Η Ευρώπη προετοιμάζεται για μια ιδιαίτερα κρίσιμη εβδομάδα διπλωματικών εξελίξεων, κατά την οποία οι ηγέτες της καλούνται να διαχειριστούν ορισμένα από τα πλέον απαιτητικά ζητήματα που απειλούν τη σταθερότητα και τη διεθνή επιρροή της. Βασικός τους στόχος είναι να εδραιώσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως έναν ισχυρό παγκόσμιο παίκτη σε ένα ολοένα και πιο σκληρό διεθνές περιβάλλον. Αυτό συνεπάγεται ενίσχυση της οικονομικής ανταγωνιστικότητας, περιορισμό της εξάρτησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία απέναντι στη συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή.

Η εβδομάδα, όπως σημειώνει το Politico, ξεκινά με τη συνάντηση των υπουργών Άμυνας της ΕΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη στις Βρυξέλλες. Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκεται η υποστήριξη της Ουκρανίας, καθώς συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από τη ρωσική εισβολή στη χώρα.

Ο ουκρανός υπουργός Άμυνας, Μιχάιλο Φεντόροφ, ο οποίος ανέλαβε πρόσφατα το χαρτοφυλάκιο μετά τη θητεία του ως υπουργός Ψηφιακής Μεταρρύθμισης, αναμένεται να παρουσιάσει στους ευρωπαίους ομολόγους του τις πιο επείγουσες ανάγκες της χώρας του. Μεταξύ των βασικών αιτημάτων περιλαμβάνονται η παροχή επιπλέον συστημάτων αεράμυνας, όπως οι πλατφόρμες Patriot και NASAMS – που εδώ και χρόνια βρίσκονται ψηλά στη λίστα προτεραιοτήτων του Κιέβου – καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας σε τεχνολογίες άμυνας νέας γενιάς, συμπεριλαμβανομένων των drones.

Η συνάντηση της Τετάρτης αναμένεται να αναδείξει στο επίκεντρο την ανάγκη η Ευρώπη να διαμορφώσει ένα ουσιαστικό εναλλακτικό σχέδιο για την ασφάλειά της, τονίζει το Politico, τη στιγμή που οι ΗΠΑ εμφανίζονται να αποσύρονται σταδιακά από τη διατλαντική συμμαχία. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η Ευρώπη οφείλει να είναι σε θέση να σταθεί αυτόνομα, εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας θα ακολουθήσει ανεπίσημο δείπνο, καθώς και συνέντευξη Τύπου από την ανώτατη διπλωμάτη της ΕΕ, Κάγια Κάλλας.

Την Πέμπτη, οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών θα συναντηθούν στο μικρό βελγικό χωριό Ρικχόφεν για μια οικονομική σύνοδο, με βασικό αντικείμενο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο κάστρο Αλντεν Μπίζεν, του 16ου αιώνα, θα εξεταστούν τρόποι με τους οποίους η Ευρώπη μπορεί να καταστεί πιο αυτάρκης και λιγότερο εξαρτημένη από κρίσιμες πρώτες ύλες που προέρχονται από άλλες περιοχές του κόσμου.

Μεταξύ των συμμετεχόντων θα βρίσκεται και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, η οποία αναμένεται να ενημερώσει τους ηγέτες για την έγκριση της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.

Ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, καθώς και ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, Ενρίκο Λέτα, θα απευθυνθούν επίσης στους Ευρωπαίους ηγέτες, παρουσιάζοντας «τα οράματά τους για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα», σύμφωνα με την πρόσκληση που απέστειλε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

Την ανάγκη προσαρμογής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε έναν νέο, πιο ανταγωνιστικό και άνισο οικονομικό κόσμο ανέδειξε και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Οι συζητήσεις στο Ρίκχοφεν, σύμφωνα με το Politico, στοχεύουν στη χάραξη πορείας για την Ευρώπη μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, εξετάζοντας ταυτόχρονα την επίλυση εμπορικών ζητημάτων με τις ΗΠΑ και τη μείωση της εξάρτησης από ξένες πρώτες ύλες.

Από την Παρασκευή έως την Κυριακή, το ενδιαφέρον μεταφέρεται στο Μόναχο και στη Διάσκεψη Ασφαλείας, στην οποία θα συμμετάσχουν, μεταξύ άλλων, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Τα επίσημα θέματα της ατζέντας αφορούν την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα, καθώς και το μέλλον της διατλαντικής σχέσης. Ωστόσο, στην πράξη, το βασικό ερώτημα παραμένει κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να σταθεί ανεξάρτητα από την Ουάσιγκτον.

