Σημαντικές και ιδιαίτερα αιχμηρές διαπιστώσεις για τον τρόπο λειτουργίας και τον στρατηγικό προσανατολισμό της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) περιλαμβάνει η σημερινή Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.

Η Έκθεση φωτίζει τη χαμηλή διείσδυση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας από πλευράς ΑΗΚ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025, η Αρχή διέθετε μόλις τέσσερα φωτοβολταϊκά πάρκα, συνολικής ισχύος 20 MWp, τη στιγμή που η συνολική εγκατεστημένη ισχύς στο δίκτυο διανομής είχε φτάσει τα 420,1 MWp.

Κατά τον Γενικό Ελεγκτή, η υστέρηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα η ΑΗΚ να παραμείνει ουραγός στον τομέα των ΑΠΕ, επιτρέποντας στις ιδιωτικές εταιρείες να αποκτήσουν προβάδισμα, χωρίς ωστόσο να προκύπτει μέχρι σήμερα απτό όφελος για τον τελικό καταναλωτή.

Ρύποι: €955 εκατ. σε τέσσερα χρόνια – Το κόστος μεταφέρεται στον καταναλωτή

Ιδιαίτερα βαρύ αποδεικνύεται το κόστος αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Για την περίοδο 2020–2024, η συνολική δαπάνη ανήλθε στα €955 εκατ., εκ των οποίων τα €211,2 εκατ. αφορούν μόνο το 2024 (στοιχεία μη ελεγμένα).

Το ποσό αυτό επιβαρύνει απευθείας τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος κατατάσσεται ως η δεύτερη ακριβότερη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με την αγοραστική δύναμη.

Περιβαλλοντικός και κανονιστικός κίνδυνος

Οι Ηλεκτροπαραγωγοί Σταθμοί Βασιλικού και Δεκέλειας εξακολουθούν να λειτουργούν με Άδειες Βιομηχανικών Εκπομπών που έχουν λήξει από τις 31 Δεκεμβρίου 2020, χωρίς να διασφαλίζεται πλήρης συμμόρφωση με τις οριακές τιμές εκπομπών που επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Σε περίπτωση που δεν εγκριθεί αίτημα παρέκκλισης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Κυπριακή Δημοκρατία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με κυρώσεις.

Κενά σε ελέγχους και εξυπηρέτηση

Η Έκθεση εντοπίζει αδυναμίες σε πολλαπλές λειτουργικές πτυχές:

Λιγότερο από το 45% των απαιτούμενων ελέγχων σε μετρητές διενεργήθηκε σε συγκεκριμένα έτη, γεγονός που καταδεικνύει ανεπαρκή εποπτεία.

Συνολικά 384.702 τηλεφωνικές κλήσεις πολιτών παρέμειναν αναπάντητες στο Κέντρο Τηλεξυπηρέτησης Πελατών κατά την περίοδο 2022–2024.

Το 56,1% των διαγωνισμών άνω των €10.000 την περίοδο 2018–2023 πραγματοποιήθηκε με διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, με κίνδυνο περιορισμού του ανταγωνισμού.

Ταυτόχρονα, καταγράφονται περιπτώσεις πλημμελούς εφαρμογής διαδικασιών είσπραξης οφειλών, καθώς και περιστατικό υπαλλήλου που παρακράτησε €29.750 από αιτήσεις σύνδεσης φωτοβολταϊκών. Το συγκεκριμένο ποσό τελικά επιστράφηκε.

Υπερωρίες και ωφελήματα

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη διαρκή αύξηση των υπερωριών, με τη σχετική δαπάνη να ανέρχεται στα €6,6 εκατ. το 2022. Παράλληλα, καταγράφονται δεκάδες περιπτώσεις υπέρβασης του ετήσιου ορίου υπερωριακής αμοιβής.

Το ευρύτερο ενεργειακό πλαίσιο

Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι οι διαρθρωτικές αδυναμίες του ενεργειακού τομέα – όπως η καθυστέρηση στην έλευση φυσικού αερίου, η απουσία ηλεκτρικής διασύνδεσης, η περιορισμένη δυνατότητα αποθήκευσης και η παλαιότητα μονάδων παραγωγής – διατηρούν υψηλό το κόστος ηλεκτρισμού και ενισχύουν τους κινδύνους για την ασφάλεια εφοδιασμού.

Η Έκθεση ολοκληρώνεται με σαφή επισήμανση της ανάγκης λήψης πολιτικών και στρατηγικών αποφάσεων από το κράτος και τη ΡΑΕΚ, ώστε να επιτευχθεί ουσιαστική αποκλιμάκωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας προς όφελος των καταναλωτών.