβάλλει ισχύ ανεξέλεγκτα. Αυτό αντηχεί την αμερικανική υποστήριξη στην Ουκρανία, όπου αμερικανικά όπλα έχουν αμβλύνει ρωσικές προόδους. Ο Πούτιν μπορεί να δει παραλληλισμούς, φοβούμενος κλιμάκωση αμερικανικής εμπλοκής στην Ανατολική Ευρώπη.

Ο συγχρονισμός – εν μέσω σταματημένων ειρηνευτικών συνομιλιών Ουκρανίας – υποδηλώνει σκληρότερη στάση Τραμπ, πιθανώς συνδέοντας παραχωρήσεις Βενεζουέλας με ρωσικές αποχωρήσεις αλλού. Ωστόσο, κινδυνεύει κλιμάκωση: η Ρωσία μπορεί να ανταποδώσει οπλίζοντας δυνάμεις Βενεζουέλας ή με κυβερνοεπιθέσεις σε αμερικανικές υποδομές.

Το Ιράν λαμβάνει παρόμοιο μήνυμα αποτροπής. Οι ανταλλαγές drone και πετρελαίου με τη Βενεζουέλα παρακάμπτουν αμερικανικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας και τα δύο καθεστώτα κατά της απομόνωσης. Η επίθεση διαταράσσει αυτόν τον άξονα, προειδοποιώντας το Ιράν κατά επέκτασης δικτύου proxies στη Λατινική Αμερική, όπου λειτουργούν ομάδες όπως η Χεζμπολάχ.

• Ο Πρωθυπουργός Νετανιάχου έχει δηλώσει ότι το Ιράν εξάγει τρομοκρατία στη Βενεζουέλα σε συνεργασία με το καθεστώς Μαδούρο, τονίζοντας κινδύνους για την ασφάλεια του ημισφαιρίου. Εν μέσω εντάσεων Μέσης Ανατολής – ισραηλινές επιθέσεις σε ιρανικά assets και αμερικανική ναυτική παρουσία στον Κόλπο – αυτό υπογραμμίζει ετοιμότητα Ουάσινγκτον για προληπτικές απειλές παγκοσμίως.

Για το Ιράν, που επιδιώκει πυρηνικές φιλοδοξίες ή υποστηρίζει επιθέσεις Χούθι σε ναυτιλία, η επίθεση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί πιθανές κινητικές αμερικανικές απαντήσεις, ενθαρρύνοντας ίσως αποκλιμάκωση ή ενισχυμένες συμμαχίες με Κίνα και Ρωσία.

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το μήνυμα προς την Κούβα, τον στενότερο σύμμαχο της Βενεζουέλας στην περιοχή. Η Αβάνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από φθηνό πετρέλαιο Βενεζουέλας για την ενέργειά της, ενώ χιλιάδες Κουβανοί ιατροί και στρατιωτικοί/πληροφοριακοί σύμβουλοι βρίσκονται στη Βενεζουέλα.

• Η αποσταθεροποίηση ή πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να διακόψει αυτές τις ροές, επιδεινώνοντας την οικονομική κρίση στην Κούβα και θέτοντας σε κίνδυνο Κουβανούς πολίτες.

Ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ κατήγγειλε αμέσως την επίθεση ως «εγκληματική» και «κρατικό τρομοκρατία», καλώντας για διεθνή καταδίκη. Αυτό το μήνυμα ενισχύει την αποτροπή κατά της Κούβας, υπενθυμίζοντας ιστορικές εντάσεις (όπως η Κρίση των Πυραύλων) και προειδοποιώντας ότι η υποστήριξη αντιπάλων καθεστώτων στο ημισφαίριο δεν θα γίνει ανεκτή, ενισχύοντας την αμερικανική ηγεμονία στην Καραϊβική.

• Συμπερασματικά, η αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα, που κορυφώθηκε με τη σύλληψη και απομάκρυνση του Μαδούρο όπως ανακοίνωσε ο Πρόεδρος Τραμπ, αντιπροσωπεύει κομβική εξέλιξη στην NSS, δίνοντας έμφαση σε προληπτική υπεράσπιση ημισφαιρικών συμφερόντων εν μέσω ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.

Προβάλλει ισχύ προς Κίνα, Ρωσία, Ιράν και Κούβα, αποτρέποντας παγκόσμιες φιλοδοξίες τους δείχνοντας αμερικανική αποφασιστικότητα. Ωστόσο, η επιτυχία εξαρτάται από αποφυγή παρατεταμένης σύγκρουσης, που μπορεί να υπονομεύσει αξιοπιστία και πόρους.

Καθώς ξεδιπλώνονται διεθνείς αντιδράσεις, αυτή η ενέργεια μπορεί να επαναπροσδιορίσει πολυπολικές δυναμικές, είτε ενισχύοντας αμερικανική πρωτοκαθεδρία είτε επιταχύνοντας συμμαχίες αντιπάλων.