Ο Μαρκ Ρούτε εμφανίζεται απαισιόδοξος, σύμφωνα με το Politico, προειδοποιώντας τους ευρωπαίους βουλευτές ότι η ήπειρος δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ. «Συνεχίστε να ονειρεύεστε», φέρεται να δήλωσε, απευθυνόμενος σε όσους πιστεύουν ότι η Ευρώπη μπορεί να πορευτεί χωρίς αμερικανική υποστήριξη, προσθέτοντας ξεκάθαρα: «Δεν μπορείτε».

Ειδικοί σε θέματα ασφάλειας επισημαίνουν ότι ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν πως υπάρχει πιθανότητα ρωσικής επίθεσης σε κράτος-μέλος της ΕΕ, όσο πρόεδρος των ΗΠΑ παραμένει ο Ντόναλντ Τραμπ. Το ενδεχόμενο αυτό καθιστά αναγκαίο η Ευρώπη να είναι έτοιμη να επιχειρήσει αυτόνομα και να φέρει εις πέρας σύνθετες στρατιωτικές επιχειρήσεις, εφόσον χρειαστεί.

Στο τέλος της εβδομάδας, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδέχεται να μην έχει απαντήσει σε όλα τα κρίσιμα ερωτήματα, καταλήγει το Politico, ωστόσο οι ηγέτες της ελπίζουν ότι θα έχουν τουλάχιστον θέσει το πλαίσιο και την κατεύθυνση. Η εβδομάδα αυτή αναμένεται να αποτελέσει δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρώπης να ενισχύσει την αυτονομία της, να στηρίξει την Ουκρανία και να χαράξει στρατηγική απέναντι σε ένα ολοένα πιο αβέβαιο και ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον.

Πηγή: Protagon.gr

Η επίκληση των γεωπολιτικών ανακατατάξεων φαίνεται να λειτουργεί ως βασικό επιχείρημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επανατοποθέτηση των ευρωτουρκικών σχέσεων σε νέο πλαίσιο. Η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ, Μάρτα Κος, ολοκληρώνοντας τις επαφές της στην Άγκυρα, έστειλε σαφές μήνυμα ότι οι «νέες συνθήκες» επιβάλλουν διαφορετική προσέγγιση, αφήνοντας να εννοηθεί πως η μέχρι σήμερα μονομερής εστίαση στα οικονομικά ζητήματα υπήρξε ανεπαρκής.

Η τοποθέτηση αυτή υποδηλώνει μετατόπιση από την πάγια μεθοδολογία που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση στις ενταξιακές διαδικασίες, εγείροντας ερωτήματα για το κατά πόσο η Τουρκία αντιμετωπίζεται πλέον ως «ειδική περίπτωση» υπό το βάρος γεωπολιτικών αναγκών.

Σε συνέντευξή της στην τουρκική εφημερίδα Hürriyet, η κ. Κος εμφανίστηκε να αποστασιοποιείται από το προηγούμενο μοντέλο διαχείρισης των ευρωτουρκικών σχέσεων. Όπως ανέφερε, οι γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις δημιουργούν σήμερα ένα νέο περιβάλλον στο οποίο, όπως είπε, «και οι δύο πλευρές επιθυμούν να προχωρήσουν». Υπογράμμισε μάλιστα ότι μπορούν να ληφθούν αρχικά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, προτού ανοίξει ο δρόμος για πιο ουσιαστικά βήματα συνεργασίας.

Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν σε συνέχεια της συνάντησής της με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Σε σχετική ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ επισημάνθηκε ότι οι δύο πλευρές επιβεβαίωσαν το καθεστώς της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας, υπογραμμίζοντας τη «στρατηγική αξία» των σχέσεων Άγκυρας–ΕΕ για την περιφερειακή σταθερότητα και την οικονομική ανθεκτικότητα σε ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον.

Ο κ. Φιντάν επανέλαβε την ανάγκη άμεσης άρσης των εμποδίων στις διμερείς σχέσεις, ζητώντας συνεργασία σε ένα πιο θεσμικό και πολυδιάστατο πλαίσιο. Η Επίτροπος, από την πλευρά της, επικαλέστηκε το παράδειγμα της Μολδαβία, αναφερόμενη στις πιέσεις που ασκούν τρίτες δυνάμεις στην ευρωπαϊκή συνοχή. Σε αυτό το πλαίσιο χαρακτήρισε την Τουρκία «σημαντικό εταίρο» σε επίπεδο οικονομίας, ασφάλειας και περιφερειακής σταθερότητας.

