του Χάρη Θεραπή

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου δεν υπήρξε ποτέ ένας συμβατικός παίκτης της κυπριακής πολιτικής σκακιέρας. Όταν όμως αποφασίζει να ρίξει το πολιτικό του «μπουρλότο», το κάνει με τρόπο που προκαλεί σεισμικές δονήσεις στα θεμέλια του οικοδομήματος που ο ίδιος διηύθυνε για μια δεκαετία. Η αιφνιδιαστική εξαγγελία της ανεξάρτητης υποψηφιότητάς του για τις Προεδρικές Εκλογές του 2028 —παρακάμπτοντας εμπράκτως τα θεσμοθετημένα κομματικά όργανα και τις καταστατικές διαδικασίες του Δημοκρατικού Συναγερμού— δεν συνιστά απλώς μια πρόωρη προεκλογική κίνηση. Συνιστά μια ευθεία πράξη πολιτικής αμφισβήτησης και ένα ανελέητο τεστ αντοχής για τη συνοχή της παράταξης.

Προτάσσοντας το τέλμα στο Κυπριακό και τη «νιρβάνα της παθητικότητας», ο τέως πρόεδρος του ΔΗΣΥ επιλέγει τη φυγή προς τα εμπρός. Με μια κίνηση-ρελάνς, προλαβαίνει την Πινδάρου και τη νυν πρόεδρο Αννίτα Δημητρίου πριν καν ανοίξουν οι εσωκομματικές κάλπες, στέλνοντας σαφές μήνυμα: δεν περιμένει χρίσματα, δεν ζητά άδεια και δεν πρόκειται να εγκλωβιστεί σε συμμαχίες διαδρόμων.

Η Πινδάρου στο εκτελεστικό απόσπασμα του τριπλού διχασμού

Για την ηγεσία της Αννίτας Δημητρίου, η κίνηση Αβέρωφ ισοδυναμεί με απόλυτο εφιάλτη. Η προσπάθεια της Πινδάρου να διατηρήσει ισορροπίες, να εμφανιστεί ως η θεσμική εγγυήτρια της ενότητας και να δρομολογήσει τις διαδικασίες για το χρίσμα, δέχθηκε καίριο πλήγμα.

Ο ΔΗΣΥ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το πιο καταστροφικό σενάριο της ιστορίας του: δύο υποψηφιότητες από τα σπλάχνα του, ενός τέως και μιας νυν προέδρου, αλλά και μία τρίτη υποψηφιότητα, εκείνη του νυν Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος ανδρώθηκε πολιτικά στον ΔΗΣΥ και εξακολουθεί να αντλεί ζωτικό οξυγόνο από τη συναγερμική δεξαμενή.

Πρόκειται για έναν πρωτοφανή τριπλό κανιβαλισμό του ίδιου πολιτικού χώρου. Η αναμέτρηση δεν θα διεξαχθεί σε κάποιο συνέδριο, αλλά στο ανοιχτό πεδίο της κοινωνίας, όπου τρία πρόσωπα με κοινή αφετηρία θα διεκδικούν τα ίδια συντρίμμια μιας διασπασμένης εκλογικής βάσης. Η εμπειρία του 2023, που οδήγησε την παράταξη στην αντιπολίτευση και στον κατακερματισμό, όχι απλώς δεν έγινε μάθημα, αλλά επιστρέφει ως πολιτική τραγωδία με ανεξέλεγκτες συνέπειες.

Τα «ορφανά» της δεύτερης Κυριακής: Ώρα μηδέν για τους συμπορευτές

Πέρα όμως από την κεντρική πολιτική σκηνή, το πραγματικό δράμα εκτυλίσσεται στα παρασκήνια και αφορά τα πρόσωπα. Η κίνηση Αβέρωφ φέρνει σε δεινή θέση μια ολόκληρη φουρνιά πρωτοκλασάτων στελεχών: εκείνους που στη δραματική δεύτερη Κυριακή των προεδρικών εκλογών του 2023 τάχθηκαν αναφανδόν στο πλευρό του, συγκρούστηκαν με το «προεδρικό στρατόπεδο» του Νίκου Αναστασιάδη, αρνήθηκαν κατηγορηματικά να στηρίξουν τον Νίκο Χριστοδουλίδη και έφτασαν μέχρι το σημείο να προκρίνουν ανοικτά ή συγκεκαλυμμένα την υπέρβαση με τον Ανδρέα Μαυρογιάννη.

