Ο Χρίστος Κληρίδης έθεσε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης τη βάση λύσης του Κυπριακού, ασκώντας έντονη κριτική στη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα και θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο η ελληνοκυπριακή πλευρά πρέπει να συνεχίσει να παραμένει προσηλωμένη στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Ο κ. Κληρίδης επιχείρησε να παρουσιάσει την ιστορική διαδρομή της ομοσπονδιακής λύσης, υποστηρίζοντας ότι το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο η ονομασία της λύσης, αλλά κυρίως το περιεχόμενο που απέκτησαν στην πορεία οι έννοιες της διζωνικότητας και της πολιτικής ισότητας.

Αναφέρθηκε στις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου Μακαρίου–Ντενκτάς και Κυπριανού–Ντενκτάς, καθώς και στα μεταγενέστερα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, σημειώνοντας ότι σταδιακά διαμορφώθηκε το πλαίσιο της δικοινοτικής και διζωνικής ομοσπονδίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις πρόνοιες που συνδέουν τη διζωνικότητα με την πληθυσμιακή και περιουσιακή πλειοψηφία κάθε κοινότητας στην αντίστοιχη περιοχή διοίκησής της.

Κατά τον Χρίστο Κληρίδη, ακριβώς σε αυτό το σημείο προκύπτουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν την επιστροφή των προσφύγων, την αποκατάσταση περιουσιών, την ελεύθερη εγκατάσταση και, ευρύτερα, την άσκηση ατομικών δικαιωμάτων.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι ένα πλαίσιο το οποίο επιδιώκει τη διατήρηση συγκεκριμένων πληθυσμιακών και ιδιοκτησιακών ισορροπιών στις δύο συνιστώσες πολιτείες μπορεί να περιορίσει την επιστροφή Ελληνοκυπρίων και την πλήρη αποκατάσταση περιουσιακών δικαιωμάτων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Κληρίδης χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη προσέγγιση ασύμβατη με την αντίληψή του για την πλήρη κατοχύρωση των ανθρωπίνων και ατομικών δικαιωμάτων.

Έθεσε παράλληλα στο επίκεντρο την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μια θεμελιώδη αλλαγή των δεδομένων σε σχέση με εκείνα που ίσχυαν όταν διαμορφωνόταν το πλαίσιο της λύσης στις προηγούμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση θα πρέπει να εξετάζεται μέσα από το πρίσμα του κράτους δικαίου, των ατομικών δικαιωμάτων και των βασικών ελευθεριών που απορρέουν από την ευρωπαϊκή έννομη τάξη.

Ο Χρίστος Κληρίδης αναφέρθηκε επίσης στο δημοψήφισμα του 2004 και την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από την ελληνοκυπριακή κοινότητα, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη ετυμηγορία δεν μπορεί να αγνοείται στη συζήτηση για το μέλλον του Κυπριακού.

Το βασικό πολιτικό ερώτημα που έθεσε αφορά, ωστόσο, τη σημερινή στάση της Τουρκίας. Με δεδομένο ότι η Άγκυρα προβάλλει πλέον ανοικτά τη θέση των δύο κρατών, διερωτήθηκε κατά πόσο είναι ορθό η ελληνοκυπριακή πλευρά να παραμένει δεσμευμένη σε ένα πλαίσιο το οποίο, όπως υποστήριξε, η άλλη πλευρά δηλώνει ότι δεν αποδέχεται πλέον.

«Μπορούμε να το θελήσουμε. Μπορούμε να το πιστέψουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει δυνατότητα επανακαθορισμού της στρατηγικής που ακολουθείται εδώ και δεκαετίες.

Οι θέσεις του Χρίστου Κληρίδη διαφοροποιούνται από την επίσημη γραμμή της Κυπριακής Δημοκρατίας και από το υφιστάμενο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο εξακολουθεί να προβλέπει λύση δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα και να αποκλείει τη διχοτόμηση ή την απόσχιση.

Ο ίδιος, ωστόσο, θεωρεί ότι οι εξελίξεις που μεσολάβησαν –μεταξύ αυτών το δημοψήφισμα του 2004, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και η σημερινή τουρκική θέση περί δύο κρατών– δημιουργούν νέα δεδομένα που δικαιολογούν, κατά την άποψή του, επανεξέταση της μέχρι σήμερα στρατηγικής.