Η κ. Κος προχώρησε ακόμη ένα βήμα, αποδίδοντας στην Τουρκία ρόλο-κλειδί στη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία, κάνοντας λόγο για «νέα δυναμική στον Καύκασο» που επιτρέπει τη διασύνδεση της Κεντρικής Ασίας με την Ευρώπη — «μια προοπτική που δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς την Τουρκία».

Αναφερόμενη σε πιο πρακτικά ζητήματα, η Επίτροπος σημείωσε ότι επιστρέφει στις Βρυξέλλες με «συγκεκριμένες προτάσεις», κάνοντας λόγο για αύξηση θεωρήσεων πολλαπλής εισόδου και μείωση των χρόνων αναμονής. Τόνισε ωστόσο ότι η απελευθέρωση της βίζας προϋποθέτει την πλήρωση συγκεκριμένων κριτηρίων από την Άγκυρα.

Σε ό,τι αφορά την πρωτοβουλία «Made in Europe», η κ. Κος διευκρίνισε ότι δεν έχει ληφθεί τελική απόφαση και ότι δεν τίθεται θέμα αποκλεισμού της Τουρκίας, δηλώνοντας πως θα επιδιώξει «τη θέση που της αξίζει» στις ευρωπαϊκές οικονομικές σχέσεις.

Παράλληλα, ανακοίνωσε την επανενεργοποίηση της Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στην Τουρκία, με την υπογραφή δύο έργων συνολικού ύψους 200 εκατ. ευρώ, ενώ αναφέρθηκε και σε πιθανή ένταξη της χώρας στο σύστημα SEPA, καθώς και σε συμφωνίες περιαγωγής κινητής τηλεφωνίας.

Τέλος, σε δηλώσεις της μετά τη συνάντηση με τον κ. Φιντάν, εξέφρασε ικανοποίηση για τη «δέσμευση της Τουρκίας» στη συνεχιζόμενη άτυπη διαδικασία για το Κυπριακό υπό την αιγίδα του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, υπογραμμίζοντας τη σημασία πρωτοβουλιών που συμβάλλουν στη διαμόρφωση κλίματος εμπιστοσύνης.

Το Κυπριακό εξακολουθεί να μην περιλαμβάνεται στην επίσημη ατζέντα των συναντήσεων μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Παρά ταύτα, Λευκωσία και Αθήνα βρίσκονται σε διαρκή συντονισμό ενόψει της επικείμενης επίσκεψης του Έλληνα Πρωθυπουργού στην Άγκυρα. Χθες, ο Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Κυριάκος Μητσοτάκης αντάλλαξαν απόψεις και προχώρησαν σε αξιολόγηση των δεδομένων.

Σύμφωνα με δήλωση του κυβερνητικού Εκπροσώπου, Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, οι δύο ηγέτες συζήτησαν εκτενώς τις εξελίξεις γύρω από το Κυπριακό. Όπως ανέφερε, η επικοινωνία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του σταθερού και διαρκούς συντονισμού Λευκωσίας και Αθήνας, με στόχο την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, καθώς και τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.

Όπως σημείωσε ο κ. Λετυμπιώτης, κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας υπήρξε ανταλλαγή απόψεων και αξιολόγηση των δεδομένων ενόψει της επικείμενης συνάντησης του Έλληνα Πρωθυπουργού με τον Πρόεδρο της Τουρκίας στην Άγκυρα. «Συζητήθηκαν ειδικότερα οι τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό, οι προσπάθειες που καταβάλλονται για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και η ανάγκη διατήρησης σταθερής και αταλάντευτης προσήλωσης στο Διεθνές Δίκαιο, στις αρχές, αξίες και στο Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως και στα σχετικά ψηφίσματα και αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επιβεβαιώθηκε η κοινή προσέγγιση Κύπρου και Ελλάδας ως προς την αναγκαιότητα συνέχισης των προσπαθειών για επανεκκίνηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας από το σημείο όπου αυτή διακόπηκε, με στόχο την επίτευξη μιας βιώσιμης και λειτουργικής λύσης, πλήρως εναρμονισμένης με το Διεθνές Δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας συμφώνησαν να συνεχίσουν τη στενή συνεργασία και τον τακτικό συντονισμό σε όλα τα επίπεδα, ώστε κάθε διπλωματική επαφή και πρωτοβουλία να ενισχύει τη συνολική προσπάθεια για πρόοδο στο Κυπριακό, καταλήγει στη δήλωσή του ο κυβερνητικός Εκπρόσωπος.