Σήμερα, αυτά τα στελέχη βρίσκονται μπροστά σε αμείλικτα και υπαρξιακά ερωτήματα:

1. Θα ακολουθήσουν τον Αβέρωφ στον δρόμο του αντάρτικου;

   Όσοι επιλέξουν να σταθούν δημόσια δίπλα στον κ. Νεοφύτου γνωρίζουν ότι θέτουν εαυτούς εκτός κομματικής πειθαρχίας, ρισκάροντας τη διαγραφή ή την πλήρη περιθωριοποίησή τους από τα όργανα του ΔΗΣΥ. Έχουν το πολιτικό σθένος να εγκαταλείψουν την ασφάλεια του κομματικού μαντριού για χάρη ενός προσωπικού εγχειρήματος;

2. Πώς θα δικαιολογήσουν τη στροφή προς την κομματική νομιμότητα;

   Αν επιλέξουν να πειθαρχήσουν στην επίσημη υποψηφιότητα του κόμματος (ή της Αννίτας Δημητρίου), πώς θα αντικρίσουν τον άνθρωπο για τον οποίο έδωσαν σκληρές μάχες και συγκρούστηκαν με τη βάση της παράταξης; Μπορεί η επίκληση της «ενότητας» να ξεπλύνει την πολιτική ασυνέπεια;

3. Ποια στάση θα κρατήσουν απέναντι στον Νίκο Χριστοδουλίδη;

   Η συμπόρευση με τον Αβέρωφ το 2023 είχε ως βασικό άξονα την άρνηση συνδιαλλαγής με τον «αποστάτη» Νίκο Χριστοδουλίδη. Σήμερα, με τρεις πόλους συναγερμικής προέλευσης να μάχονται για την εξουσία, μήπως το αντάρτικο Αβέρωφ καταλήξει να λειτουργήσει –για άλλη μια φορά– ως ο απόλυτος καταλύτης για την επανεκλογή Χριστοδουλίδη;

4. Έχει ο Αβέρωφ τη δυναμική να τους προστατεύσει πολιτικά;

   Ο τέως πρόεδρος δεν διαθέτει πλέον στα χέρια του τα κλειδιά της Πινδάρου, ούτε τη νομή της κομματικής εξουσίας. Μπορεί ένα προσωποπαγές εγχείρημα να προσφέρει πολιτικό οξυγόνο και μελλοντική προοπτική σε στελέχη που φιλοδοξούν να έχουν ρόλο στα δημόσια πράγματα;

Το τέλος των ψευδαισθήσεων

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου επέλεξε να κάψει τις γέφυρες πίσω του. Με την κίνησή του αυτή, δεν αφήνει περιθώρια για επιτήδεια ουδετερότητα. Οι συνοδοιπόροι του 2023 καλούνται τώρα να διαλέξουν: είτε θα γίνουν συμμέτοχοι σε ένα ριψοκίνδυνο πολιτικό αντάρτικο με άγνωστη κατάληξη, είτε θα υποκλιθούν στην κομματική ορθοδοξία της Πινδάρου, αφήνοντας τον άλλοτε ισχυρό άνδρα της παράταξης μόνο του στην πιο μοναχική και ίσως τελευταία πολιτική του μάχη.

Στον ΔΗΣΥ, η αυλαία της εσωστρέφειας δεν έκλεισε ποτέ· απλώς άνοιξε η δεύτερη, πιο αδυσώπητη και κατακερματισμένη πράξη της.

Ο Χρίστος Κληρίδης έθεσε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης τη βάση λύσης του Κυπριακού, ασκώντας έντονη κριτική στη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα και θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο η ελληνοκυπριακή πλευρά πρέπει να συνεχίσει να παραμένει προσηλωμένη στο συγκεκριμένο πλαίσιο.

Ο κ. Κληρίδης επιχείρησε να παρουσιάσει την ιστορική διαδρομή της ομοσπονδιακής λύσης, υποστηρίζοντας ότι το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο η ονομασία της λύσης, αλλά κυρίως το περιεχόμενο που απέκτησαν στην πορεία οι έννοιες της διζωνικότητας και της πολιτικής ισότητας.