* Ο Δημήτρης Γ. Απόκης, είναι Διεθνολόγος, με ειδίκευση στην Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική, Γεωπολιτική και Διεθνή Οικονομία. Απόφοιτος των πανεπιστημίων The American University, School of International Service, και The Johns Hopkins University, The Paul H. Nitze, School of Advanced International Studies της Ουάσιγκτον. Είναι μέλος του The International Institute for Strategic Studies, του Λονδίνου. Ως Δημοσιογράφος, υπήρξε επί σειρά ετών διαπιστευμένος ανταποκριτής στο Λευκό Οίκο, στο Στέητ Ντιπάρτμεντ και στο Αμερικανικό Πεντάγωνο. 

του Πέτρου Ζαρούνα*

Η αναγνώριση της αποσχισθείσας από τη Σομαλία περιοχής της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ έρχεται να προστεθεί στον ευρύτερο γεωστρατηγικό ανταγωνισμό μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Ο ανταγωνισμός αυτός περιλαμβάνει το Αζερμπαιτζάν, τη Κύπρο, τη Συρία, το Λίβανο, τη Γάζα, το Περσικό Κόλπο και τώρα και το Κέρας της Αφρικής στο οποίο ευρίσκεται η Σομαλιλάνδη.

Η αναγνώριση αυτή προέκυψε ως μία στρατηγική κίνηση του Ισραήλ η οποία αποβλέπει από τη μία να αντιμετωπίσει την απειλή των Χούθι της Υεμένης και τη προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας στα στενά του Μπαμ Ελ Μαντέπ και από την άλλη να εξισορροπήσει την τουρκική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική παρουσία στη Σομαλία. Η παρουσία αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Τουρκίας να επεκτείνει την επιρροή της στην αφρικανική ήπειρο καθώς επίσης και στην δημιουργία κέντρου πυραυλικών δοκιμών αλλά και διαστημικού κέντρου αξιοποιώντας το γεγονός ότι η Σομαλία ευρίσκεται επί του Ισημερινού κάτι που διευκολύνει αυτού του είδους τις δραστηριότητες.

Η κίνηση του Ισραήλ έχει προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις από διεθνείς οργανισμούς όπως η ΕΕ, η Αφρικανική Ένωση, ο Αραβικός Σύνδεσμος και η Ισλαμική Διάσκεψη. Ισχυρότερα αντέδρασαν χώρες που επηρεάζονται άμεσα όπως η Σομαλία, η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Τζιπούτι και η Σαουδική Αραβία. Το θέμα παραπέμφθηκε στο ΣΑ του ΟΗΕ το οποίο τελικά δεν πήρε την όποια απόφαση αλλά τα 14 από τα 15 μέλη καταδίκασαν την ισραηλινή κίνηση. Συζητήθηκε επίσης κατά τη συνάντηση Νετανιάχου-Τράμπ στη Φλώριδα. Οι ΗΠΑ επιμένουν επί του παρόντος στη πολιτική για μία Σομαλία παρά τις σκέψεις που γίνονται από διάφορα κέντρα αποφάσεων εντός της χώρας για διαφοροποίηση της.

Τα νέα αυτά δεδομένα επηρεάζουν και το Κυπριακό που από τμήμα του ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού μετατρέπεται σταδιακά σε τμήμα του τούρκο-ισραηλινού. Με τη πώληση των ισραηλινής κατασκευής πυραύλων BARAK MX στην ΚΔ και την ανάπτυξη τους στη Κύπρο η κυπριακή αεράμυνα καθίσταται σε ένα βαθμό προέκταση της ισραηλινής χάρις στο ισχυρό ραντάρ που τους συνοδεύει και της διασύνδεσης του με τα συστήματα του Ισραήλ.

Αναμένεται να ακολουθήσει η ενεργειακή σύνδεση των δύο χωρών με την υλοποίηση του τμήματος του GSI που θα συνδέσει τη Κύπρο με το Ισραήλ. Πέραν αυτού ευρίσκεται σε εξέλιξη και η κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει τα κοιτάσματα της Energean στην ισραηλινή ΑΟΖ με τις ενεργειακές υποδομές της Cyfield στο Βασιλικό. Όλα αυτά λαμβάνουν χώρα με την Αφροδίτη να παραμένει όμηρος των Ισραηλινών λόγω της εκκρεμότητας γύρω από το κοίτασμα Ισάι που αποτελεί προέκταση της Αφροδίτης εντός της ισραηλινής ΑΟΖ.