Η παρέμβαση Κληρίδη ανοίγει έτσι εκ νέου μια από τις πιο δύσκολες συζητήσεις γύρω από το Κυπριακό: κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο της ΔΔΟ μπορεί να οδηγήσει σε λειτουργική και βιώσιμη λύση με κατοχυρωμένα δικαιώματα ή εάν, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, απαιτείται πλέον μια διαφορετική στρατηγική προσέγγιση.

Η Αννίτα Δημητρίου δεν είπε ακόμη το μεγάλο «ναι». Αλλά, όπως φαίνεται, σταμάτησε να λέει και «όχι».

Η συζήτηση για τις Προεδρικές του 2028 μπήκε πλέον για τα καλά στην Πινδάρου και το όνομα της προέδρου του ΔΗΣΥ βρίσκεται εκεί που πολλοί ανέμεναν ότι αργά ή γρήγορα θα βρισκόταν: στο επίκεντρο.

Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν είναι μόνο αν η Αννίτα θα διεκδικήσει το χρίσμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο θέλει να φτάσει μέχρι εκεί.

Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν στην ηγεσία του κόμματος, η ίδια δεν εμφανίζεται αρνητική σε μια υποψηφιότητα, αλλά θέλει προηγουμένως να γίνει ακόμη μία προσπάθεια συνεννόησης με όσους ενδεχομένως ενδιαφέρονται. Με απλά λόγια, πριν αρχίσει μια εσωκομματική μάχη, επιχειρεί να δει κατά πόσο μπορεί να την αποφύγει.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πραγματικό πολιτικό στοίχημα.

Ο ΔΗΣΥ κουβαλά ακόμη τις πληγές του 2023. Μια νέα σκληρή εσωκομματική αναμέτρηση για το χρίσμα θα μπορούσε να επαναφέρει στην επιφάνεια διαχωριστικές γραμμές που η σημερινή ηγεσία προσπαθεί να κλείσει.

Γι’ αυτό και η λέξη «ενότητα» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η Αννίτα Δημητρίου φαίνεται να θέλει, εφόσον τελικά προχωρήσει, να το πράξει με όσο το δυνατόν λιγότερες εσωτερικές εκκρεμότητες. Όχι απλώς να κερδίσει μια κομματική διαδικασία, αλλά να βγει από αυτή χωρίς να χρειάζεται την επόμενη μέρα να ενώσει ξανά τα κομμάτια.

Το πρόβλημα είναι ότι στην πολιτική η συναίνεση δεν προσφέρεται πάντα.

Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ακόμη και για το χρονοδιάγραμμα. Στελέχη θέλουν τη διαδικασία να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, ώστε να υπάρχει χρόνος για αποκλιμάκωση πιθανών εσωτερικών εντάσεων. Άλλη προσέγγιση θεωρεί ότι υπάρχει περιθώριο μέχρι τον Μάρτιο.

Πριν από όλα αυτά, όμως, υπάρχει και το Κυπριακό.

Η Αννίτα συνδέει τον χρόνο της τελικής της απόφασης με το ξεκαθάρισμα του σκηνικού, την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η διπλωματική κινητικότητα στη Νέα Υόρκη. Γι’ αυτό και η ουσιαστική συζήτηση για τις Προεδρικές αναμένεται να ανοίξει στην Πινδάρου περί τα μέσα Οκτωβρίου.

Μέχρι τότε, η πρόεδρος του ΔΗΣΥ κερδίζει χρόνο.

Χρόνο για να μετρήσει αντιδράσεις. Χρόνο για να συζητήσει με τα στελέχη. Και κυρίως χρόνο για να διαπιστώσει εάν το κόμμα μπορεί να φτάσει στο 2028 χωρίς να ξαναζήσει το 2023.

Γιατί πλέον το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα είναι υποψήφια η Αννίτα Δημητρίου.

Το σημαντικότερο ερώτημα είναι άλλο:

Θα χρειαστεί να κερδίσει πρώτα τον ΔΗΣΥ για να μπορέσει μετά να διεκδικήσει την Κύπρο;