Αναφέρθηκε στις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου Μακαρίου–Ντενκτάς και Κυπριανού–Ντενκτάς, καθώς και στα μεταγενέστερα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, σημειώνοντας ότι σταδιακά διαμορφώθηκε το πλαίσιο της δικοινοτικής και διζωνικής ομοσπονδίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις πρόνοιες που συνδέουν τη διζωνικότητα με την πληθυσμιακή και περιουσιακή πλειοψηφία κάθε κοινότητας στην αντίστοιχη περιοχή διοίκησής της.

Κατά τον Χρίστο Κληρίδη, ακριβώς σε αυτό το σημείο προκύπτουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν την επιστροφή των προσφύγων, την αποκατάσταση περιουσιών, την ελεύθερη εγκατάσταση και, ευρύτερα, την άσκηση ατομικών δικαιωμάτων.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι ένα πλαίσιο το οποίο επιδιώκει τη διατήρηση συγκεκριμένων πληθυσμιακών και ιδιοκτησιακών ισορροπιών στις δύο συνιστώσες πολιτείες μπορεί να περιορίσει την επιστροφή Ελληνοκυπρίων και την πλήρη αποκατάσταση περιουσιακών δικαιωμάτων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Κληρίδης χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη προσέγγιση ασύμβατη με την αντίληψή του για την πλήρη κατοχύρωση των ανθρωπίνων και ατομικών δικαιωμάτων.

Έθεσε παράλληλα στο επίκεντρο την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μια θεμελιώδη αλλαγή των δεδομένων σε σχέση με εκείνα που ίσχυαν όταν διαμορφωνόταν το πλαίσιο της λύσης στις προηγούμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οποιαδήποτε μελλοντική διευθέτηση θα πρέπει να εξετάζεται μέσα από το πρίσμα του κράτους δικαίου, των ατομικών δικαιωμάτων και των βασικών ελευθεριών που απορρέουν από την ευρωπαϊκή έννομη τάξη.

Ο Χρίστος Κληρίδης αναφέρθηκε επίσης στο δημοψήφισμα του 2004 και την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από την ελληνοκυπριακή κοινότητα, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη ετυμηγορία δεν μπορεί να αγνοείται στη συζήτηση για το μέλλον του Κυπριακού.

Το βασικό πολιτικό ερώτημα που έθεσε αφορά, ωστόσο, τη σημερινή στάση της Τουρκίας. Με δεδομένο ότι η Άγκυρα προβάλλει πλέον ανοικτά τη θέση των δύο κρατών, διερωτήθηκε κατά πόσο είναι ορθό η ελληνοκυπριακή πλευρά να παραμένει δεσμευμένη σε ένα πλαίσιο το οποίο, όπως υποστήριξε, η άλλη πλευρά δηλώνει ότι δεν αποδέχεται πλέον.

«Μπορούμε να το θελήσουμε. Μπορούμε να το πιστέψουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει δυνατότητα επανακαθορισμού της στρατηγικής που ακολουθείται εδώ και δεκαετίες.

Οι θέσεις του Χρίστου Κληρίδη διαφοροποιούνται από την επίσημη γραμμή της Κυπριακής Δημοκρατίας και από το υφιστάμενο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο εξακολουθεί να προβλέπει λύση δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα και να αποκλείει τη διχοτόμηση ή την απόσχιση.

Ο ίδιος, ωστόσο, θεωρεί ότι οι εξελίξεις που μεσολάβησαν –μεταξύ αυτών το δημοψήφισμα του 2004, η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και η σημερινή τουρκική θέση περί δύο κρατών– δημιουργούν νέα δεδομένα που δικαιολογούν, κατά την άποψή του, επανεξέταση της μέχρι σήμερα στρατηγικής.

Η παρέμβαση Κληρίδη ανοίγει έτσι εκ νέου μια από τις πιο δύσκολες συζητήσεις γύρω από το Κυπριακό: κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο της ΔΔΟ μπορεί να οδηγήσει σε λειτουργική και βιώσιμη λύση με κατοχυρωμένα δικαιώματα ή εάν, όπως υποστηρίζει ο ίδιος, απαιτείται πλέον μια διαφορετική στρατηγική προσέγγιση.