Δεν είναι καθόλου τυχαία η πρόσφατη δήλωση Φιντάν για πάγωμα των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό και σε επικέντρωση στη συνεργασία στα θέματα του τουρισμού και της ενέργειας. Οι δηλώσεις της Ολγκίν για αναβολή της διευρυμένης σύσκεψης αμέσως μετά τη συνάντηση της με τον Φιντάν είναι ενδεικτικές των προθέσεων και της στροφής της Τουρκίας. Αντί της διεκδίκησης δικαιωμάτων σε ολόκληρη τη Κύπρο μέσα από μία συνομοσπονδιακή λύση η Τουρκία φαίνεται τώρα να προσανατολίζεται στη διατήρηση του στάτους κβο και την ενίσχυση και σταθεροποίηση του μέσα από κάποια ΜΟΕ.

*Ο Πέτρος Ζαρούνας είναι ο Διεθνολόγος.

του Χάρη Θεραπή*

Η πρόσφατη αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διπλωματική πράξη, αλλά μια στρατηγική κίνηση υψηλού γεωπολιτικού συμβολισμού. Για πρώτη φορά, το Ισραήλ μεταφέρει με σαφήνεια τον ανταγωνισμό του με την Τουρκία πέρα από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο στο Κέρας της Αφρικής – σε έναν χώρο κρίσιμο για τις παγκόσμιες θαλάσσιες και ενεργειακές ροές.

Η Σομαλιλάνδη, αν και μη διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος, ελέγχει την περιοχή της Μπερμπέρα, σε άμεση εγγύτητα με το στενό του Βαβ-ελ-Μαντέμπ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία πνιγμού» παγκοσμίως, από το οποίο διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου και των ενεργειακών ροών προς το Σουέζ και, κατ’ επέκταση, την Ανατολική Μεσόγειο. Με την αναγνώριση αυτή, το Ισραήλ επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό βάθος και πρόσβαση σε μια περιοχή που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών του.

Η κίνηση αυτή έχει σαφείς αποδέκτες. Πρώτον, την Τουρκία, η οποία τα τελευταία χρόνια επενδύει συστηματικά σε παρουσία και επιρροή στην Αφρική, στη Σομαλία και στην Ερυθρά Θάλασσα, προβάλλοντας τον εαυτό της ως προστάτη μουσουλμανικών πληθυσμών και εγγυητή ασφάλειας. Δεύτερον, την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς παίκτες που θεωρούν το Κέρας της Αφρικής ζωτικό χώρο για τα δικά τους συμφέροντα. Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης λειτουργεί έτσι ως γεωπολιτικό μήνυμα ανατροπής ισορροπιών.

Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη συνεχιζόμενη κρίση στη Γάζα, τη ρευστότητα στη Συρία και τον ρόλο του Ιράν. Το Ισραήλ επιχειρεί να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλέγμα αποτροπής και συμμαχιών σε όλο το τόξο από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα, την ώρα που η Τουρκία διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης με ιδεολογικό και πολιτικό αποτύπωμα. Ο ανταγωνισμός αυτός δεν είναι συγκυριακός· είναι δομικός και μακροπρόθεσμος.

Για την Κύπρο, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου δεν αποσυνδέεται πλέον από τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής. Όσο το Ισραήλ και η Τουρκία μεταφέρουν τον ανταγωνισμό τους σε νέα γεωγραφικά πεδία, τόσο η Κύπρος καθίσταται κομβικό σημείο σταθερότητας αλλά και αυξημένης γεωπολιτικής έκθεσης.

Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος

• Να αναβαθμίσει τη γεωπολιτική της ανάγνωση, αντιμετωπίζοντας την Ανατολική Μεσόγειο ως μέρος ενός ενιαίου γεωστρατηγικού τόξου που εκτείνεται έως την Ερυθρά Θάλασσα.

• Να ενισχύσει θεσμικά τις στρατηγικές της συνεργασίες με Ισραήλ, Ελλάδα και εταίρους στην ΕΕ, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια θαλάσσιων υποδομών και ενεργειακών οδών.

• Να επενδύσει στη διπλωματική πρόληψη, αποφεύγοντας τη λογική του παθητικού παρατηρητή ή του δεδομένου συμμάχου.

• Να θωρακίσει την ΑΟΖ και τις κρίσιμες υποδομές, με ευρωπαϊκή και διεθνή στήριξη, απέναντι σε πιέσεις και υβριδικές απειλές.

• Να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως κράτος-μέλος της ΕΕ, προβάλλοντας τη σημασία της Κύπρου ως παράγοντα σταθερότητας σε μια διευρυνόμενη ζώνη κρίσεων.

Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ δείχνει ότι ο γεωπολιτικός χάρτης αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε. Για την Κύπρο, η πρόκληση δεν είναι απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να τοποθετείται στρατηγικά μέσα σε αυτές.

*Διευθυντή του Vouli.TV