Η ατζέντα της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν

Για την Αθήνα, σύμφωνα με δημοσιεύματα ελλαδικών μέσων ενημέρωσης, βασικός στόχος είναι η διατήρηση του απευθείας διαλόγου σε επίπεδο κορυφής, ο οποίος – όπως εκτιμάται – το τελευταίο διάστημα έχει παρουσιάσει σημάδια ατονίας.

Σε σχετικό ρεπορτάζ, το «Πρώτο Θέμα» επισημαίνει ότι τα «ήρεμα νερά» των τελευταίων ετών, τα οποία είχαν εξελιχθεί σε ένα άτυπο δόγμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, παρουσίασαν «κυματισμούς» το τελευταίο διάστημα, τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Προσθέτει, μάλιστα, τα εξής:

Υπό αυτό το πρίσμα, η απευθείας συζήτηση των δύο ηγετών στο Λευκό Παλάτι του κ. Ερντογάν αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς προβλέπεται να είναι ανοιχτή και εφ’ όλης της ύλης. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο τραπέζι θα τεθούν τόσο διμερή όσο και περιφερειακά ζητήματα.

Η Αθήνα αναμένεται να θέσει το θέμα των τουρκικών NAVTEX, καθώς και να παρουσιάσει τον ελληνικό σχεδιασμό σε ό,τι αφορά τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τα θαλάσσια πάρκα.

Σύμφωνα με πληροφορίες του protothema.gr, η ελληνική πλευρά στοχεύει πριν το Πάσχα (12 Απριλίου) να καταθέσει στο Συμβούλιο της Επικρατείας το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για το θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο, ενώ σε μεταγενέστερο χρόνο αναμένεται να ακολουθήσει και το αντίστοιχο διάταγμα για το Ιόνιο.

Οι εκτιμήσεις της Αθήνας

Η Αθήνα εκτιμά, σύμφωνα με πληροφορίες του protothema.gr, ότι η τουρκική πλευρά θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε δύο βασικά ζητήματα. Πρώτον, στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα SAFE και, κατ’ επέκταση, από την ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Δεύτερον, στη σχέση της Ελλάδας με το Ισραήλ, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις Άγκυρας – Ιερουσαλήμ βρίσκονται σε ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο.

Σε ό,τι αφορά τα περιφερειακά ζητήματα, οι δύο ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία, το Ιράν και τη Συρία. Στο τετ-α-τετ θα παρίστανται και οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν Φιντάν, καθώς και οι διπλωματικοί σύμβουλοι Μίλτων Νικολαΐδης και Ακίφ Τσαγατάι Κιλίτς.

Πέρασε ενάμισης χρόνος από την τελευταία τους συνάντηση

Η τελευταία κατ’ ιδίαν συνάντηση Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2024 στη Νέα Υόρκη. Οι δύο ηγέτες είχαν αρχικά συμφωνήσει να συναντηθούν εκ νέου τον περασμένο Σεπτέμβριο, επίσης στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ωστόσο η συνάντηση ακυρώθηκε χωρίς να δοθούν περαιτέρω διευκρινίσεις.

Από τον Νοέμβριο του 2024 έως σήμερα, οι ηγέτες Ελλάδας και Τουρκίας είχαν την ευκαιρία για σύντομες ανταλλαγές απόψεων στο περιθώριο διεθνών συνόδων, όπως η Σύνοδος του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, διατηρήθηκαν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας μέσω των υπουργών Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν.

Η Τουρκία συντηρεί την ένταση

Μετά τον αρχικό θετικό αντίκτυπο που προκάλεσε η υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών, η δυναμική στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εμφανίζει σημάδια κόπωσης. Η Τουρκία, σύμφωνα με το protothema.gr, αποφεύγει μεν τις μείζονες προκλήσεις, ωστόσο εξακολουθεί να συντηρεί ένα κλίμα έντασης.

Για την Αθήνα, ακόμη και υπό αυτές τις συνθήκες, ο διάλογος θεωρείται προτιμότερος από την αδράνεια.

Ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Foreign Policy, επέλεξε χαμηλούς τόνους και εμφανίστηκε διαλλακτικός απέναντι στην Τουρκία, δηλώνοντας ότι δεν διαβλέπει κίνδυνο κλιμάκωσης, παρά τις διαφορές που υφίστανται σε ζητήματα υφαλοκρηπίδας και καθορισμού Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Τέλος, ελλαδικά μέσα ενημέρωσης, επικαλούμενα κυβερνητικές πηγές στην Αθήνα, αναφέρουν ότι βασικός στόχος παραμένει η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και η οικοδόμηση μιας λειτουργικής και σταθερής σχέσης μεταξύ των δύο χωρών.